Tiểu sử
Việt Nam Phật giáo Sử luận (Nguyễn Lang – Nhà xuất bản Văn học – Hà Nội, 1992) Tập II, chương XXIII, mục Thạch Liêm và Tào Động ở Đàng Trong tr.242 – 243) và Lịch sử Phật Giáo Đàng Trong. Chương IV, Hòa thượng Thạch Liêm và phái Thiền Tào Động ở Đàng Trong (tr.209 – 210)
Hai tập sách này đã căn cử theo Hải Ngoại Kỷ Sự để viết về Thiều Dương Hầu: “Cư sĩ là anh thứ ba của Minh Vương (Nguyễn Phúc Chu), chưa biết tên thực.
Quy y thọ giới Bồ tát với Hòa thượng Thạch Liêm. . . ” Xét theo phổ hệ Nguyễn Phước Tộc, đối chiếu với thư tịch cổ, chúng ta biết: Thiều Dương Hầu là con trai thứ 3 của Hiệp Đức Hầu, tên là Thiều. Thông lệ thời đó, thường lấy tên thực ghép với tước phong. Ví như thân phụ Cư sĩ là công tử Hiệp được phong Hiệp Đức Hầu, anh thứ hai của Cư sĩ là Lệ, được phong Lệ Truyền Hầu. . .
So sánh thế thứ, căn cử theo chính sử và tộc phổ thì Thiều Dương Hầu là em con chú của Minh Vương Nguyễn Phước Chu. Nhưng Thích Đại Sán trong Hải Ngoại Kỷ Sự, lại gọi Cư sĩ là Vương huynh thứ 3 (Thiều Dương Hầu) và anh của Cư sĩ là Vương huynh thứ 2 (Lệ Truyền Hầu).
Như vậy phải chăng sự ghi chép của Nguyễn Khoa Chiêm là đúng hơn các tác phẩm được soạn về sau ? Từ vương huynh ở đây không phải chỉ anh ruột, mà là anh con bác, bởi Minh Vương là con trai độc nhất của Nghĩa Vương, các em đều mất sớm không con nối dõi.
Các con của Hiệp Đức Hầu đều hiển đạt, nhưng chỉ có Thiều Dương Hầu là nối được gương cha. Tuổi trẻ sinh trưởng trong cảnh quyền quý tột đỉnh, nhưng Cư sĩ sớm hâm mộ đạo Thiền. Cư sĩ cùng với quyến thuộc, Qui y thọ giới Bồ-tát với Hòa thượng Thạch Liêm (Thích Đại Sán) vào chiều mồng 8 tháng 4 năm Ất hợi (1695) tại chùa Thiền Lâm – Huế. Trong số vương công, đại thần thời đó, Cư sĩ là người được Hòa thượng Thạch Liêm gọi là bậc Đại sĩ (Bồ tát) Hết lời tán dương phong cách cao nhã, hào sảng, trung thực của Cư sĩ. Vì Cư sĩ vốn là “tướng nòi” nên Hòa thượng dạy Cư sĩ trong việc tu tập cũng phải quyết tâm hạ thủ công phu, như tích xưa Hàn Tín đánh Triệu, dàn trận quay lưng ra bờ sông, chỉ “một sống một chết”.
Truyền thống tại gia Bồ-tát, vừa là danh tướng vừa là Thiền sư của dòng Hiệp Đức Hầu, Thiều Dương Hầu. . . được kế thừa liên tục đến đời cháu thứ sáu là Đại tướng Tôn Thất Thuyết, người quyết chiến đấu với giặc Pháp tới cùng. Kết quả cả nhà Cư sĩ, cha con, vợ chồng, anh em đều hy sinh vì nước ! Bài minh do Cư sĩ viết để khắc vào chuông tiến cúng nhà thờ Tổ tại Vân Thê, có đoạn rất cảm động, nói về gia phong của mình: Mghe truyền rằng : Ngài Tổ trước là Quốc Oai Công, do dòng dõi tôn quý mà sớm làm tướng, công lao đánh dẹp thuộc hàng đầu trong số bề tôi mở nước. Sau khi thôi chức, Ngài về dựng am nhỏ lấy việc thờ Phật bàn Kinh làm vui. Phật ở trong nhà mà chẳng xuất gia là vậy !
Cháu đời thứ sáu là Thuyết này, nhờ Tổ mà được ơn vinh. Làm việc ngồi cõi đến nay đã hơn mười năm, cũng chưa xứng đáng với nếp nhà, lấy làm hổ thẹn. Duy vẫn nhớ kế thừa y bát dù trong cơn mộng mị vẫn không quên. Vì việc quân nhiều phen được ban thưởng trọng hậu, nên có thể để dành vàng mà đúc chuông. . . (1)
Sau biến cố Giáp ngọ (1774) Đô thành Phú Xuân bị quân Trịnh chiếm đóng, tiếp theo là cuộc cách mạng Tây Sơn (1788 – 1802) tư liệu, thư tịch thời các chúa Nguyễn bị tiêu hủy, thất lạc gần hết. Thêm vào đó, có thể các Nho thần triều Nguyễn sau này soạn sử cũng lược bỏ bớt phần liên quan đến tín ngưỡng đạo giáo, khiến ngày nay rất khó tìm hiểu về tư tưởng, hành trạng của hai nhân vật trên.
Nhưng sử sách luôn đòi hỏi phải chính xác và trung thực. Ước mong hậu duệ của hệ 5, phòng Quốc Oai Công cho sưu tầm tác phẩm thơ văn, tiểu sử của các ngài, công bố đầy đủ hơn. Chính điều đó là cách báo đáp ơn đức Tổ tông cao đẹp nhất, rất bổ ích cho lịch sử Phật giáo và dân tộc vậy.
(Trần Đình Sơn, Nxb Trẻ 2001)
Chú thích:
1. Tôn Thất Thuyết – Lê Nguyễn Lưu dg (Tạp chí Sông Hương số3 – 1995) tr.91.
Nguồn: Thích Trung Hậu-Thích Hải Ấn, Chư Tôn Thiện Đức & Cư sĩ Hữu Công Phật giáo Thuận Hóa – Tập 1, xuất bản 2011.
