Thời gian
Vào từ ngày 8 – 9/4 âm lịch
Địa điểm
Chùa Dâu phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh
Lịch sử và di vật
Chùa Dâu (Luy Lâu), khởi dựng từ thế kỷ II đầu Công nguyên dưới thời Thái thú Sĩ Nhiếp (nhà Hán), được tôn vinh là trung tâm Phật giáo đầu tiên tại Việt Nam, mang dấu tích quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển của Phật giáo nước nhà. Ngôi chùa có cảnh quan đẹp, tọa lạc trên khu đất cao, rộng, quay về hướng Tây với kiến trúc “nội Công ngoại Quốc”. Chùa Dâu gắn liền với sự tích Man Nương.
Man Nương là cô gái sùng đạo, theo học tại chùa Dâu (Bắc Ninh) với Thiền sư Khâu Đà La, vị cao tăng đầu tiên truyền đạo ở Việt Nam. Sau một lần Khâu Đà La bước qua người khi Man Nương ngủ ở thềm, bà đã thụ thai. Thiền sư giải thích rằng đây là con Phật, không cần lo phiền.Hai mươi tháng sau, Man Nương sinh một người con gái. Khâu Đà La dùng gậy tích trượng gõ vào cây Dung Thụ (cây dâu) cạnh chùa; cây tách ra, ông đặt đứa trẻ vào trong, cây khép lại. Ông trao cho Man Nương cây gậy và dặn dùng để cứu nhân dân khi hạn hán. Quả nhiên, khi vùng Dâu hạn hán ba năm, Man Nương cắm gậy xuống đất, nước phun lên, cứu sống muôn loài. Cây dâu bị bão quật đổ trôi về Luy Lâu. Thái thú Sĩ Nhiếp cho lính vớt lên làm nóc điện nhưng không ai lay chuyển được. Man Nương dùng dải yếm buộc vào và kéo lên dễ dàng. Sĩ Nhiếp kính sợ, cho thợ tạc bốn bức tượng Tứ Pháp (Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện – tượng trưng Mây, Mưa, Sấm, Chớp) từ thân cây dâu để thờ tại bốn ngôi chùa lân cận (Dâu, Đậu, Dàn, Tướng).
Hội chùa Dâu
Trong dân gian còn lưu truyền câu ca dao:
“Dù ai đi đâu về đâu
Hễ trông thấy tháp chùa Dâu thì về.
Dù ai buôn bán trăm nghề
Nhớ ngày mồng tám thì về hội Dâu.”
Hội chùa Dâu (mồng 8 tháng 4 âm lịch) giữ vị trí trung tâm trong hệ thống thờ Tứ Pháp. Ngay từ thời phong kiến, lễ hội đã mang tầm vóc quốc gia khi các vua chúa thường xuyên về dự lễ, bái Phật và cầu đảo. Đặc biệt, tượng Pháp Vân (tượng Trụ) nhiều lần được rước về kinh thành Thăng Long để thực hiện nghi thức cầu mưa, thể hiện niềm tin sâu sắc của triều đình vào sức mạnh tâm linh của Phật mẫu Man Nương. Lễ hội không chỉ là nơi tổ chức các nghi lễ trang nghiêm, trọng thể kỷ niệm ngày đản sinh của con gái Man Nương mà còn là sự kiện văn hóa lớn, quy tụ 12 làng thuộc tổng Dâu cùng phối hợp tổ chức, tạo nên một không gian sinh hoạt tâm linh và dân gian phong phú.Ngày hội chùa Dâu được tổ chức rất long trọng và quy mô, tuyến hành hương về nơi đất Phật còn mở rộng tới chùa Phúc Nghiêm – chùa Tổ – nơi thờ Phật Mẫu Man Nương.
Tâm điểm của lễ hội, diễn ra trong hai ngày mồng tám và mồng chín, là nghi thức “Công đồng Tứ Pháp”. Đây là hoạt động rước các tượng Pháp Vân (Mây), Pháp Vũ (Mưa), Pháp Lôi (Sấm), Pháp Điện (Chớp) từ các chùa lân cận về hội tụ tại chùa Dâu, tượng trưng cho sự hợp nhất của các yếu tố tự nhiên để tạo thành Mưa. Đám rước trang trọng với cờ lọng và cống bát quái. Điểm độc đáo và gay cấn nhất là trò “Mẹ đuổi con” (kiệu Tứ Pháp rước chạy ba vòng) và đặc biệt là trò “Cướp nước” đầy kịch tính: Kiệu bà Tướng (Sấm) và bà Đậu (Mưa) đua nhau chạy ra tam quan. Kết quả cuộc đua này được người dân dùng để tiên đoán mùa màng: nếu Bà Đậu về trước, năm đó sẽ được mùa; nếu Bà Tướng về trước, năm đó dự báo nhiều sâu bọ, làm ăn trắc trở.
Tham gia lễ hội chùa Dâu không chỉ là hành trình hành hương về đất Phật mà còn là dịp hòa mình vào đời sống văn hóa – tín ngưỡng dân gian của cư dân nông nghiệp. Bên cạnh nghi thức rước tượng Pháp Lôi, Pháp Điện, Pháp Vũ từ các chùa lân cận tụ hội cùng Pháp Vân tại chùa Dâu, lễ hội còn diễn ra nhiều trò diễn dân gian đặc sắc như cướp nước, dâng nước, đánh gậy, múa sư tử, múa rùa, hạc, múa trống, đấu vật, đấu cờ người…
Ý nghĩa cốt lõi của hội Dâu là ước vọng ngàn đời của cư dân nông nghiệp: cầu mưa thuận gió hòa. Lễ hội, với việc tái hiện huyền tích Man Nương và Tứ Pháp, đã minh chứng cho sự tồn tại của tín ngưỡng phồn thực cổ sơ của cư dân vùng lúa nước, nơi thờ cúng các hiện tượng tự nhiên gắn liền với sự sinh sôi, nảy nở. Bên cạnh đó, việc rước tượng về chùa Mãn Xá (quê mẹ Man Nương) còn thể hiện lòng bái tổ sâu sắc. Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, dù phần lễ có thể bị mai một đôi chút, nhưng những giá trị văn hóa truyền thống, tín ngưỡng đa dạng và sức sáng tạo của người xưa vẫn được bảo tồn trọn vẹn trong hội Dâu, phản ánh một nét đẹp văn hóa tâm linh đặc sắc của đồng bằng Bắc Bộ.
Tài liệu tham khảo
- Đại Nam nhất thống chí (2012), Tổng tập Dư địa chí Việt Nam, Nxb Thanh Niên, Hà Nội.
- Hà Văn Tấn – Nguyễn Văn Cự – Phạm Ngọc Long (2010), Chùa Việt Nam, Nxb Thế Giới, Hà Nội.
- Nguyễn Thanh Hà (2022), Tín ngưỡng thờ Tứ Pháp – sự dung hợp giữa Phật giáo Ấn Độ với tín ngưỡng dân gian bản địa của người Việt, Tạp chí nghiên cứu Triết Học số 6 (15) 2024.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Dau Pagoda Festival – Tri Qua Ward, Bac Ninh Province
Time
From the 8th to the 9th day of the 4th lunar month.
Location
Dau Pagoda, Tri Qua Ward, Bac Ninh Province.
History and Relics
Dau Pagoda (Luy Lau), first constructed in the 2nd century CE under Governor Si Nhiep of the Han dynasty, is honored as the earliest Buddhist center in Vietnam and bears important marks in the formation and development of Vietnamese Buddhism. The pagoda, located on a high and spacious plot of land and facing west, features the architectural layout “inner Cong, outer Quoc.” Dau Pagoda is closely associated with the legend of Man Nuong.
Man Nuong was a devout young woman who practiced Buddhism at Dau Pagoda (Bac Ninh) under Zen master Khau Da La, the first monk to bring Buddhism to Vietnam. One night, while Man Nuong was sleeping on the temple steps, Khau Da La stepped over her, and she miraculously conceived. The master explained that this was a child of the Buddha and that she should not worry. Twenty months later, Man Nuong gave birth to a baby girl. Khau Da La struck a Dung Thu tree (mulberry tree) next to the pagoda with his khakkhara staff; the tree opened, and he placed the child inside before it closed again. He gave Man Nuong the staff, instructing her to use it to save the people in times of drought.
When the Dau region suffered a three-year drought, Man Nuong thrust the staff into the ground, and water burst forth, saving all living beings. The mulberry tree was later blown down during a storm and drifted to Luy Lau. Governor Si Nhiep ordered soldiers to pull it ashore to build a temple roof beam, but no one could move it—until Man Nuong tied her silk sash to it and lifted it effortlessly. In awe, Si Nhiep ordered craftsmen to carve four statues of the Four Dharmas—Phap Van, Phap Vu, Phap Loi, and Phap Dien (Cloud, Rain, Thunder, Lightning)—from the mulberry trunk to be worshipped in four nearby pagodas (Dau, Dau, Dan, Tuong).
Dau Pagoda Festival
A well-known folk verse records:
“Wherever one may go,
Seeing Dau Pagoda’s tower, one returns.
Merchants of every trade,
Remember the eighth day—return for the Dau Festival.”
Held annually on the 8th day of the 4th lunar month, the Dau Pagoda Festival holds a central position within the worship system of the Four Dharmas. Since feudal times, it has carried national importance, with kings and lords frequently attending to pray for peace and favorable weather. The statue of Phap Van (the principal statue) was several times brought to Thang Long for royal rain invocation ceremonies, reflecting the court’s profound belief in the spiritual power of Buddha Mother Man Nuong.
The festival not only commemorates the birth of Man Nuong’s divine daughter but also serves as a major cultural event involving twelve villages of the Dau region, creating a vibrant spiritual and folk cultural space. The pilgrimage route even extends to Phuc Nghiem Pagoda—the ancestral pagoda—where Buddha Mother Man Nuong is worshipped.
The highlight of the festival, held on the 8th and 9th days, is the “Four Dharmas Convergence Ceremony” (Cong dong Tu Phap). In this ritual, the statues of Phap Van (Cloud), Phap Vu (Rain), Phap Loi (Thunder), and Phap Dien (Lightning) are carried in procession from nearby pagodas to gather at Dau Pagoda, symbolizing the unity of natural elements that brings rain.
The processions are solemn, accompanied by flags, parasols, and the eight-trigram palanquin. The most unique and dramatic features are the performances known as “Mother Chasing Her Child” (the palanquins of the Four Dharmas being carried at running pace for three circles) and especially the thrilling “Water Snatching” game: the palanquins of Lady Tuong (Thunder) and Lady Dau (Rain) race toward the main gate. The outcome is believed to predict the year’s harvest: if Lady Dau arrives first, the year will be bountiful; if Lady Tuong wins, pests will abound and farming will be difficult.
Participating in the Dau Festival is not only a pilgrimage to the Buddhist land but also an immersion into the folk spiritual life of an agricultural community. Alongside the convergence of the statues of Phap Loi, Phap Dien, and Phap Vu with Phap Van at Dau Pagoda, the festival features numerous traditional performances such as water snatching, water offering, stick fighting, lion dance, turtle and crane dances, drum performances, wrestling, and human chess.
The central meaning of the Dau Festival is the eternal aspiration of agricultural people: prayers for timely rain and favorable weather. Through the reenactment of the legend of Man Nuong and the Four Dharmas, the festival affirms the presence of ancient fertility beliefs among wet-rice communities, where natural phenomena associated with growth and reproduction were worshipped. The ritual of carrying the statues to Man Xa Pagoda—Man Nuong’s maternal homeland—reflects profound ancestral reverence.
Over millennia, although some ceremonial aspects have faded, the traditional cultural values, diverse beliefs, and creative spirit of past generations remain preserved in the Dau Festival, representing a distinctive spiritual heritage of the Northern Delta.
References
- Đại Nam nhất thống chí (2012), Tổng tập Dư địa chí Việt Nam, Nxb Thanh Niên, Hà Nội.
- Hà Văn Tấn – Nguyễn Văn Cự – Phạm Ngọc Long (2010), Chùa Việt Nam, Nxb Thế Giới, Hà Nội.
- Nguyễn Thanh Hà (2022), Tín ngưỡng thờ Tứ Pháp – sự dung hợp giữa Phật giáo Ấn Độ với tín ngưỡng dân gian bản địa của người Việt, Tạp chí nghiên cứu Triết Học số 6 (15) 2024.
Tiếng Pháp
Fête de la Pagode Dau – quartier Tri Qua, province de Bac Ninh
Période
Du 8 au 9 du 4ᵉ mois lunaire.
Lieu
Pagode Dau, quartier Tri Qua, province de Bac Ninh.
Histoire et vestiges
La pagode Dau (Luy Lau), édifiée au IIᵉ siècle de notre ère sous le gouverneur Si Nhiep de la dynastie Han, est considérée comme le tout premier centre du bouddhisme au Vietnam. Elle conserve des traces essentielles du processus de formation et de développement du bouddhisme vietnamien. Située sur un terrain élevé et spacieux, orientée vers l’ouest, la pagode présente un plan architectural de type « Noi Cong – Ngoai Quoc ». La pagode Dau est intimement liée à la légende de Man Nuong.
Man Nuong était une jeune femme pieuse qui étudiait à la pagode Dau (Bac Ninh) auprès du maître zen Khau Da La, premier moine ayant transmis le bouddhisme au Vietnam. Une nuit, alors qu’elle dormait sur le seuil du temple, Khau Da La passa au-dessus d’elle et elle tomba miraculeusement enceinte. Le maître expliqua qu’il s’agissait d’un enfant de Bouddha et qu’elle n’avait rien à craindre. Vingt mois plus tard, Man Nuong mit au monde une petite fille. Khau Da La frappa alors un mûrier sacré (Dung Thu) près de la pagode avec son bâton khakkhara : l’arbre s’ouvrit, il plaça l’enfant à l’intérieur, puis l’arbre se referma. Il remit ensuite le bâton à Man Nuong afin qu’elle s’en serve pour secourir la population en cas de sécheresse.
Lorsque la région de Dau souffrit de trois ans de sécheresse, Man Nuong planta le bâton dans le sol et l’eau jaillit, sauvant toutes les formes de vie. L’arbre de mûrier fut plus tard renversé par une tempête et dériva jusqu’à Luy Lau. Le gouverneur Si Nhiep ordonna à ses soldats de le récupérer pour en faire une poutre maîtresse, mais nul ne parvint à le déplacer — jusqu’à ce que Man Nuong l’attache à son ruban de soie et le soulève aisément. Impressionné, Si Nhiep fit sculpter dans le tronc quatre statues des « Quatre Dharmas » — Phap Van, Phap Vu, Phap Loi et Phap Dien (Nuage, Pluie, Tonnerre, Éclair) — destinées à être vénérées dans quatre pagodes voisines (Dau, Dau, Dan, Tuong).
Fête de la pagode Dau
Une célèbre chanson populaire dit :
« Où que l’on aille,
Quand on aperçoit la tour de la pagode Dau, il faut rentrer.
Marchands de tous métiers,
Rappelez-vous le huitième jour : revenez pour la fête de Dau. »
Célébrée le 8ᵉ jour du 4ᵉ mois lunaire, la fête de la pagode Dau occupe une place centrale dans le culte des Quatre Dharmas. Dès l’époque féodale, elle possédait une dimension nationale : les souverains y assistaient régulièrement pour prier et demander la pluie. La statue de Phap Van (la plus vénérée) fut même plusieurs fois transportée à la capitale Thang Long pour des cérémonies royales d’invocation de la pluie, témoignant de la foi profonde de la cour dans la puissance spirituelle de Man Nuong, la Mère Bouddha.
La fête commémore non seulement la naissance de la fille de Man Nuong, mais constitue aussi un grand événement culturel réunissant douze villages de l’ancien district de Dau. Ensemble, ils créent un vaste espace de pratiques spirituelles et populaires. L’itinéraire de pèlerinage s’étend également jusqu’à la pagode Phuc Nghiem — pagode des ancêtres — où est vénérée la Mère Bouddha Man Nuong.
Le point culminant des célébrations, les 8 et 9, est le rituel du « Rassemblement des Quatre Dharmas » (Cong dong Tu Phap). Les statues de Phap Van (Nuage), Phap Vu (Pluie), Phap Loi (Tonnerre) et Phap Dien (Éclair) sont portées en procession depuis les pagodes voisines pour se réunir à la pagode Dau, symbolisant l’union des éléments naturels produisant la pluie.
Les processions sont solennelles, ornées de drapeaux, parasols et palanquins décorés d’octogones. Les moments les plus spectaculaires sont la mise en scène du « La mère poursuit l’enfant » (les palanquins des Quatre Dharmas portés en course sur trois tours) et surtout le jeu dramatique du « Rapt de l’eau » : les palanquins de Dame Tuong (Tonnerre) et de Dame Dau (Pluie) se livrent une course vers la porte principale. Le résultat est interprété comme un présage agricole : si Dame Dau arrive la première, l’année sera abondante ; si Dame Tuong gagne, l’année sera menacée par les insectes et les difficultés agricoles.
Participer à la fête de Dau, c’est non seulement accomplir un pèlerinage vers une terre bouddhique mais aussi s’immerger dans la vie culturelle et croyante d’une communauté agraire. En plus de la réunion des statues de Phap Loi, Phap Dien et Phap Vu avec Phap Van à la pagode Dau, la fête offre de nombreux spectacles et jeux populaires : rapt de l’eau, offrande d’eau, combat au bâton, danse du lion, danses de la tortue et de la grue, danse du tambour, lutte traditionnelle, échecs humains…
Le sens profond de la fête de Dau est l’aspiration millénaire des populations agricoles : prier pour la pluie et l’harmonie des saisons. En réactualisant la légende de Man Nuong et des Quatre Dharmas, la fête témoigne de la persistance d’anciennes croyances de fertilité chez les communautés rizicoles, où les phénomènes naturels déterminant la germination et la croissance étaient vénérés. Par ailleurs, la procession ramenant les statues à la pagode Man Xa — village natal de la mère de Man Nuong — exprime un attachement profond aux ancêtres.
À travers les millénaires, bien que certains rites se soient partiellement perdus, les valeurs culturelles traditionnelles, la richesse des croyances populaires et la créativité des anciens demeurent intactes dans la fête de Dau, représentant un patrimoine spirituel remarquable du delta du Nord.
Références
- Đại Nam nhất thống chí (2012), Tổng tập Dư địa chí Việt Nam, Nxb Thanh Niên, Hà Nội.
- Hà Văn Tấn – Nguyễn Văn Cự – Phạm Ngọc Long (2010), Chùa Việt Nam, Nxb Thế Giới, Hà Nội.
- Nguyễn Thanh Hà (2022), Tín ngưỡng thờ Tứ Pháp – sự dung hợp giữa Phật giáo Ấn Độ với tín ngưỡng dân gian bản địa của người Việt, Tạp chí nghiên cứu Triết Học số 6 (15) 2024.
Tiếng Trung
时间
自农历四月初八至初九
地点
北宁省 知菓坊 法雲寺
历史与文物
法雲寺 (Chua Dau)，创建于公元二世纪汉朝太守 士攝 (Si Nhiep) 任内，被尊为越南最早的佛教中心，在越南佛教形成与发展中具有重要意义。寺院地势高阔，西向而建，格局呈“内工外国”式，风景秀丽。朱油寺亦与 萬娘 (Man Nuong) 的传说紧密相关。
萬娘 (Man Nuong) 虔诚信佛，在北宁朱油寺随高僧 丘陀羅 (Khau Da La) 修学，他是最早在越南传教的僧人之一。一次，丘陀羅 (Khau Da La) 从熟睡于台阶的萬娘 (Man Nuong) 身旁跨过，她便因此怀孕。丘陀羅解释此乃“佛子”，无须忧虑。二十个月后，萬娘产下一女。丘陀羅用锡杖敲击寺旁 桑树 Dung Thụ (cay dau)，树干裂开，他将婴儿放入其中，树随即合拢。他把锡杖交给萬娘以备旱灾救民。
后朱油地区大旱三年，萬娘插杖于地，泉水涌出，拯救万民。暴风将桑树刮倒漂至 Luy Lâu（累耶樓）。太守 士攝 (Si Nhiep) 命士兵打捞，但无人能移动。萬娘只用衣带便轻松拖起，使士攝叹服。他遂命工匠以桑木雕刻 四法：法云 (Phap Van)、法雨 (Phap Vu)、法雷 (Phap Loi)、法电 (Phap Dien)，并供奉于朱、豆、壇、將四寺。
法雲寺会 (Hoi Chua Dau)
民间仍流传歌谣：
“无论你走向何方，
看见朱油寺塔便要归乡；
无论百业经营，
初八之日记得返朱油。”
朱油寺庙会（农历四月初八）在 四法 (Tu Phap) 信仰体系中居于中心地位。自封建时期起，庙会即具有全国影响，历代帝王屡至此祭佛祈雨。尤其是 法云 (Phap Van) 多次被迎往升龙（Thang Long）举行祈雨大典，体现朝廷对 佛母萬娘 (Man Nuong) 灵力的信仰。
庙会不仅举行纪念萬娘之女诞辰的隆重仪式，亦是朱总十二村共同参与的大型文化活动，形成丰富的民俗与宗教空间。朝圣路线延伸至 福嚴寺 (Phuc Nghiem) 萬娘之母的故乡 滿舍 (Man Xa)。
高潮活动为八、九两日举行的 四法会同 (Cong dong Tu Phap)：法云、法雨、法雷、法电四像从各寺迎集朱油寺，象征自然诸力汇合而成甘霖。盛大的仪仗队伍旗盖整肃。最独特最紧张的是“母逐子”（四法神舆奔跑三圈）及“夺水”：法雷(Ba Tuong) 与 法雨 Bà Đậu (Ba Dau) 的神舆竞速冲出三门。人们以赛果占丰歉：
— 若 Ba Dau 先到，则岁获丰年；
— 若 Ba Tuong 领先，则多虫害，岁事不利。
参与朱油庙会不仅是佛地朝圣，也是深入农耕民俗的体验。除四法会同外，还有夺水、献水、打棍、舞狮、舞龟鹤、击鼓、摔跤、象棋表演等活动。
庙会核心意义是农耕社会千年愿景：祈风调雨顺。庙会重现萬娘与四法的神话，表达越南古代稻作信仰对自然现象（云、雨、雷、电）的崇拜。迎像至 滿舍 Mãn Xá (Man Xa)，亦寓报本之意。
历经千载，虽部分仪式略有淡化，然传统文化、信仰及古民智慧仍在朱油庙会中完整保留，展现北部平原独特的精神文化风貌。
参考文献
- Đại Nam nhất thống chí (2012), Tổng tập Dư địa chí Việt Nam, Nxb Thanh Niên, Hà Nội.
- Hà Văn Tấn – Nguyễn Văn Cự – Phạm Ngọc Long (2010), Chùa Việt Nam, Nxb Thế Giới, Hà Nội.
- Nguyễn Thanh Hà (2022), Tín ngưỡng thờ Tứ Pháp – sự dung hợp giữa Phật giáo Ấn Độ với tín ngưỡng dân gian bản địa của người Việt, Tạp chí nghiên cứu Triết Học số 6 (15) 2024.
