Ký hiệu: Mộ H-Q1-PCG-MĐ-1
Niên đại: Mùa xuân năm Nhâm Tuất (năm 1862 hoặc 1922)
Chất liệu: Đá, đá ong, gạch, vữa sơn
Kích thước: Toàn bộ khuôn viên: 475 cm x 340 cm (hình chữ nhật); Tường bao: Cao 85 cm; Trụ cổng: Cao 140 cm; Bia mộ (xây vòm): Cao 75 cm, ngang 65 cm, sâu 32 cm
Loại hình: Mộ cổ
Nơi phát hiện: Hẻm 187 đường Cô Giang, Phường Cô Giang, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh (cũ)
Giới thiệu mộ hợp chất
Mộ H-Q1-PCG-MĐ-1 là một ngôi mộ cổ nằm trong hẻm số 187 đường Cô Giang, Quận 1. Mộ được xây dựng trong khuôn viên hình chữ nhật có kích thước 475 cm x 340 cm, giới hạn bởi hệ thống tường gạch bao quanh cao 85 cm cùng hai trụ cổng cao 140 cm.
Hiện trạng di tích còn giữ được kiến trúc bia mộ cùng 4 trụ đá ong tạo hình đầu chữ Kim và búp sen thấp. Phần bia mộ được xây kiểu mái vòm (cao 75 cm, rộng 65 cm, sâu 32 cm), bên trong gắn tấm bia đá cổ. Trán bia trang trí hoa văn hoa lá hóa rồng theo mô típ “lưỡng long chầu nhật”. Mặt bia tuy có phủ sơn bảo vệ nhưng vẫn còn đọc rõ dòng chữ Hán khắc chìm: “Hiển tổ, Chiêm sự phủ chiêm sự, Thái Trinh Tử, Gia Định… am Trương Thừa Huy, thụy Ôn Kiệt… định, Nhâm Tuất niên xuân. Bất hiếu Tôn. Cúc Nông Trương Gia Mô…” (Dịch nghĩa: Mùa xuân năm Nhâm Tuất. Mộ ông tổ, Thái Trinh Tử, chức Chiêm sự ở Chiêm Sự phủ. Tên là Trương Thừa Huy, tên thụy là Ôn Kiệt. Cháu bất hiếu là Trương Gia Mô hiệu Cúc Nông lập…).
Chủ nhân ngôi mộ là cụ Trương Thừa Huy – danh sĩ kiêm quan lại triều Nguyễn, từng giữ chức Chiêm sự phủ Chiêm sự và là người thầy dạy học cho vua Minh Mạng trước khi lên ngôi. Người lập mộ là cháu nội của cụ: chí sĩ yêu nước Trương Gia Mô (1866 – 1930), hiệu Cúc Nông, tự Sư Quản, Sư Thánh, biệt hiệu Hoài Huyền Tử. Chí sĩ Trương Gia Mô đồng thời chính là ông nội của học giả, nhà hoạt động cách mạng Trần Bạch Đằng (tên thật là Trương Gia Thiều).
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – Nhân vật: Ngôi mộ là di tích vật thể trực tiếp gắn liền với hai nhân vật lịch sử quan trọng của đất nước và Nam Bộ: cụ Trương Thừa Huy (thầy dạy vua Minh Mạng) và chí sĩ yêu nước Trương Gia Mô (nhà canh tân, sĩ phu yêu nước đầu thế kỷ XX). Ngôi mộ cũng phản ánh truyền thống tri thức, lòng yêu nước nối tiếp qua các thế hệ của gia tộc họ Trương (đến học giả Trần Bạch Đằng).
Giá trị văn tự – Sử liệu: Nội dung minh văn chữ Hán trên bia đá là nguồn sử liệu gốc có giá trị xác thực cao về chức vị, danh xưng, tên thụy, quê quán và mối quan hệ gia tộc của cụ Trương Thừa Huy, góp phần bổ sung cho các ghi chép trong chính sử triều Nguyễn.
Giá trị kiến trúc – Trang trí: Tuy kích thước không quá đồ sộ nhưng di tích vẫn giữ được nét kiến trúc mộ cổ đặc trưng thời Nguyễn với cấu trúc vòm che bia, chất liệu đá ong kết hợp gạch vữa cổ truyền và nghệ thuật chạm khắc trán bia mô típ “lưỡng long chầu nhật” hóa thạch tinh tế.
Giá trị văn hóa: Phản ánh đậm nét đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, truyền thống tôn sư trọng đạo và lòng hiếu thảo của dòng họ qua việc người cháu Cúc Nông Trương Gia Mô phụng lập bia phụng thờ ông tổ.
