Thời gian
Lễ hội Đền Kỳ Sầm được tổ chức vào ngày mùng 9 và mùng 10 tháng giêng âm lịch hằng năm
Địa điểm
Đền Kỳ Sầm sát chân núi Khau Sầm thuộc địa bàn thôn Bản Ngần (nay thuộc xóm 9), xã Vĩnh Quang, thành phố Cao Bằng.
Lịch sử và di vật
Đền Kỳ Sầm là nơi thờ danh tướng Nùng Trí Cao (1025–1053), người dân tộc Tày, sống vào nửa đầu thế kỷ XI dưới triều vua Lý Thái Tông. Ngôi đền được nhân dân dựng từ sớm, nhiều lần trùng tu, có quy mô lớn bậc nhất trong hệ thống đền, chùa, miếu ở tỉnh Cao Bằng.
Đền nằm trên khuôn viên rộng, kiến trúc hình chữ “Nhị”, mang phong cách thời Nguyễn, gồm bái đường và hậu cung. Bái đường có một ban thờ, hậu cung đặt ba ban thờ: chính giữa thờ Nùng Trí Cao, bên trái thờ mẹ là A Nùng, bên phải thờ ba phu nhân. Trong đền còn lưu giữ nhiều đồ thờ quý và ba cây cổ thụ được công nhận là Cây Di sản Việt Nam, tạo nên không gian linh thiêng, cổ kính.
Nùng Trí Cao sinh năm 1025, con của thủ lĩnh Nùng Tồn Phúc. Từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh, giỏi văn võ. Năm 1039, sau khi cha bị triều Lý tiêu diệt, mẹ con ông lui về Động Lôi Hỏa, gây dựng lực lượng. Năm 1041, ở tuổi 16, Nùng Trí Cao cùng mẹ chiếm lại châu Thảng Do, lập nước Đại Lịch. Triều Lý sau đó bắt được ông nhưng xét tình hình biên giới đã tha tội, phong làm châu mục Quảng Nguyên và ban nhiều chức tước cao.
Từ năm 1048, Nùng Trí Cao mở rộng hoạt động quân sự sang đất Tống, lập Nam Thiên Quốc rồi Đại Nam, tự xưng hoàng đế. Ông thi hành nhiều chính sách an dân, được nhân dân ủng hộ mạnh mẽ. Tuy nhiên, năm 1053, trước cuộc tấn công lớn của quân Tống do Địch Thanh chỉ huy, ông thất bại và rút sang vùng Đại Lý.
Dù sự nghiệp dang dở, Nùng Trí Cao vẫn được xem là một nhân vật lịch sử đặc biệt. Cuộc khởi nghĩa của ông thể hiện ý chí quật cường của các dân tộc miền biên giới phía Bắc, góp phần ngăn chặn âm mưu xâm lấn của nhà Tống và bảo vệ cương vực quốc gia. Ông được nhân dân tôn kính như một anh hùng văn hóa, thủ lĩnh tinh thần và vị thần bảo hộ nông nghiệp.
Để ghi nhớ công lao, triều Lý phong ông là Khau Sầm Đại Vương, lập đền thờ tại Bản Ngần (nay thuộc phường Vĩnh Quang, thành phố Cao Bằng) và xếp vào hàng Thượng đẳng thần. Đền Kỳ Sầm được công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia theo Quyết định số 43-VH/QĐ ngày 16/01/1993.
Lễ hội Kỳ Sâm
Lễ hội đền Kỳ Sâm được tổ chức hằng năm vào ngày mồng 10 tháng Giêng âm lịch, là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu của tỉnh Cao Bằng, nhằm tưởng niệm Khau Sầm Đại Vương Nùng Trí Cao – vị anh hùng dân tộc có công lớn trong việc giữ gìn và bảo vệ vùng biên cương phía Bắc của Tổ quốc. Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc mà còn là dịp sinh hoạt văn hóa cộng đồng, gắn kết các dân tộc trong vùng.
Phần lễ diễn ra trong không khí trang nghiêm, thành kính, mở đầu bằng lễ khai hội và nghi thức rước lễ từ ngoài sân đền vào bái đường. Đoàn rước gồm đội cờ, đội chiêng trống, các bô lão, chức sắc và đại diện nhân dân các dân tộc trong trang phục truyền thống, tạo nên không gian linh thiêng, cổ kính. Tiếp đó là lễ dâng hương, dâng lễ vật lên ban thờ Khau Sầm Đại Vương, tưởng nhớ công lao to lớn của ông đối với quê hương và đất nước.
Nghi thức tế lễ được cử hành theo phong tục truyền thống, với văn tế ca ngợi thân thế, sự nghiệp và những chiến công hiển hách của Nùng Trí Cao, đồng thời cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, nhân dân ấm no, biên cương yên ổn. Trong suốt thời gian diễn ra phần lễ, đông đảo nhân dân và du khách thập phương thành tâm thắp hương, khấn nguyện, bày tỏ lòng tri ân và ngưỡng mộ đối với vị anh hùng miền biên ải.
Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội sôi nổi, rộn ràng, phản ánh đậm nét đời sống văn hóa tinh thần của các dân tộc Cao Bằng. Nhiều trò chơi dân gian và hoạt động thể thao truyền thống được tổ chức như tung còn, kéo co, đẩy gậy, đấu vật, đấu võ cổ truyền, bắn nỏ, đá bóng, đi cà kheo… thu hút sự tham gia nhiệt tình của đông đảo thanh thiếu niên và du khách.
Bên cạnh đó là các hoạt động văn nghệ đặc sắc như hát then, đàn tính, múa sư tử, múa rồng, múa lân, trình diễn trang phục dân tộc, tái hiện sinh hoạt văn hóa và tinh thần thượng võ của cư dân miền núi. Phần hội không chỉ tạo không khí vui xuân, phấn khởi đầu năm mà còn góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, giáo dục lòng tự hào dân tộc và ý thức gìn giữ di sản lịch sử – văn hóa của địa phương.
Lễ hội đền Kỳ Sâm vì thế vừa là không gian linh thiêng tưởng niệm tiền nhân, vừa là ngày hội lớn của cộng đồng, thể hiện rõ sự hòa quyện giữa tín ngưỡng dân gian, lịch sử và bản sắc văn hóa các dân tộc vùng biên giới Cao Bằng.
Tài liệu tham khảo
- UBND Tỉnh Cao Bằng, 2023, Địa Lý lịch sử tỉnh Cao Bằng, Nxb Chính trị quốc gia sự thật.
- Dương Liễu, 2025, Một số lễ hội truyền thống ở Cao Bằng, cổng điện tử UBND tỉnh Cao Bằng, truy cập tại: https://caobang.gov.vn/lich-su-van-hoa/mot-so-le-hoi-truyen-thong-o-cao-bang-604117
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Ky Sam Temple Festival
Time
The Ky Sam Temple Festival is held annually on the 9th and 10th days of the first lunar month.
Location
Ky Sam Temple, at the foot of Khau Sam Mountain, located in Ban Ngan Village (currently Hamlet 9), Vinh Quang Commune, Cao Bang City, Cao Bang Province.
History and Cultural Relics
Ky Sam Temple is dedicated to the renowned general Nung Tri Cao (1025–1053), an ethnic Tay leader who lived in the first half of the 11th century under King Ly Thai Tong. The temple was established early by local people, rebuilt several times, and is one of the largest shrines within the system of temples, pagodas, and communal houses in Cao Bang Province.
The temple occupies a spacious site and is constructed in a “Nhi” (二)-shaped architectural layout, reflecting Nguyen-era style. It comprises a worship hall (bai duong) and a rear sanctuary (hau cung). The worship hall houses a single altar, while the rear sanctuary contains three altars: the central altar venerates Nung Tri Cao, the left altar honors his mother A Nung, and the right altar is dedicated to his three wives. The temple also preserves numerous valuable ritual artifacts and three ancient trees recognized as Vietnam Heritage Trees, contributing to a sacred and venerable atmosphere.
Nung Tri Cao was born in 1025, the son of the local leader Nung Ton Phuc. From a young age, he displayed exceptional intelligence and skills in both civil and military affairs. In 1039, after his father was eliminated by the Ly court, he and his mother retreated to Dong Loi Hoa and rebuilt their forces. By 1041, at age 16, Nung Tri Cao and his mother recaptured Thang Do Prefecture and established the Dai Lich Kingdom. Although the Ly court later captured him, they spared his life due to the sensitive border situation and appointed him Chau Muc of Quang Nguyen, granting him several high-ranking titles.
From 1048, Nung Tri Cao expanded his military activities into Song territory, establishing the Nam Thien Kingdom and later Dai Nam, proclaiming himself emperor. He implemented policies to stabilize the local population and enjoyed strong popular support. In 1053, facing a major campaign led by Song general Dich Thanh, he was defeated and retreated to the Dali region. Despite his unfinished campaign, Nung Tri Cao remains a significant historical figure. His rebellion demonstrated the resilience of northern frontier peoples, helped resist Song encroachment, and safeguarded national borders. He is revered as a cultural hero, spiritual leader, and protector of agriculture.
In recognition of his achievements, the Ly court posthumously honored him as Khau Sam Dai Vuong and established a temple at Ban Ngan (now Vinh Quang Ward, Cao Bang City), ranking him among the Upper-ranked Deities (Thuong Dang Than). Ky Sam Temple was designated a national historical site under Decision No. 43-VH/QD on January 16, 1993.
Ky Sam Temple Festival
Held annually on the 10th day of the first lunar month, the Ky Sam Temple Festival is one of the most prominent traditional festivals of Cao Bang Province. It commemorates Khau Sam Dai Vuong Nung Tri Cao, a national hero who played a vital role in defending the northern frontier. The festival carries deep spiritual significance and serves as a key cultural event fostering community cohesion among the region’s ethnic groups.
The ceremonial segment begins early in the morning in a solemn and reverent atmosphere. The festival opens with the inaugural ritual and a procession carrying offerings from the temple courtyard to the worship hall. The procession includes flag bearers, drum and gong teams, local elders, religious officials, and representatives of ethnic communities in traditional attire, creating a sacred and dignified ambiance. This is followed by offerings and incense presented at Nung Tri Cao’s altar, honoring his immense contributions to the homeland and nation.
The ritual ceremonies follow traditional customs, including liturgies praising Nung Tri Cao’s life, achievements, and military feats, while prayers are offered for national peace, favorable weather, abundant harvests, prosperity, and border security. Throughout the ceremony, numerous devotees and visitors sincerely offer incense, pray, and express their admiration and gratitude to the frontier hero.
Following the solemn rites, the festive segment begins, lively and vibrant, reflecting the cultural spirit of Cao Bang’s ethnic communities. Various traditional games and sports activities are organized, such as tossing the con, tug-of-war, pole-pushing, wrestling, traditional martial arts, crossbow shooting, football, and stilt walking, attracting enthusiastic participation from youth and visitors.
In addition, the festival features vibrant cultural performances including Then singing, Dan Tinh lute music, lion dances, dragon dances, ethnic costume displays, and demonstrations of traditional martial skills. These activities not only create a joyful spring atmosphere but also help preserve and promote traditional cultural values, cultivate national pride, and foster awareness of local historical and cultural heritage.
Therefore, the Ky Sam Temple Festival functions both as a sacred space commemorating ancestors and a major communal celebration, reflecting the integration of folk religion, history, and the unique cultural identity of Cao Bang’s frontier ethnic groups.
References
- UBND Tỉnh Cao Bằng, 2023, Địa Lý lịch sử tỉnh Cao Bằng, Nxb Chính trị quốc gia sự thật.
- Dương Liễu, 2025, Một số lễ hội truyền thống ở Cao Bằng, cổng điện tử UBND tỉnh Cao Bằng, truy cập tại: https://caobang.gov.vn/lich-su-van-hoa/mot-so-le-hoi-truyen-thong-o-cao-bang-604117
Tiếng Pháp
La fête du temple Ky Sam
Période
La fête du temple Ky Sam se tient les 9 et 10 du premier mois lunaire chaque année.
Lieu
Temple Ky Sam, au pied de la montagne Khau Sam, dans le hameau Ban Ngan (aujourd’hui quartier 9), commune de Vinh Quang, ville de Cao Bang.
Histoire et vestiges
Le temple Ky Sam est dédié au général célèbre Nung Tri Cao (1025–1053), de l’ethnie Tay, qui vécut au milieu du XIᵉ siècle sous le règne de l’empereur Ly Thai Tong. Érigé par les habitants dès les premières années, le temple a été restauré à plusieurs reprises et constitue l’un des plus grands ensembles de temples et pagodes de la province de Cao Bang.
Le temple est installé sur un vaste terrain et présente une architecture en forme de caractère “Nhi” (二), dans le style de la période Nguyen, comprenant une salle de culte principale et un sanctuaire arrière. La salle principale possède un autel, tandis que le sanctuaire arrière abrite trois autels : celui du milieu dédié à Nung Tri Cao, celui de gauche à sa mère A Nung, et celui de droite à ses trois épouses. Le temple conserve de nombreux objets de culte précieux ainsi que trois arbres anciens reconnus comme Arbres du Patrimoine Vietnamien, conférant au lieu une atmosphère sacrée et ancienne.
Nung Tri Cao naquit en 1025, fils du chef local Nung Ton Phuc. Dès son enfance, il se distingua par son intelligence et ses talents en lettres et en arts martiaux. En 1039, après la chute de son père face à la dynastie Ly, lui et sa mère se réfugièrent à Dong Loi Hoa pour reconstruire leurs forces. En 1041, à 16 ans, Nung Tri Cao et sa mère reprirent le district de Thang Do, fondant le royaume Dai Lich. Capturé par les Ly par la suite, il fut gracié en raison de la situation frontalière et nommé gouverneur du district de Quang Nguyen, recevant plusieurs titres honorifiques.
À partir de 1048, Nung Tri Cao étendit ses opérations militaires vers le territoire Song, fonda les royaumes Nam Thien Quoc puis Dai Nam, et se déclara empereur. Il appliqua de nombreuses politiques en faveur du peuple et bénéficia d’un large soutien populaire. Cependant, en 1053, face à une attaque majeure dirigée par Dich Thanh, il fut vaincu et se réfugia dans la région de Dai Ly.
Bien que sa carrière ait été interrompue, Nung Tri Cao reste une figure historique majeure. Sa révolte témoigne de la volonté inébranlable des peuples des régions frontalières du Nord, contribuant à repousser les ambitions expansionnistes des Song et à protéger les frontières nationales. Il est vénéré par le peuple comme un héros culturel, un leader spirituel et un protecteur de l’agriculture.
En hommage à ses mérites, la dynastie Ly le nomma Khau Sam Dai Vuong, érigea le temple à Ban Ngan (aujourd’hui phường Vinh Quang, ville de Cao Bang) et le classa parmi les dieux de rang supérieur. Le temple Ky Sam a été reconnu monument historique national par la décision n°43-VH/QD du 16 janvier 1993.
La fête de Ky Sam
Organisée chaque année le 10 du premier mois lunaire, la fête du temple Ky Sam est l’une des manifestations traditionnelles majeures de la province de Cao Bang. Elle commémore Khau Sam Dai Vuong Nung Tri Cao, héros national ayant contribué à la défense du territoire frontalier du Nord. La fête revêt à la fois une signification spirituelle profonde et constitue un événement culturel rassemblant les communautés locales.
La partie rituelle se déroule dans une atmosphère solennelle et respectueuse, débutant par l’ouverture officielle et la procession des offrandes depuis l’extérieur de la cour jusqu’à la salle principale. La procession comprend des porteurs de drapeaux, des musiciens de tambours et de gongs, des anciens, des dignitaires et des représentants des différentes ethnies en tenue traditionnelle, créant un espace sacré et ancien. Suit la cérémonie d’offrandes d’encens et de biens aux autels de Khau Sam Dai Vuong, en mémoire de ses grands mérites envers la patrie et la communauté.
Les rites traditionnels incluent des hommages racontant sa vie, ses exploits et ses victoires, tout en priant pour la paix nationale, des récoltes abondantes et la prospérité du peuple. Pendant la cérémonie, de nombreux habitants et visiteurs venus de diverses régions viennent offrir encens et prières, exprimant leur gratitude et leur admiration envers ce héros des frontières.
Après la partie solennelle, la fête continue avec des activités festives dynamiques, reflétant la richesse culturelle des ethnies de Cao Bang. De nombreux jeux traditionnels et sports populaires sont organisés, tels que le lancer de balle rituelle, le tir à la corde, le pousse-bâton, la lutte, les arts martiaux traditionnels, le tir à l’arbalète, le football et la marche sur échasses, attirant une participation enthousiaste des jeunes et des visiteurs.
En parallèle, des spectacles culturels sont présentés, incluant chants Then, musique dan tinh, danses du lion, du dragon et du lân, défilés en costumes traditionnels, recréant les pratiques culturelles et l’esprit martial des populations montagnardes. Ces festivités créent une ambiance joyeuse de Nouvel An et contribuent à préserver et valoriser les traditions culturelles, à renforcer la fierté nationale et à sensibiliser à la conservation du patrimoine historique et culturel local.
Ainsi, la fête du temple Ky Sam combine à la fois un espace sacré pour commémorer les ancêtres et un grand rassemblement communautaire, illustrant l’harmonie entre les croyances populaires, l’histoire et l’identité culturelle des ethnies vivant à la frontière de Cao Bang.
Références
- UBND Tỉnh Cao Bằng, 2023, Địa Lý lịch sử tỉnh Cao Bằng, Nxb Chính trị quốc gia sự thật.
- Dương Liễu, 2025, Một số lễ hội truyền thống ở Cao Bằng, cổng điện tử UBND tỉnh Cao Bằng, truy cập tại: https://caobang.gov.vn/lich-su-van-hoa/mot-so-le-hoi-truyen-thong-o-cao-bang-604117
Tiếng Trung
祁岑庙会
时间
祁岑庙会每年农历正月初九至初十举行。
地点
祁岑庙位于高平市永光社（原班阮村）九组，靠近高岑山脚下。
历史与遗物
祁岑庙供奉著名将领侬智高（1025–1053），他是岱族人，生活于11世纪上半叶黎太宗时期。此庙由民众早期创建，多次重修，是高平省规模最大的庙宇之一。庙宇占地宽阔，建筑呈“二”字形，采用阮朝风格，包括拜殿与后殿。拜殿设一神位，后殿设三神位：中间供奉侬智高，左侧供奉其母阿侬，右侧供奉三位夫人。庙内保存多件珍贵供奉器物，并有三株被认定为“越南遗产树”的古树，营造出庄严、古朴的神圣空间。
侬智高生于1025年，为首领侬存福之子，自幼聪慧，文武兼备。1039年，父亲被黎朝消灭后，母子退守动雷火，建立势力。1041年，16岁的侬智高与母亲收复尚度州，建立大历国。黎朝随后捕获他，但因边境局势特殊而赦免，授以广原州牧等职。1048年起，他将军事行动扩展至宋地，建立南天国与大南，自称皇帝，实施多项安民政策，深受民众支持。1053年，面对宋军大规模进攻，由狄清指挥，他战败退至大理地区。尽管事业未竟，侬智高仍被视为历史上的特殊人物，他的起义体现了北方边疆民族的坚韧意志，有助于抵御宋朝入侵，捍卫国土，被民众尊为文化英雄、精神领袖及农业保护神。
为纪念其功绩，黎朝追封他为高岑大王，在班阮（今高平市永光社）建庙供奉，列为上等神。祁岑庙于1993年1月16日被国家文物局批准为国家级历史遗迹（43-VH/QĐ号决议）。
祁岑庙会
祁岑庙会每年农历正月初十举行，是高平省传统代表性庙会之一，旨在纪念高岑大王侬智高——这位捍卫北疆的民族英雄。庙会不仅具有深厚的精神意义，也是社区文化活动的重要场合，促进各民族间交流与团结。
仪式部分庄严肃穆，从开庙会仪式开始，包括从庙外入拜殿的迎神游行。游行队伍由旗队、锣鼓队、长者、官员及各民族代表组成，身着传统服饰，营造出神圣古朴的氛围。随后举行献香与供品仪式，祭祀高岑大王，缅怀其功德。祭祀礼仪遵循传统习俗，通过颂文赞颂侬智高的生平、功绩与显赫战功，同时祈求国泰民安、风调雨顺、五谷丰登、百姓安康、边疆安宁。在整个仪式过程中，民众与游客虔诚焚香、祈愿，表达对边疆英雄的敬仰与感恩。
仪式结束后进入热闹的节庆部分，展现高平各民族丰富的文化生活。传统民间游戏和体育活动如抛绒球、拔河、推杆、摔跤、传统武术、射弩、踢足球、踩高跷等，吸引大量青少年与游客参与。与此同时，还有精彩的文艺表演，如Then歌、岱族琴演奏、舞狮、舞龙、舞麒麟、民族服饰展示，再现山区居民的文化生活和勇武精神。庙会不仅营造了欢乐、喜庆的新年气氛，也有助于保护和传承传统文化，教育民众民族自豪感及对历史文化遗产的维护意识。
因此，祁岑庙会既是缅怀先贤的神圣空间，也是社区的重要盛会，充分体现了民间信仰、历史与边疆民族文化的融合特色。
参考资料
- UBND Tỉnh Cao Bằng, 2023, Địa Lý lịch sử tỉnh Cao Bằng, Nxb Chính trị quốc gia sự thật.
- Dương Liễu, 2025, Một số lễ hội truyền thống ở Cao Bằng, cổng điện tử UBND tỉnh Cao Bằng, truy cập tại: https://caobang.gov.vn/lich-su-van-hoa/mot-so-le-hoi-truyen-thong-o-cao-bang-604117
