Tên gọi và vị trí địa lý
Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng tọa lạc tại trung tâm vùng Trung Trung Bộ Việt Nam, thuộc tỉnh Quảng Bình. Về địa giới, khu vực này nằm ở phía Tây Nam sông Gianh; phía Bắc giáp xã Thượng Hóa (huyện Minh Hóa); phía Đông và Đông Nam giáp xã Trường Sơn (huyện Quảng Ninh). Đặc biệt, phía Tây và Tây Nam của Vườn quốc gia tiếp giáp với biên giới nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, có chung ranh giới tự nhiên với Khu bảo tồn thiên nhiên Hin Namno, tạo thành một khối di sản thiên nhiên xuyên biên giới đồ sộ.
Lịch sử và nhân vật
Lịch sử của Phong Nha – Kẻ Bàng là sự kết hợp giữa quá trình tiến hóa tự nhiên kéo dài gần 400 triệu năm và dòng chảy văn hóa – lịch sử nhân văn. Dãy núi đá vôi Kẻ Bàng được xem là hoang mạc đá vôi lớn nhất thế giới, kết quả của những đợt tạo sơn phức tạp hình thành nên địa thế hiểm trở cùng quần thể hang động kỳ vĩ.
Về mặt khảo cổ và lịch sử, ngay từ đầu thế kỷ XX, các nhà thám hiểm đã phát hiện tại đây nhiều dấu tích của người Chăm và người Việt cổ. Đáng chú ý là hang Bi Ký trong động Phong Nha, nơi từng được coi là thánh đường của người Chăm từ thế kỷ IX – XI với các mảnh gốm tráng men, chữ khắc vách đá và tượng Phật. Khu vực này còn là nơi cư trú, bảo tồn bản sắc văn hóa của người Arem và người Rục – hai tộc người có dân số ít nhất Việt Nam và thế giới.
Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, Phong Nha – Kẻ Bàng ghi dấu những chiến tích oai hùng gắn liền với đường mòn Hồ Chí Minh (Đông Trường Sơn). Những địa danh như hang Tám Cô, hang Chín Tầng, bến phà Nguyễn Văn Trỗi hay việc bộ đội Đoàn 559 sử dụng động Phong Nha làm kho quân nhu, nơi giấu phà sắt chi viện cho tiền tuyến đã trở thành những mảnh ghép quan trọng trong lịch sử giữ nước của dân tộc.
Di sản
Phong Nha – Kẻ Bàng sở hữu hệ thống hang động cổ nhất Đông Nam Á, hình thành từ kỷ Đệ Tam (khoảng 35 triệu năm trước). Với khối đá vôi lớn nhất khu vực có tuổi đời từ kỷ Devon đến kỷ Permi, nơi đây chứa đựng hai hệ thống hang chính là hang Phong Nha (dài 5.076m) và hang Vòm (dài 36.063m), nổi tiếng với những dòng sông ngầm dài nhất và thạch nhũ đẹp nhất thế giới.
Bên cạnh địa chất, giá trị đa dạng sinh học tại đây thuộc hàng đặc biệt toàn cầu với độ che phủ rừng đạt 93,57%. Đây là nơi duy nhất trên thế giới tồn tại kiểu rừng bách xanh núi đá đặc hữu trên 700m và các loài lan hài vệ nữ quý hiếm. Hệ sinh thái này nuôi dưỡng 2.651 loài thực vật và 735 loài động vật có xương sống. Trong đó, có những con số ấn tượng như:
Linh trưởng: Sở hữu 9/21 loài của Việt Nam, bao gồm các loài đặc hữu dãy Trường Sơn như voọc Hà Tĩnh, chà vá chân nâu.
Hệ dơi: Chiếm 43% tổng số loài dơi tại Việt Nam, là tiềm năng lớn nhất thế giới về bảo tồn dơi.
Loài mới: Liên tục các loài chim, bò sát, lưỡng thê và cá mới được phát hiện, khẳng định tiềm năng nghiên cứu khoa học vô tận của khu vực này.
Xếp hạng
Với những giá trị hội tụ hiếm có về cả thẩm mỹ, địa chất và sinh học, Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng đã nhận được sự vinh danh cao quý từ cộng đồng quốc tế và nhà nước. Tháng 7 năm 2003, UNESCO chính thức công nhận nơi đây là Di sản Thiên nhiên Thế giới. Tiếp nối niềm tự hào đó, vào ngày 12/8/2009, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1272/QĐ-TTg xếp hạng Vườn Quốc gia là Di tích quốc gia đặc biệt. Cho đến nay, sức hút của Phong Nha – Kẻ Bàng đối với giới khoa học vẫn chưa bao giờ giảm nhiệt khi hàng loạt loài mới như bò sát, cá và bướm liên tục được phát hiện. Hiện tại, công tác hoàn thiện hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận lần thứ hai về giá trị đa dạng sinh học đang được tiến hành, hứa hẹn sẽ tiếp tục khẳng định vị thế ngoại hạng của kỳ quan này trên bản đồ di sản toàn cầu.
