Thời gian
Lễ hội “Vua Hùng dạy dân cấy lúa” tại phường Minh Nông, thành phố Việt Trì là lễ hội truyền thống được tổ chức vào ngày 15 tháng Giêng hàng năm.
Địa điểm
Làng He (làng Vi – Trẹo) nay là thôn Triệu Phú và thôn Vi Cương, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ.
Truyền thuyết
Tục rước Vua về ăn Tết được ghi chép trong nhiều tư liệu và lưu truyền qua ký ức dân gian của người dân địa phương. Do được truyền miệng qua nhiều thế hệ, một số chi tiết có thể khác nhau, nhưng những nội dung cốt lõi của tục lệ này vẫn được cộng đồng gìn giữ và bảo tồn cho đến ngày nay.
Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng Triệu Phú, tục rước Vua về ăn Tết gắn liền với lịch sử hình thành của làng He xưa. Hai thôn Vi và Trẹo có nhiều phong tục tương đồng bởi đều được tách ra từ một làng cổ chung, hình thành từ khoảng thiên niên kỷ thứ III. Đây là một làng Việt cổ nằm ở vùng trung du, song sớm tiếp cận với nền văn hóa lúa nước, nhờ đó đời sống cư dân ổn định, ít phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện tự nhiên. Tên gọi Trẹo bắt nguồn từ đặc điểm cảnh quan trước kia, khi khu vực này có nhiều cây trẹo mọc tự nhiên.
Về nguồn gốc tục rước Vua về ăn Tết, dân gian kể rằng khi Vua Hùng từ phương Bắc trở về đóng đô tại núi Nghĩa Lĩnh, nhân dân hai bên sông Thao và sông Lô đều mong được đón Vua về làng ăn Tết. Vua phán rằng, sáng sớm hôm sau, nơi nào nghe thấy tiếng chó sủa, gà gáy gần hơn thì Vua sẽ về ăn Tết tại nơi ấy.
Người dân ven sông Thao đã dựng lều lán và mang theo chó, gà lên chân núi Hùng. Đến canh năm đêm đó, dân làng Vi – Trẹo cùng nhau trêu chó và giả tiếng gà để tạo âm thanh vang vọng. Khi Vua sai người đi xem xét và được tâu lại, Vua Hùng đã chọn làng Vi – Trẹo làm nơi về ăn Tết.
Ngày 25 tháng Chạp năm ấy, dân làng chuẩn bị kiệu, lễ vật, cờ quạt, ô lọng đầy đủ, tổ chức đoàn rước trang trọng ra bãi đón Vua về làng. Sang ngày 26, Vua gặp gỡ dân làng và ban sắc, giao cho dân sở tại trách nhiệm phụng sự triều đình và trông nom miếu thờ họ Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh. Từ đó, ngày 25 tháng Chạp trở thành mốc thời gian cố định của tục rước Vua về ăn Tết.
Về sau, hai làng Vi và Trẹo cùng dựng đình chung là đình Cả và lập đền Trung trên núi Hùng để thờ các Vua Hùng. Đến khoảng thế kỷ XVI, hai thôn tách ra, mỗi làng xây dựng một ngôi đình riêng: làng Vi có đình Đông, làng Trẹo có đình Triệu Phú, song vẫn cùng thờ 18 đời Vua Hùng như tại Đền Hùng. Sang thế kỷ XVIII, dân làng Vi tiếp tục lập đền Hạ để thờ các Vua Hùng như ngày nay.
Từ đó về sau, chỉ hai làng Vi và Trẹo được cử người hàng năm lên núi Nghĩa Lĩnh làm thủ nhang tại Đền Hạ và Đền Trung. Đồng thời, hai làng vẫn duy trì tục rước Vua về ăn Tết vào những ngày cuối tháng Chạp, cùng tổ chức rước Chúa Gái và các nghi lễ, lễ hội truyền thống của địa phương.
Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa
Theo ký ức của các bậc cao niên trong làng, việc tuyển chọn người tham gia đoàn rước và chuẩn bị lễ vật dâng Vua đã được quy định từ nhiều đời trước, với những nguyên tắc chặt chẽ và được duy trì khá bền vững cho đến ngày nay.
Trước khi tổ chức rước Vua về ăn Tết, dân làng họp bàn và phân công thành ba bộ phận. Bộ phận thứ nhất mang lễ vật gồm gà, đèn nhang, hoa quả lên đền Trung và đền Hạ để làm lễ thỉnh Vua. Bộ phận thứ hai túc trực tại cổng làng (bãi rước Vua), lập ban thờ, sắp đặt kiệu, voi, ngựa và tiến hành nghi thức nghênh rước. Bộ phận thứ ba chuẩn bị nghi lễ tại đình làng, gồm cả lễ chay và lễ mặn do ông thủ nhang chủ trì.
Lễ vật dâng Vua trong dịp Tết Nguyên đán truyền thống gồm lợn và gà; lợn có thể tế sống nguyên con hoặc tế thủ đã làm chín. Ngoài ra còn có hoa quả như chuối tiêu, mía đỏ, cam sành và trà ngũ vị. Lợn dùng cho tế lễ phải là lợn đực, lông đen tuyền, được giao cho một gia đình phong quang, có uy tín trong làng nuôi dưỡng.
Khi đoàn rước Vua từ núi Hùng về đến đầu làng, kiệu dừng lại tại bãi rước để làm lễ, chờ khi gió đổi chiều mới tiếp tục rước về đình. Ngày 26 tháng Chạp, làng tổ chức lễ tế yên vị.
Đêm giao thừa diễn ra lễ lấy tiếng hú, một nghi thức mang tính thiêng, được tiến hành trước thời khắc sang canh. Lễ vật gồm nhang đăng, hoa quả và một con gà trống còn sống, do một gia đình vừa sinh con trai nuôi, gà phải có màu vàng, chân vàng.
Ngày mùng 2 Tết, làng làm lễ tế Hèm. Lễ vật gồm thủ lợn và phần thịt bụng lấy từ con lợn tế, phần thịt này dùng làm nhân bánh chưng. Do phần nhân bánh được gọi là “hèm”, nên nghi lễ mang tên tế Hèm.
Các nghi lễ tiếp nối gồm: ngày mùng 6 tế trình tượng mã; ngày mùng 7 tháng Giêng làm lễ tiễn Vua hồi quy Nghĩa Lĩnh; tối mùng 7 tế tại đình Cả; và ngày mùng 8 hóa voi ngựa, làm lễ tiễn Vua về thượng sơn tựu thổ.
Bên cạnh hệ thống nghi lễ trang trọng, phần hội diễn ra đan xen, tạo nên không khí vui tươi và gắn kết cộng đồng.
Ngày mùng 4 Tết được coi là ngày đại tiệc, kết hợp cả phần lễ và phần hội. Con lợn tế trong ngày này vẫn là lợn đực, đen tuyền. Trước khi mổ, lợn được dắt ra bãi thả để dân làng khua chiêng, gõ trống, dồn bắt. Nghi thức này được xem là sự mô phỏng hoạt động săn bắn của cư dân Việt cổ.
Sau khi mổ lợn, thịt được dùng làm cỗ chung trong làng. Trước đây, một số phần thịt đặc biệt chỉ dành cho các bậc cao niên có chức sắc. Cùng với đó, làng mở hội với nhiều trò chơi và hoạt động dân gian như đấu võ, bắn cung, chạy địch, giật cờ, đu tiên, chọi gà…, tạo nên không khí rộn ràng trong những ngày đầu xuân.
Ý nghĩa lễ hội rước Vua về ăn Tết
Lễ hội rước Vua về ăn Tết là một hình thức sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng dân gian tiêu biểu, phản ánh mối quan hệ gắn bó giữa cộng đồng cư dân với các Vua Hùng và cội nguồn dân tộc. Trước hết, lễ hội thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, lòng tri ân của người dân đối với các bậc tiền nhân đã có công dựng nước, qua nghi thức thỉnh, rước, tế và tiễn Vua một cách trang trọng, thành kính.
Bên cạnh ý nghĩa tưởng niệm, lễ hội còn mang đậm dấu ấn của tín ngưỡng nông nghiệp. Hệ thống lễ vật, đặc biệt là các nghi lễ liên quan đến lợn, gà, bánh chưng và hoa quả, phản ánh ước vọng cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đời sống ấm no. Những nghi thức như dồn bắt lợn, tế Hèm hay lấy tiếng hú đều mang tính biểu trưng, tái hiện sinh hoạt sản xuất và quan niệm vũ trụ của cư dân Việt cổ.
Lễ hội đồng thời là không gian cố kết cộng đồng làng xã. Việc phân công rõ ràng các bộ phận tham gia, lựa chọn người và gia đình đảm trách nghi lễ theo những tiêu chí đạo đức truyền thống cho thấy vai trò của lễ hội trong việc duy trì trật tự xã hội, củng cố các chuẩn mực ứng xử và tăng cường tinh thần trách nhiệm cộng đồng.
Mặt khác, thông qua phần hội với các trò chơi dân gian, diễn xướng và hoạt động vui xuân, lễ hội tạo điều kiện để người dân giao lưu, giải trí, truyền dạy những giá trị văn hóa truyền thống cho các thế hệ sau. Chính sự đan xen hài hòa giữa phần lễ mang tính thiêng và phần hội mang tính đời thường đã làm nên sức sống bền bỉ của lễ hội rước Vua về ăn Tết trong đời sống văn hóa của cộng đồng địa phương.
Tài liệu tham khảo
- Đặng Đình Thuận, 2014, Lễ hội truyền thống vùng đất tổ, Nxb Văn hóa Thông tin
- Nguyễn Khắc Xương, 2011, Hội làng quê đi từ Đất Tổ, Nxb Lao Động.
- Phạm Bá Khiêm, 2018, Về miền Lễ Hội cội nguồn dân tộc Việt Nam, Nxb Hội nhà văn.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Hung King Teaching the People to Transplant Rice Festival
Time
The “Hung King Teaching the People to Transplant Rice” Festival in Minh Nong Ward, Viet Tri City is a traditional festival held annually on the 15th day of the First Lunar Month.
Location
He Village (Vi – Treo Village), now Trieu Phu Hamlet and Vi Cuong Hamlet, Lam Thao District, Phu Tho Province.
Legend
The custom of escorting the King back to the village to celebrate Tet is recorded in many documents and preserved through the folk memory of local residents. As it has been transmitted orally over many generations, certain details may vary, but the core elements of this custom have been maintained and safeguarded by the community up to the present day.
According to village elders in Trieu Phu, the custom of escorting the King home for Tet is closely associated with the formation history of the ancient He Village. The two hamlets of Vi and Treo share many similar customs because they originated from the same ancient village, formed around the third millennium BCE. This was an ancient Vietnamese village located in the midland region, but it gained early access to wet-rice agricultural culture, which helped stabilize the livelihoods of its inhabitants and reduced their complete dependence on natural conditions. The name Treo derives from past landscape features, when many treo trees grew naturally in the area.
Regarding the origin of the custom of escorting the King home for Tet, folklore recounts that when the Hung King returned from the north to establish the capital at Nghia Linh Mountain, people living along both sides of the Thao River and the Lo River all wished to invite the King to their village to celebrate Tet. The King declared that early the next morning, whichever place heard the barking of dogs and crowing of roosters more clearly and closely would be the place where he would celebrate Tet.
The people along the Thao River set up shelters and brought dogs and chickens to the foot of Hung Mountain. At the fifth watch of the night, the villagers of Vi and Treo teased dogs and imitated the crowing of roosters to create echoing sounds. When the King sent people to investigate and received their report, the Hung King chose Vi – Treo Village as the place to celebrate Tet.
On the 25th day of the Twelfth Lunar Month that year, villagers prepared palanquins, offerings, flags, fans, parasols, and full ceremonial items, organizing a solemn procession to welcome the King back to the village. On the 26th day, the King met the villagers and issued a royal decree, assigning them the responsibility of serving the court and taking care of the Hung clan temples on Nghia Linh Mountain. From that time on, the 25th day of the Twelfth Lunar Month became the fixed date for the custom of escorting the King home for Tet.
Later, the two villages of Vi and Treo jointly built a communal house called Dinh Ca and established Den Trung on Hung Mountain to worship the Hung Kings. Around the 16th century, the two hamlets separated, each building its own communal house: Vi Village built Dinh Dong, and Treo Village built Dinh Trieu Phu, yet both continued to worship all 18 generations of Hung Kings, as at Hung Temple. By the 18th century, the people of Vi Village further established Den Ha to worship the Hung Kings, as it exists today.
From then on, only the villages of Vi and Treo were permitted to appoint people annually to Nghia Linh Mountain to serve as incense keepers at Den Ha and Den Trung. At the same time, the two villages continued to maintain the custom of escorting the King home for Tet in the final days of the Twelfth Lunar Month, together with organizing the Chua Gai procession and other traditional local rituals and festivals.
Hung King Teaching the People to Transplant Rice Festival
According to the recollections of village elders, the selection of participants for the procession and the preparation of offerings to present to the King were regulated many generations ago, following strict principles that have been maintained with remarkable continuity to this day.
Before organizing the procession to escort the King home for Tet, villagers meet to discuss and divide responsibilities into three groups. The first group carries offerings such as chickens, lamps, incense, and fruits to Den Trung and Den Ha to perform the rite of inviting the King. The second group stations itself at the village gate (the King-welcoming ground), sets up the altar, arranges palanquins, elephants, and horses, and conducts the welcoming rituals. The third group prepares the ceremonies at the communal house, including both vegetarian and meat offerings, under the direction of the chief incense keeper.
Traditional Tet offerings presented to the King include pigs and chickens; the pig may be offered whole and alive or as a cooked sacrificial offering. Additional offerings include fruits such as bananas, red sugarcane, green oranges, and five-flavor tea. The pig used for sacrifice must be a male with pure black hair and is entrusted to a reputable, well-regarded family in the village to raise.
When the procession escorting the King from Hung Mountain reaches the village entrance, the palanquin stops at the welcoming ground to perform rituals, waiting until the wind changes direction before continuing to the communal house. On the 26th day of the Twelfth Lunar Month, the village holds the rite of enthronement.
On New Year’s Eve, the ritual known as “taking the howl” is performed—a sacred ceremony conducted before the change of the watch. The offerings include incense, lamps, fruits, and a live rooster provided by a family that has recently had a newborn son; the rooster must be yellow in color with yellow legs.
On the second day of Tet, the village performs the Hem Sacrifice. The offerings include a pig’s head and a portion of belly meat taken from the sacrificial pig; this meat is used as the filling for chung cakes. Because the cake filling is called “hem,” the ritual is known as the Hem Sacrifice.
Subsequent rituals include: on the 6th day of the First Lunar Month, the presentation of horse and elephant effigies; on the 7th day, the ceremony to bid farewell to the King and escort him back to Nghia Linh; on the evening of the 7th day, a ritual at Dinh Ca; and on the 8th day, the burning of elephant and horse effigies and the ceremony to send the King back to the upper mountains and ancestral lands.
Alongside the solemn ritual system, festive activities take place interwoven throughout the days, creating a joyful atmosphere and strengthening community bonds.
The 4th day of Tet is regarded as the day of the grand feast, combining both ritual and festive elements. The sacrificial pig on this day is still a pure black male. Before slaughtering, the pig is led to an open ground where villagers beat gongs and drums and drive it in a coordinated chase. This ritual is considered a reenactment of hunting activities of ancient Vietnamese inhabitants.
After the pig is slaughtered, the meat is used for a communal feast in the village. In the past, certain special portions were reserved only for respected elders with official roles. At the same time, the village opens the festival with many folk games and activities such as martial contests, archery, enemy chase games, flag snatching, swinging, cockfighting, and others, creating a lively atmosphere in the early days of spring.
Significance of the Festival of Escorting the King Home for Tet
The festival of escorting the King home for Tet is a representative form of folk cultural and religious life, reflecting the close relationship between the community and the Hung Kings, as well as national origins. First and foremost, it embodies the moral principle of “remembering the source,” expressing the people’s gratitude to their ancestors who founded the nation, through solemn and reverent rituals of inviting, escorting, worshipping, and bidding farewell to the King.
Beyond its commemorative meaning, the festival also bears strong characteristics of agricultural belief. The system of offerings—especially rituals involving pigs, chickens, chung cakes, and fruits—reflects aspirations for favorable weather, abundant harvests, and prosperous lives. Rituals such as pig driving, the Hem Sacrifice, and the taking-the-howl ceremony are highly symbolic, reenacting production activities and cosmological concepts of ancient Vietnamese communities.
The festival also serves as a space for strengthening village cohesion. The clear division of responsibilities, along with the selection of individuals and families to conduct rituals based on traditional moral criteria, demonstrates the role of the festival in maintaining social order, reinforcing behavioral norms, and enhancing collective responsibility.
Furthermore, through the festive section with folk games, performances, and springtime activities, the festival provides opportunities for social interaction, recreation, and the transmission of traditional cultural values to younger generations. The harmonious interweaving of the sacred ritual section and the everyday festive section is precisely what has given enduring vitality to the festival of escorting the King home for Tet in the cultural life of the local community.
References
- Đặng Đình Thuận, 2014, Lễ hội truyền thống vùng đất tổ, Nxb Văn hóa Thông tin
- Nguyễn Khắc Xương, 2011, Hội làng quê đi từ Đất Tổ, Nxb Lao Động.
- Phạm Bá Khiêm, 2018, Về miền Lễ Hội cội nguồn dân tộc Việt Nam, Nxb Hội nhà văn.Top of FormBottom of Form
Tiếng Pháp
Fête du Roi Hung enseignant au peuple la culture du riz
Période
La fête « Le Roi Hung enseigne au peuple la culture du riz », organisée dans le quartier de Minh Nong, ville de Viet Tri, est une fête traditionnelle qui se tient chaque année le quinzième jour du premier mois lunaire.
Lieu
Le village de He (villages de Vi et Treo), aujourd’hui les hameaux de Trieu Phu et Vi Cuong, district de Lam Thao, province de Phu Tho.
Tradition légendaire
La coutume de la procession invitant le Roi à venir passer le Têt est mentionnée dans de nombreuses sources documentaires et transmise par la mémoire collective des habitants locaux. Transmise oralement à travers les générations, certains détails peuvent varier, mais les éléments essentiels de cette tradition ont été préservés et conservés par la communauté jusqu’à aujourd’hui.
Selon les récits des anciens du village de Trieu Phu, la coutume de la procession invitant le Roi à célébrer le Têt est étroitement liée à l’histoire de la formation de l’ancien village de He. Les deux villages de Vi et Treo partagent de nombreuses pratiques culturelles similaires, car ils sont issus d’un même village ancien, formé vers le troisième millénaire avant notre ère. Il s’agissait d’un ancien village vietnamien situé dans la région de moyenne montagne, mais ayant très tôt accès à la civilisation rizicole, ce qui permit à ses habitants de mener une vie relativement stable, moins dépendante des conditions naturelles. Le nom de Treo proviendrait des caractéristiques paysagères d’autrefois, lorsque cette zone comptait de nombreux arbres treo poussant naturellement.
Concernant l’origine de la coutume de la procession invitant le Roi à passer le Têt, la tradition orale raconte que lorsque le Roi Hung revint du Nord pour établir sa capitale au mont Nghia Linh, les populations vivant le long des rivières Thao et Lo souhaitèrent toutes accueillir le Roi dans leur village pour le Têt. Le Roi déclara alors que, le lendemain à l’aube, il se rendrait dans le village où les aboiements de chiens et les chants de coqs se feraient entendre de plus près.
Les habitants des rives de la rivière Thao dressèrent des abris et emmenèrent chiens et coqs au pied du mont Hung. À la cinquième veille de la nuit, les villageois de Vi et Treo s’unirent pour exciter les chiens et imiter le chant des coqs afin de créer des sons résonnant au loin. Lorsque le Roi envoya des émissaires vérifier et reçut leur rapport, il choisit le village de Vi – Treo comme lieu pour venir célébrer le Têt.
Le vingt-cinquième jour du douzième mois lunaire de cette année-là, les habitants préparèrent palanquins, offrandes, drapeaux, éventails et parasols, et organisèrent une procession solennelle pour aller accueillir le Roi et l’escorter jusqu’au village. Le lendemain, le vingt-sixième jour, le Roi rencontra les villageois et leur accorda un édit, leur confiant la responsabilité de servir la cour et de veiller sur les sanctuaires dédiés aux rois Hung sur le mont Nghia Linh. Depuis lors, le vingt-cinquième jour du douzième mois lunaire est devenu la date fixe de la coutume de la procession invitant le Roi à passer le Têt.
Par la suite, les villages de Vi et Treo construisirent ensemble une maison communale, le dinh Ca, et édifièrent le temple Trung sur le mont Hung pour le culte des rois Hung. Vers le XVIe siècle, les deux villages se séparèrent ; chacun construisit sa propre maison communale : le village de Vi érigea le dinh Dong, et le village de Treo le dinh Trieu Phu, tout en continuant à vénérer les dix-huit rois Hung comme au temple de Hung. Au XVIIIe siècle, les habitants du village de Vi édifièrent également le temple Ha pour le culte des rois Hung, tel qu’il existe aujourd’hui.
Dès lors, seuls les villages de Vi et Treo furent chargés chaque année d’envoyer des représentants au mont Nghia Linh pour assurer l’encens au temple Ha et au temple Trung. Parallèlement, ces deux villages continuèrent de maintenir la coutume de la procession invitant le Roi à passer le Têt à la fin du douzième mois lunaire, ainsi que l’organisation de la procession de la Chua Gai et des autres rites et fêtes traditionnels locaux.
Fête du Roi Hung enseignant au peuple la culture du riz
Selon la mémoire des anciens du village, la sélection des participants à la procession et la préparation des offrandes destinées au Roi ont été réglementées depuis de nombreuses générations, suivant des principes stricts qui se sont maintenus jusqu’à aujourd’hui.
Avant l’organisation de la procession invitant le Roi à passer le Têt, les habitants se réunissent pour délibérer et se répartir en trois groupes. Le premier groupe apporte les offrandes — poulets, encens, lampes, fleurs et fruits — aux temples Trung et Ha pour accomplir le rite d’invitation du Roi. Le deuxième groupe se tient à l’entrée du village (lieu de la procession), installe l’autel, prépare les palanquins, les éléphants et les chevaux, et exécute les rites d’accueil. Le troisième groupe prépare les cérémonies à la maison communale, comprenant à la fois les offrandes végétariennes et carnées, sous la direction du gardien de l’encens.
Les offrandes présentées au Roi lors du Têt traditionnel comprennent le porc et le poulet ; le porc peut être sacrifié vivant entier ou offert après cuisson. S’y ajoutent des fruits tels que les bananes tieu, la canne à sucre rouge, les oranges sanh et le thé aux cinq saveurs. Le porc destiné au sacrifice doit être un mâle à la robe entièrement noire, confié à une famille honorable et respectée du village pour son élevage.
Lorsque la procession ramenant le Roi du mont Hung atteint l’entrée du village, le palanquin s’arrête au lieu de la procession pour un rite, attendant que le vent change de direction avant de poursuivre vers la maison communale. Le vingt-sixième jour du douzième mois lunaire, le village organise la cérémonie d’installation solennelle.
La nuit du Nouvel An lunaire se déroule le rite de la « prise du cri », une cérémonie sacrée accomplie avant le passage à la nouvelle veille. Les offrandes comprennent encens, lampes, fruits et un coq vivant, fourni par une famille ayant récemment eu un fils ; le coq doit être de couleur jaune, avec des pattes jaunes.
Le deuxième jour du Têt, le village célèbre la cérémonie du te Hem. Les offrandes comprennent la tête du porc et une partie de la viande du ventre du porc sacrificiel, utilisée comme farce pour les banh chung. Cette farce étant appelée « hem », la cérémonie porte le nom de te Hem.
Les rites suivants comprennent : le sixième jour, la cérémonie de présentation des figurines de chevaux et d’éléphants ; le septième jour du premier mois lunaire, la cérémonie d’adieu au Roi pour son retour à Nghia Linh ; le soir du septième jour, la cérémonie au dinh Ca ; et le huitième jour, la crémation rituelle des éléphants et chevaux, marquant l’adieu final au Roi retournant vers la montagne sacrée.
Parallèlement au système de rites solennels, la partie festive se déroule de manière entrelacée, créant une atmosphère joyeuse et renforçant la cohésion communautaire.
Le quatrième jour du Têt est considéré comme le jour de la grande fête, combinant rites et festivités. Le porc sacrificiel de ce jour est toujours un mâle à la robe noire. Avant l’abattage, l’animal est conduit sur le terrain communal où les habitants battent tambours et gongs pour le rassembler et le capturer. Ce rite est considéré comme une reconstitution symbolique des activités de chasse des anciens Vietnamiens.
Après l’abattage, la viande est utilisée pour le repas collectif du village. Autrefois, certaines parties spécifiques de la viande étaient réservées aux anciens et aux dignitaires. En même temps, le village organise de nombreuses activités et jeux populaires tels que les arts martiaux, le tir à l’arc, la course contre l’ennemi, l’arrachage du drapeau, la balançoire céleste, les combats de coqs, créant une ambiance animée durant les premiers jours du printemps.
Signification de la fête de la procession invitant le Roi à passer le Têt
La fête de la procession invitant le Roi à passer le Têt constitue une forme emblématique de pratiques culturelles et de croyances populaires, reflétant le lien étroit entre la communauté et les rois Hung, ainsi que les origines de la nation. Avant tout, la fête exprime la morale du « souvenir de la source », c’est-à-dire la gratitude du peuple envers les ancêtres fondateurs du pays, à travers les rites solennels d’invitation, de procession, de sacrifice et d’adieu au Roi.
Au-delà de la commémoration, la fête porte une forte empreinte de croyances agricoles. Le système d’offrandes, en particulier les rites liés au porc, au poulet, aux banh chung et aux fruits, reflète les aspirations à des pluies favorables, des vents cléments, des récoltes abondantes et une vie prospère. Des rites tels que la capture du porc, le te Hem ou la prise du cri sont hautement symboliques, reconstituant les activités productives et la conception de l’univers des anciens Vietnamiens.
La fête constitue également un espace de cohésion communautaire. La répartition claire des tâches, la sélection des personnes et des familles chargées des rites selon des critères moraux traditionnels soulignent le rôle de la fête dans le maintien de l’ordre social, le renforcement des normes de conduite et le développement du sens des responsabilités collectives.
Enfin, à travers la partie festive avec ses jeux populaires, ses représentations et ses activités de réjouissances printanières, la fête crée des occasions d’échanges, de divertissement et de transmission des valeurs culturelles traditionnelles aux générations futures. C’est précisément l’harmonie entre la partie rituelle, de nature sacrée, et la partie festive, ancrée dans la vie quotidienne, qui confère à la fête de la procession invitant le Roi à passer le Têt sa vitalité durable dans la vie culturelle de la communauté locale.
Références
- Đặng Đình Thuận, 2014, Lễ hội truyền thống vùng đất tổ, Nxb Văn hóa Thông tin
- Nguyễn Khắc Xương, 2011, Hội làng quê đi từ Đất Tổ, Nxb Lao Động.
- Phạm Bá Khiêm, 2018, Về miền Lễ Hội cội nguồn dân tộc Việt Nam, Nxb Hội nhà văn.
Tiếng Trung
雄王教民插秧节
时间
“雄王教民插秧”节会每年于农历正月十五举行。
地点
河村（Lang He），原为维村—彻村（Vi – Treo），今属富寿省（Phu Tho）林滔县（Lam Thao）兆富村（Trieu Phu）与维纲村（Vi Cuong）。
传说
“迎王回村过年”的习俗见诸多种文献记载，并通过当地居民的民间记忆代代相传。由于口耳相传历经多世，个别细节或有差异，但其核心内容至今仍被社区完整保存与延续。
据兆富村（Trieu Phu）耆老所述，此习俗与古河村（Lang He）的形成历史密切相关。维、彻两村因同源于一个古老聚落，形成于约公元前三千纪，故风俗高度相似。该古村位于中游丘陵地带，但较早接触并发展稻作水田文化，使居民生计相对稳定，不完全依赖自然条件。“彻”（Treo）之名，源于旧时当地自然生长繁多的“彻树”。
关于迎王回村过年的起源，民间传说称：雄王自北方归来，定都义岭（Nghia Linh）后，沱江（Song Thao）与泸江（Song Lo）两岸百姓皆希望迎王入村共度新年。雄王裁示：翌日清晨，何处听到犬吠鸡鸣更近，便赴该处过年。
沱江沿岸百姓遂搭棚携犬鸡上雄山脚下。至五更时分，维—彻两村居民一同逗犬并模仿鸡鸣，使声响远播。雄王遣人查验后，遂选定维—彻村为过年之所。
当年腊月二十五日，村民备齐神轿、供品、旗伞、仪仗，隆重迎王入村。翌日（二十六日），雄王会见乡民，颁下敕命，责成当地百姓奉事朝廷，并看护义岭山上的雄氏祠庙。自此，腊月二十五日成为迎王回村过年的固定日期。
其后，维、彻两村共建大亭（Dinh Ca），并在雄山设中祠（Den Trung）奉祀历代雄王。至16世纪，两村分立：维村建东亭（Dinh Dong），彻村建兆富亭（Dinh Trieu Phu），但仍同祀十八世雄王，如同雄王庙（Den Hung）。18世纪，维村又建下祠（Den Ha），延续至今。
自此以后，唯维、彻两村可轮派人丁每年赴义岭，于下祠与中祠担任守香之职；同时继续在腊月底举行迎王回村过年之礼，并与迎主女等地方传统节仪并行。
雄王教民插秧节
据村中耆老回忆，迎王队伍人员遴选与供品筹备自古有定规，标准严谨，且长期稳定延续。
迎王前，村民集会商议，分设三组：
第一组携供品（鸡、香灯、果品）赴中祠与下祠行请王礼；
第二组驻守村口迎王场地，设香案，安置神轿、象马，行迎驾仪式；
第三组在村亭备办仪礼，包括素祭与荤祭，由守香者主持。
春节期间供奉雄王的祭品包括猪与鸡。猪可用整只活祭或熟祭；另有果品如蕉、红蔗、橙及五味茶。祭猪须为黑毛公猪，交由村中家风清白、德望俱佳之家饲养。
迎王队伍自雄山返抵村口后，神轿在迎王场地停驻行礼，待风向转变方继续入亭。腊月二十六日，村中举行安位大祭。
除夕夜举行“取呼声”仪式，此为极具神圣意味的礼俗，于更替时刻前进行。供品包括香灯、果品及一只活公鸡，由刚得男丁之家饲养，鸡须羽黄、足黄。
正月初二举行“祭陷”（Te Hem）之礼，供品为祭猪之头与腹肉。腹肉用于包粽，其馅称“陷”，故名。
其后依次举行：正月初六祭呈马象；初七送王回归义岭；初七夜在大亭设祭；初八焚化象马，行送王回上山归土之礼。
会节活动
庄重礼仪之余，会节活动交错展开，营造出欢乐而凝聚的社区氛围。
正月初四为“大宴日”，礼会并行。所用祭猪仍为黑毛公猪。宰杀前，将猪牵至空地，村民击锣鼓、围捕之，被视为对古越居民狩猎活动的象征性再现。
宰后猪肉作为全村共享之宴；旧时部分珍贵部位仅供有职有德的长者。其间举行多种民间活动，如武艺比试、射箭、奔敌、夺旗、荡秋千、斗鸡等，使新春气氛尤为热烈。
迎王回村过年的文化意义
迎王回村过年节会是典型的民间文化—信仰形态，体现社区与雄王及民族根源的紧密联系。其首先彰显“饮水思源”的伦理精神，通过请王、迎王、祭王与送王等庄严仪式，表达对开国先祖的崇敬与感恩。
同时，节会深具农业信仰内涵。祭品体系，尤其与猪、鸡、粽饼及果品相关的仪式，寄托着风调雨顺、五谷丰登、生活安康的愿望。围捕猪、祭陷、取呼声等礼俗，具有象征意义，重现了古越人的生产活动与宇宙观。
节会亦是凝聚村社的重要空间。明确的分工、对参与者及其家庭的道德标准要求，显示出节会在维系社会秩序、强化行为规范与提升公共责任方面的作用。
此外，通过会节中的民间游戏、演艺与迎春活动，节会为民众提供交流与娱乐的平台，并将传统文化价值传递给后代。正是神圣礼仪与世俗欢庆的和谐交融，赋予迎王回村过年节会持久而旺盛的生命力。
参考资料
- Đặng Đình Thuận, 2014, Lễ hội truyền thống vùng đất tổ, Nxb Văn hóa Thông tin
- Nguyễn Khắc Xương, 2011, Hội làng quê đi từ Đất Tổ, Nxb Lao Động.
- Phạm Bá Khiêm, 2018, Về miền Lễ Hội cội nguồn dân tộc Việt Nam, Nxb Hội nhà văn.
