Tên gọi và vị trí địa lý
Tháp Trà Tỳ, còn được biết đến là nơi hỏa thiêu nhục thân của Đức Phật, tọa lạc tại thành Câu Thi Na (Kusinagar), thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ. Từ vị trí tháp Niết Bàn, di chuyển về hướng Đông khoảng 2 km sẽ đến khu vực tháp Trà Tỳ. Công trình này không chỉ là một di tích tôn giáo mà còn là điểm mốc lịch sử quan trọng trong hành trình cuối cùng của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, nơi lưu dấu một trong những sự kiện thiêng liêng nhất của Phật giáo – lễ trà tỳ của Ngài.
Lịch sử và nhân vật
Tháp Trà Tỳ, theo truyền thống Phật giáo và các ghi chép cổ, chính là nơi đã diễn ra lễ hỏa táng nhục thân của đức Phật Thích Ca Mâu Ni sau khi Ngài nhập Niết Bàn tại thành Câu Thi Na. Theo kinh điển, sau khi đức Phật viên tịch, thi hài của Ngài không được hỏa thiêu ngay mà phải hoãn lại trong bảy ngày, để chờ sự hiện diện của vị đại đệ tử là Tôn giả Ma Ha Ca Diếp (Mahākassapa), người lúc đó đang cùng với các Tỳ kheo hành đạo ở xa. Sự kiện này phản ánh vai trò đặc biệt và uy tín lớn lao của Ma Ha Ca Diếp trong cộng đồng Tăng già thời đức Phật.
Theo truyền thuyết và các văn bản truyền khẩu, sau khi đến nơi, Tôn giả Ma Ha Ca Diếp cùng các Tỳ kheo đã đi nhiễu quanh kim thân của đức Phật ba vòng rồi quỳ xuống đảnh lễ. Ngay lúc đó đôi chân của đức Phật đã duỗi ra khỏi kim quan. Ngài Ma Ha Ca Diếp ôm lấy bàn chân của Phật và cúi đầu thọ nhận mật chỉ cuối cùng của Phật. Tình tiết này được xem là một trong những biểu tượng sâu sắc của sự truyền thừa pháp mạch giữa thầy và trò, khẳng định sự tiếp nối của dòng thiền và chánh pháp.
Sự kiện tại tháp Trà Tỳ cũng là nơi diễn ra một sự kiện thiêng liêng đặc biệt khác. Đức Phật đã phó chúc cho Ngài Ma Ha Ca Diếp rằng: ‘Ta có chánh pháp nhãn tạng, Niết Bàn diệu tâm, pháp môn mầu nhiệm, chẳng lập văn tự, ngoài giáo lý truyền riêng, nay giao phó cho ngươi. Ngươi khéo gìn giữ chánh pháp nầy, truyền trao mãi đừng cho dứt, đến đời sau sẽ truyền cho A Nan.’” Lời truyền dạy này phản ánh tinh thần “giáo ngoại biệt truyền” – một truyền thống tinh yếu của Thiền tông, qua đó Ma Ha Ca Diếp được xem là vị Tổ sư Thiền tông đầu tiên.
Kết thúc lễ tưởng niệm, chính Ngài Ma Ha Ca Diếp đã được đại chúng cung thỉnh thực hiện nghi thức châm lửa hỏa thiêu nhục thân của Phật. Và sau đó Ngài Ma Ha Ca Diếp được đại chúng cung thỉnh châm lửa hoả thiêu nhục thân của Phật. Việc này không chỉ mang ý nghĩa nghi lễ mà còn là hành động biểu tượng cho sự tiếp nối dòng chảy của chánh pháp từ đức Phật sang đệ tử xuất sắc nhất, đánh dấu một chương mới trong lịch sử phát triển Phật giáo sau thời kỳ đức Phật tại thế.
Kiến trúc cảnh quan
Tháp Trà Tỳ hiện còn giữ được hình khối tổng thể đồ sộ, tuy trông rất lớn, nhưng không được cao lắm so với các tháp khác. Theo các nhà khảo cổ học, phần thân tháp đã bị lún sâu vào lòng đất nên chiều cao hiện nay chỉ còn khoảng 15 mét, trong khi đường kính đáy rộng đến 45 mét. Dáng vẻ của tháp mang hình khối uốn dần từ chân lên đỉnh, giống như một con rùa, rộng phần chân và mô dần lên đỉnh hay nói thực tế hơn giống như những ngôi mộ làm bằng đất ở các vùng nông thôn Việt Nam.
Tháp được xây dựng hoàn toàn bằng gạch nung cổ, theo kết cấu truyền thống của kiến trúc Phật giáo thời kỳ đầu. Khu vực xung quanh được lát đất nện, bao bọc bởi không gian yên tĩnh, thoáng đãng, với thảm cỏ và cây xanh được chăm sóc tỉ mỉ. Cạnh ngôi tháp này, hướng bên phải từ cổng chính đi vào, chúng ta thấy có nhiều tháp nhỏ lóm khóm còn nguyên vẹn, nằm dưới mặt đất của lối đi cách tháp khoảng 3m và khi đếm thì được tám cái. Những tháp nhỏ này tạo nên một bố cục hài hòa và cân xứng với tháp chính, làm nổi bật ý nghĩa biểu tượng của nơi đây.
Hiện vật
Trong đợt khai quật vào năm 1956, tại khu vực tháp Trà Tỳ đã phát hiện được rất nhiều di chỉ cùng với niên đại và ký tự thời xưa. Những hiện vật này gồm các mảnh gạch khắc chữ Brahmi, các di vật gốm cổ, xương tro, và các mẫu vật trang trí kiến trúc, khẳng định rõ ràng nơi đây chính là vị trí diễn ra lễ hỏa thiêu Đức Phật. Các ký tự cổ còn sót lại trên một số viên gạch là minh chứng xác thực cho niên đại và giá trị tôn giáo – lịch sử của công trình này.
Sự kiện và lễ hội
Tháp Trà Tỳ là một trong những địa điểm hành hương trọng yếu trong Tứ động tâm của Phật giáo. Hàng năm, vào dịp lễ Phật Đản, Vu Lan và các ngày lễ kỷ niệm nhập Niết Bàn, hàng ngàn tăng ni, Phật tử và du khách từ khắp nơi trên thế giới tụ hội về đây để chiêm bái, tụng kinh và thiền định. Tuy không tổ chức các lễ hội quy mô lớn như tại các trung tâm Phật giáo khác, nhưng nơi đây vẫn duy trì các nghi thức tưởng niệm trang nghiêm, phản ánh tinh thần tôn kính đối với Đức Thế Tôn.
Xếp hạng
Hiện nay, tháp Trà Tỳ nằm trong danh sách các di tích thuộc khu phức hợp Phật giáo tại Kushinagar, được chính phủ Ấn Độ bảo vệ và xếp hạng là di sản văn hóa quốc gia. Nơi đây là điểm dừng chân quan trọng trong các hành trình hành hương quốc tế, và là minh chứng sống động cho sự hiện diện của Phật giáo trong dòng chảy văn hóa – lịch sử Ấn Độ và thế giới.
Tham khảo
- Thích Phước Tiến. Phật Quốc Ký Sự. Thư Viện Hoa Sen. Truy cập từ: https://thuvienhoasen.org/p73a5580/phat-quoc-ky-su-thich-phuoc-tien
