Tên di sản: Lễ hội Đền – Đình Sượt
Loại hình: Lễ hội truyền thống
Không gian thực hành: Cụm di tích đình – đền Sượt, Hải Phòng.
Thời gian tổ chức: Từ ngày 10 đến ngày 12 tháng Ba âm lịch hằng năm, trong đó ngày 10 tháng Ba là chính hội.
Đối tượng thờ phụng: Đại vương Vũ Hựu (1472–1520), công thần thời Lê, có công trong việc bảo vệ đất nước.
Cộng đồng thực hành: Nhân dân địa phương và các cộng đồng tham gia gìn giữ, tổ chức lễ hội.
Nghi lễ và hoạt động đặc trưng: Lễ Mộc dục (tắm tượng), dâng hương tưởng niệm Đại vương Vũ Hựu; các trò chơi dân gian như đánh bệt (đánh hổ), chọi gà, cờ tướng và hoạt động đua thuyền chải.
Ghi danh: Lễ hội Đền – Đình Sượt được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2020. Cụm di tích đình – đền Sượt được xếp hạng Di tích quốc gia theo Quyết định số 68/QĐ-BT ngày 29/01/1993.
Lễ hội Đền – Đình Sượt là lễ hội truyền thống được tổ chức hằng năm nhằm tưởng nhớ Đại vương Vũ Hựu (1472–1520), một vị công thần thời Lê có nhiều đóng góp trong sự nghiệp bảo vệ đất nước. Gắn liền với cụm di tích đình – đền Sượt, lễ hội thể hiện truyền thống tri ân bậc tiền nhân và tín ngưỡng thờ Thành hoàng của cộng đồng địa phương. Điểm đặc sắc của lễ hội là nghi thức Mộc dục được thực hiện vào giờ Thìn để tưởng nhớ thời khắc Đại vương ra đời, cùng các hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian như đánh bệt, chọi gà, cờ tướng và đua thuyền chải.
Nguồn gốc và lịch sử lễ hội
Lễ hội Đền – Đình Sượt gắn với cuộc đời và công lao của Đại vương Vũ Hựu (1472–1520), một danh tướng thời Lê có nhiều đóng góp trong việc gìn giữ và bảo vệ bờ cõi đất nước. Ông từng tham gia các cuộc chinh chiến chống giặc Ai Lao và giặc Chiêm, lập nhiều chiến công, góp phần bảo vệ sự ổn định của quốc gia. Sau khi qua đời, ông được nhân dân quê hương tôn thờ làm Thành hoàng, trở thành vị thần bảo hộ trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng.
Đền Sượt được xây dựng trên chính mảnh đất nơi Đại vương Vũ Hựu ra đời. Khi vinh quy về làng, ông cho sửa sang nơi đây thành nhà quan cư để nghỉ ngơi mỗi khi trở về quê hương. Sau khi ông mất, nhân dân lập đền thờ trên nền nhà cũ nhằm tưởng nhớ công lao và đức độ của ông. Trải qua nhiều thế hệ, việc thờ phụng Đại vương trở thành một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân, hình thành nên lễ hội truyền thống được tổ chức vào dịp kỷ niệm ngày sinh của ông.
Lễ hội diễn ra từ ngày 10 đến ngày 12 tháng Ba âm lịch hằng năm, trong đó ngày 10 tháng Ba là chính hội. Đây là dịp nhân dân địa phương và khách thập phương về dâng hương, tưởng niệm Đại vương, đồng thời tham gia các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng truyền thống.
Không gian di tích Đền – Đình Sượt
Đền Sượt là công trình kiến trúc cổ mang đậm dấu ấn nghệ thuật thời Nguyễn, được trùng tu lớn vào năm Tự Đức thứ 34 (1881) và Khải Định thứ 9 (1924). Đền quay mặt về hướng Tây, có bố cục kiến trúc hình chữ Công (工), gồm ba hạng mục chính là tòa bái đường, ống muống và hậu cung. Tổng thể công trình được xây dựng hài hòa, trang nghiêm, kết hợp giữa không gian thờ tự và những yếu tố trang trí nghệ thuật truyền thống.
Nổi bật trong kiến trúc đền là tòa cổ các kiểu chồng diêm hai tầng, lợp ngói mũi, với hình tượng rồng uốn lượn trên mái. Tòa bái đường gồm năm gian, dài 14,6m, rộng 8m, có hệ thống 20 cột gỗ lim đặt trên các tảng đá xanh chạm hoa sen cách điệu. Các vì kèo được chạm khắc công phu với nhiều hình ảnh phản ánh đời sống dân gian, thể hiện kỹ thuật tạo tác và tư duy thẩm mỹ của nghệ nhân truyền thống.
Hậu cung gồm ba gian, được trang trí bằng các họa tiết hổ phù, nghê chầu và những mảng chạm mang ý nghĩa linh thiêng. Bên trong đặt khám thờ lớn chạm lưỡng long chầu nguyệt, cùng ngai và bài vị Đại vương có dòng chữ “Minh quốc linh ứng, hiển hựu đại vương”. Tại bậc tam cấp còn lưu giữ đôi nghê đá được cung tiến vào năm Bảo Thái thứ hai (1721), mang giá trị lịch sử và nghệ thuật điêu khắc. Trong khuôn viên đền có một giếng cổ với thành xây hình bát giác, đường kính khoảng 1,5m, gắn với truyền thuyết về nơi Đại vương Vũ Hựu chào đời.
Bên cạnh hệ thống kiến trúc, đền Sượt còn lưu giữ nhiều di vật như ngai thờ, bài vị, câu đối khảm trai, bộ đòn bát cống, bộ bát biểu, thanh đao và cuốn ngọc phả. Những hiện vật này góp phần phản ánh lịch sử hình thành di tích, nghệ thuật trang trí và truyền thống thờ phụng của cộng đồng qua nhiều thế hệ.
Các nghi lễ truyền thống
Lễ Mộc dục – Tưởng nhớ thời khắc Đại vương ra đời
Nghi thức đặc sắc nhất của Lễ hội Đền – Đình Sượt là lễ Mộc dục (tắm tượng), được thực hiện vào đúng giờ Thìn trong ngày chính hội. Nghi lễ gắn với truyền thuyết Đại vương Vũ Hựu được sinh ra bên cạnh giếng cổ trong khuôn viên đền, mang ý nghĩa tưởng nhớ thời khắc ông chào đời. Lễ Mộc dục được tiến hành trong không gian thờ tự trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính và sự tôn trọng của cộng đồng đối với vị Thành hoàng. Việc thực hiện nghi thức vào giờ Thìn tạo nên nét riêng trong truyền thống lễ hội, đồng thời gắn kết hoạt động tín ngưỡng với những câu chuyện lịch sử, truyền thuyết về cuộc đời Đại vương.
Lễ dâng hương tưởng niệm Đại vương Vũ Hựu
Trong những ngày diễn ra lễ hội, nhân dân địa phương và khách thập phương về đình, đền Sượt dâng hương tưởng niệm Đại vương Vũ Hựu. Các hoạt động thờ cúng thể hiện lòng biết ơn đối với vị công thần có nhiều đóng góp trong sự nghiệp bảo vệ đất nước, đồng thời gửi gắm mong ước về cuộc sống bình an, quê hương thịnh vượng.
Không gian lễ hội trở thành nơi kết nối giữa quá khứ và hiện tại, nơi những câu chuyện về công lao, đức độ của Đại vương được các thế hệ cùng tưởng nhớ. Việc duy trì các nghi lễ truyền thống góp phần củng cố tín ngưỡng thờ Thành hoàng và gìn giữ đạo lý uống nước nhớ nguồn trong đời sống cộng đồng.
Hoạt động văn hóa và trò chơi dân gian
Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian và hoạt động văn hóa truyền thống. Nổi bật là trò đánh bệt, còn gọi là đánh hổ, một trò chơi đặc sắc tạo nên không khí náo nhiệt trong những ngày hội. Cùng với đó là các cuộc thi chọi gà, cờ tướng, thu hút đông đảo người dân tham gia và cổ vũ.
Hoạt động đua thuyền chải cũng góp phần làm phong phú không gian lễ hội, thể hiện tinh thần thi đua, sự phối hợp và gắn kết giữa những người tham gia. Những trò chơi và hoạt động văn hóa không chỉ mang ý nghĩa vui xuân mà còn tạo điều kiện để cộng đồng gặp gỡ, giao lưu, duy trì các hình thức sinh hoạt truyền thống qua nhiều thế hệ.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Lễ hội tưởng nhớ Đại vương Vũ Hựu, một công thần thời Lê có công trong các cuộc chinh chiến bảo vệ đất nước. Việc tổ chức lễ hội hằng năm góp phần lưu giữ ký ức lịch sử về vị danh tướng quê hương, đồng thời thể hiện truyền thống tri ân những người có công với dân tộc.
Giá trị tín ngưỡng: Lễ Mộc dục và các nghi thức dâng hương tưởng niệm thể hiện tín ngưỡng thờ Thành hoàng, gắn với sự tôn kính dành cho Đại vương Vũ Hựu. Đặc biệt, nghi thức Mộc dục vào giờ Thìn phản ánh sự kết hợp giữa truyền thuyết về cuộc đời nhân vật được thờ và phong tục tín ngưỡng của cộng đồng.
Giá trị kiến trúc và nghệ thuật: Không gian lễ hội gắn với cụm di tích đình – đền Sượt, nơi lưu giữ kiến trúc truyền thống thời Nguyễn cùng nhiều di vật có giá trị như nghê đá cổ, ngai thờ, bài vị, câu đối và ngọc phả. Những yếu tố này góp phần làm phong phú giá trị văn hóa, nghệ thuật và lịch sử của lễ hội.
Giá trị văn hóa dân gian: Các trò chơi như đánh bệt, chọi gà, cờ tướng và hoạt động đua thuyền chải góp phần duy trì những hình thức vui chơi, thi tài truyền thống, phản ánh đời sống sinh hoạt và tinh thần thượng võ của cộng đồng địa phương.
Giá trị cộng đồng: Lễ hội là dịp để nhân dân địa phương và khách thập phương cùng tham gia các nghi lễ, hoạt động văn hóa và trò chơi dân gian, góp phần củng cố tình đoàn kết, sự gắn bó và ý thức gìn giữ truyền thống chung.
Giá trị giáo dục truyền thống: Thông qua việc tưởng niệm Đại vương Vũ Hựu và duy trì các nghi lễ, phong tục dân gian, lễ hội góp phần giáo dục lòng yêu nước, đạo lý uống nước nhớ nguồn và ý thức bảo tồn di sản văn hóa cho các thế hệ.
Lễ hội Đền – Đình Sượt là một sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng tiêu biểu, gắn liền với truyền thống thờ phụng Đại vương Vũ Hựu và lịch sử của vùng đất Hải Dương xưa. Trong không gian cụm di tích cổ, nghi thức Mộc dục vào giờ Thìn cùng các hoạt động dâng hương, tưởng niệm, đánh bệt, chọi gà, cờ tướng và đua thuyền chải tạo nên một lễ hội mang đậm bản sắc địa phương. Đặc biệt, sự kết hợp giữa tín ngưỡng thờ Thành hoàng, truyền thuyết về cuộc đời Đại vương và những sinh hoạt văn hóa dân gian đã góp phần gìn giữ truyền thống tri ân tiền nhân, đồng thời gắn kết cộng đồng qua nhiều thế hệ. Với những giá trị lịch sử, tín ngưỡng và văn hóa tiêu biểu, Lễ hội Đền – Đình Sượt được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2020, gắn với cụm di tích đình – đền Sượt đã được xếp hạng Di tích quốc gia theo Quyết định số 68/QĐ-BT ngày 29/01/1993.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
