Thân thế
Ngô Thì Sĩ sinh tự Thế Lộc, hiệu Ngọ Phong, đạo hiệu Nhị Thanh cư sĩ . Ông sinh ngày 20 tháng 9 năm Bính Ngọ (tức 15/10/1726) tại làng Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, thuộc trấn Sơn Nam xưa (nay thuộc huyện Thanh Trì, Hà Nội). Ông lớn lên trong một gia đình danh giá, nổi tiếng về truyền thống học vấn.
Ông nội là Ngô Trân, hiệu Đan Nhạc, một học giả có tài kinh sử và văn chương, được đương thời ca ngợi là một trong “bảy con hổ của kinh thành Thăng Long”. Cha của ông, Ngô Thì Ức, cũng là người học giỏi; 14 tuổi đã đỗ thứ hai kỳ thi Hương, nhưng về sau không thành công ở các kỳ thi Hội và không tiếp tục theo đuổi con đường khoa cử. Khi Ngô Thì Sĩ mới 10 tuổi, cha ông qua đời.
Từ nhỏ, Ngô Thì Sĩ được ông nội trực tiếp dạy dỗ, đặt nền tảng vững chắc cho học vấn. Từ khoảng 11 tuổi, ông được gửi lên Thăng Long theo học các bậc danh nho như Nghiêm Bá Đĩnh và Nhữ Đình Toản. Năm 1743 (Quý Hợi), ông thi đỗ Hương tiến (Cử nhân), nhưng sau đó không vượt qua được kỳ thi Hội.
Đỗ đạt và làm quan
Năm 1752, Ngô Thì Sĩ lại đi thi Hội, nhưng bị khảo quan Trần Tố đánh hỏng (vì “nhầm”). Chúa Trịnh Doanh rất tiếc, truất chức của Trần Tố và trao cho Ngô Thì Sĩ chức Thiêm tri Công phiên thẩm ứng vụ (trước đó ông giữ một chức nhỏ trong Binh tào).
Năm 1756, nhân đỗ đầu một kỳ thi tuyển người, Ngô Thì Sĩ trở thành một thành viên trong Văn ban của phủ chúa Trịnh, được giao trách nhiệm soạn thảo giấy tờ, và làm Tùy giảng cho con chúa là Thế tử Trịnh Sâm.
Năm 1761, ông được sai làm “bạn tiếp” tiếp sứ nhà Thanh sang sắc phong và điếu tang Lê Ý Tông.
Năm 1763, ông được cử làm Cấp sự trung Công khoa.
Năm 1764, ông làm Giám sát Ngự sử đạo Sơn Tây, rồi Đốc đồng Thái Nguyên (1765).
Năm Bính Tuất (1766) đời Cảnh Hưng, ông thi đỗ Hoàng giáp, năm sau (1767) được thăng Đông các Hiệu thư rồi đổi làm Hiến sát sứ Thanh Hoa (tức Thanh Hóa). Khi ở đây, ông khai thác núi Bàn A dựng chòi xem sóng biển và lập hội Quan lan sào, tự mình làm hội trưởng.
Năm 1769, ông được về triều; năm sau (1770) làm Tham chính Nghệ An.
Năm 1771, ông coi việc chấm thi ở trường thi Nghệ An, bị Nguyễn Văn Chu, người ở Hà Tĩnh, kiện vì ăn của đút của học trò, bị án “hoàn dân thụ dịch” (nghĩa là trả về làm dân chịu sai dịch) vào năm 1772.
Năm 1774, chúa Trịnh Sâm đi tuần phương Nam, biết ông bị oan, mới có ý cất dùng. Năm 1775, cho triệu ông vào kinh giữ chức Hiệu lý Viện Hàn lâm kiêm Hiệu chính quốc sử, sau đó thăng Thiêm đô ngự sử.
Năm 1777, ông được bổ làm Đốc trấn Lạng Sơn. Trong thời gian ở đây, sau khi ổn định được tình hình địa phương, giúp dân an cư, ông đặt doanh Lộc Mã, dựng đình Kinh lược, sửa sang động Song Tiên, khai thác động Nhị Thanh làm cho nó trở thành một thắng tích.
Ngày 29 tháng 8 năm Canh Tý (tức 22 tháng 10 năm 1780), ông có việc đi tới Nam Quan. Trên đường về qua động Nhị Thanh, ông vào nghỉ trong động. Khi về đến nhà người mệt nặng và từ trần.
Sau này dân làng Vĩnh Trại thuộc huyện Thoát Lãng ở giáp động Nhị Thanh (Lạng Sơn) có lập đền thờ ông. Triều Tây Sơn cũng phong tặng ông là Lễ Thượng Thư Văn Dụ Hồng Liệt Đại Vương.
Ngô Thì Sĩ là cha của các danh sĩ Ngô Thì Nhậm, Ngô Thì Chí, Ngô Thì Trí, Ngô Thì Hương và là cha vợ của Phan Huy Ích.
Các trước tác tiêu biểu
Sử học: Việt sử tiêu án (Những nghi án nêu lên trong sử Việt); Đại Việt sử ký tiền biên; Đại Việt sử ký tục biên (soạn chung).
Văn học: Anh ngôn thi tập; Anh ngôn phú tập; Quan lan thi tập; Nhị thanh động tập; Khuê ai lục; Ngọ phong văn tập; Hậu hiệu tần thi tập; Bảo chương hoằng mô; Sách chế khải tập; Khoa sớ tập biên
Theo Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, ông còn có Hải Dương chí lược (hay Hải Đông chí lược).
Đánh giá của sử thần
Phan Huy Chú nhận xét về ông: “Tổ tiên (ông) trước mấy đời theo nghiệp Nho. Lúc trẻ ông sẵn nề nếp gia đình, càng chăm học; do văn chương mà được nổi tiếng. Trong cuộc tuyển cử để lấy người, ông được đứng đầu, rất được Nghị tổ (Trịnh Doanh) yêu và chú ý… Nhà vốn nghèo mà chí không nhụt. Ông có bài văn trách ma nghèo. Lúc tạm giữ chức Thiêm đô ngự sử, ông có điều trần 4 việc: Xin định rõ phép khảo xét (các quan), xin sửa sang luật lệ kiện tụng, xin truy tôn bậc tiên Nho, xin sửa lại thể thức làm văn. Ông lại điều trần về việc binh, việc dân, chúa đều khen ngợi và nghe lời. Qua một tháng, ông được sai ra trấn Lạng Sơn. Bấy giờ hạt Lạng Sơn đói vì mất mùa, dân 7 châu phần nhiều đi nơi khác và chết đói ngoài đường. Khi ông đến, tìm cách cấp cứu. Rồi chiêu dụ dân lưu tán về khai khẩn ruộng hoang, tự mình đôn đốc việc cày bừa để khuyến khích dân biên giới. Đến vụ gặt mùa lúa tốt lắm. Do đó trộm giặc tiêu tan, trong hạt yên ổn. Khi việc tuần phòng rỗi rãi, ông lại nhởn nhơ nơi núi khe, tìm chốn thanh u, dò nơi hiểm trở, không có chỗ nào ông không đến. Ở phía Bắc trấn thành cách sông, ông mở mang động Nhị Thanh làm cảnh trí rất lạ. Khi việc quan thong thả ông thả thuyền tới động, leo lên bậc đá ngâm thơ, uống rượu; thật là hứng thú, phóng khoáng…”
Thờ tự
Di tích đền Tam giáo – động Nhị Thanh (thành phố Lạng Sơn) gắn với danh nhân Ngô Thì Sĩ (1726 – 1780) khi ông được cử làm quan Đốc trấn Lạng Sơn từ năm 1777 đến 1780. Việc sửa sang động Nhị Thanh được tiến hành vào năm 1779, sau đó Ngô Thì Sĩ lập ra đền Tam giáo nằm ở thế đất cao bên phải cửa động.
Tài liệu tham khảo
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Ngo Thi Si (Ngo Thi Si) – A Vietnamese Scholar-Official
Background
Ngo Thi Si (Ngo Thi Si) was born on 20 September of the Year of the Horse (15 October 1726) in Ta Thanh Oai village, Thanh Oai district, formerly belonging to Son Nam trấn (present-day Thanh Tri district, Hanoi). He grew up in a prestigious family renowned for its strong scholarly tradition.
His grandfather, Ngo Tran (Ngo Tran), styled Dan Nhac, was an erudite scholar proficient in the Confucian classics and literature, praised by contemporaries as one of the “seven tigers of Thang Long.” His father, Ngo Thi Uc (Ngo Thi Uc), was also highly learned: he passed second place in the provincial exam at age fourteen, though he later failed the metropolitan examinations and did not pursue the civil service further. When Ngo Thi Si was ten, his father passed away.
From a young age, he was tutored directly by his grandfather, which laid a firm foundation for his learning. Around the age of eleven, he was sent to Thang Long to study under prominent scholars such as Nghiem Ba Dinh (Nghiem Ba Dinh) and Nhu Dinh Toan (Nhu Dinh Toan). In 1743, he passed the provincial examination (Huong tien), but later failed the metropolitan examination.
Academic Success and Official Career
In 1752, Ngo Thi Si again sat for the metropolitan examination but failed due to examiner Tran To (Tran To), who “mistakenly” rejected him. Lord Trinh Doanh (Trinh Doanh), deeply regretting this error, dismissed Tran To and appointed Ngo Thi Si as Assistant Director of the Ministry of Public Works’ Drafting Bureau, following his prior minor role in the Military Bureau.
In 1756, after placing first in a recruitment examination, he became a member of the literary staff in the Trinh lord’s palace, responsible for drafting documents, and served as Tutor to the heir apparent, Trinh Sam (Trinh Sam).
In 1761, he was appointed “ban tiep” (assistant host) to receive the Qing envoys who came to confer investiture and offer condolences for King Le Y Tong (Le Y Tong).
In 1763, he was appointed Palace Attendant of the Ministry of Public Works.
In 1764, he became Supervising Censor of Son Tay, and in 1765, moved to serve as Deputy Governor of Thai Nguyen.
In 1766 (Year of the Dog, Canh Hung reign), he passed the palace examination and earned the degree of Hoang giap. The following year (1767), he was promoted to Editor-in-Chief of the Eastern Pavilion, then reassigned as Censor-in-Chief of Thanh Hoa. While there, he developed Mount Ban A, built a pavilion for sea-watching, and founded the Quan Lan Sao society, of which he served as president.
In 1769, he returned to the capital; in 1770, he became Vice Governor of Nghe An.
In 1771, while supervising examinations in Nghe An, he was accused by Nguyen Van Chu (Nguyen Van Chu) of Ha Tinh of accepting bribes from candidates. He was convicted and demoted to commoner status with corvée labor obligations in 1772.
In 1774, Lord Trinh Sam, during an inspection tour to the south, learned of his wrongful conviction and intended to reinstate him. In 1775, Ngo Thi Si was summoned to the capital and appointed Chief Editor of the Hanlin Academy and Editor of the National History, later promoted to Deputy Chief Censor.
In 1777, he was appointed Governor of Lang Son. During his tenure, he stabilized local governance and helped the populace settle. He established Loc Ma garrison, built the Kinh Luoc communal hall, repaired the Song Tien grotto, and developed Nhi Thanh cave into a scenic site.
On 29 August of the Year of the Rat (22 October 1780), while traveling to Nam Quan, he stopped to rest in Nhi Thanh cave. Upon returning home, he fell gravely ill and passed away.
The people of Vinh Trai village in Thoat Lang district near Nhi Thanh cave later built a temple in his honor. The Tay Son dynasty posthumously bestowed upon him the title “Minister of Rites, Duc Hong Liet Great King.”
Ngo Thi Si was the father of notable scholars Ngo Thi Nham (Ngo Thi Nham), Ngo Thi Chi (Ngo Thi Chi), Ngo Thi Tri (Ngo Thi Tri), Ngo Thi Huong (Ngo Thi Huong), and father-in-law of Phan Huy Ich (Phan Huy Ich).
Representative Works
History
Viet su tieu an (A Critical Summary of Vietnamese History)
Dai Viet su ky tien bien (Prequel to the Annals of Dai Viet)
Dai Viet su ky tuc bien (Continuation of the Annals of Dai Viet, co-authored)
Literature
Anh ngon thi tap
Anh ngon phu tap
Quan lan thi tap
Nhi thanh dong tap
Khue ai luc
Ngo phong van tap
Hau hieu tan thi tap
Bao chuong hoang mo
Sach che khai tap
Khoa so tap bien
According to the Dictionary of Vietnamese Historical Figures, he also authored Hai Duong chi luoc (also known as Hai Dong chi luoc).
Assessment by Historians
Phan Huy Chu (Phan Huy Chu) wrote about him:
“For generations, his ancestors had pursued Confucian scholarship. From youth he inherited a family tradition of learning and studied diligently, gaining fame for his literary talent. In recruitment examinations, he always placed at the top and was greatly valued by Lord Trinh Doanh…
Though born into poverty, his aspiration never faltered. He once wrote an essay admonishing the ‘spirit of poverty.’
As Acting Deputy Chief Censor, he submitted memorials addressing four matters: the need to reform official evaluation procedures, to revise litigation laws, to honor ancient Confucian masters, and to standardize literary formats.
He also presented proposals regarding military and civil administration, all of which the lord praised.
When sent to govern Lang Son, the region was suffering famine; people from seven districts had fled or starved by the roadside. Upon arrival, he sought ways to provide relief, encouraged displaced residents to return and cultivate abandoned fields, and personally supervised plowing to motivate frontier communities.
By harvest season, the crops flourished, banditry ceased, and order was restored.
When his duties allowed, he wandered among mountains and streams, seeking secluded places and exploring rugged terrains. He expanded Nhi Thanh cave into a remarkable landscape, often visiting it by boat to compose poetry and drink wine—truly an extraordinary and free-spirited delight.”
Veneration
The Tam Giao Temple – Nhi Thanh Cave complex in Lang Son city is closely associated with Ngo Thi Si during his tenure as Governor of Lang Son from 1777 to 1780. Renovation of Nhi Thanh cave began in 1779, after which he established the Tam Giao Temple on elevated ground to the right of the cave entrance.
References
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
Tiếng Pháp
Ngô Thi Si (1726–1780), personnalité éminente
Origines et formation
Ngô Thi Si, dont le nom de naissance est The Loc, le nom de lettré Ngo Phong et le nom religieux Nhi Thanh cu si, naquit le 20 septembre de l’année Binh Ngo (soit le 15 octobre 1726) dans le village de Ta Thanh Oai, district de Thanh Oai, relevant autrefois de la province de Son Nam (aujourd’hui dans le district de Thanh Tri, Hanoi). Il grandit au sein d’une famille prestigieuse, renommée pour sa tradition d’érudition.
Son grand-père, Ngo Tran, surnommé Dan Nhac, était un savant versé dans les classiques et la littérature, célébré par ses contemporains comme l’un des « sept tigres de la capitale Thang Long ». Son père, Ngo Thi Uc, était également un lettré brillant : il obtint le deuxième rang à l’examen Hương à l’âge de quatorze ans, mais échoua ensuite aux examens Hội et renonça finalement à la carrière mandarinale. Lorsque Ngô Thi Si avait dix ans, son père mourut.
Dès son enfance, Ngô Thi Si fut directement instruit par son grand-père, qui lui donna une base solide en études classiques. Vers l’âge de onze ans, il fut envoyé à Thang Long pour étudier auprès de grands lettrés tels que Nghiem Ba Dinh et Nhu Dinh Toan. En 1743 (année Quy Hoi), il réussit l’examen Hương (obtenant le titre de Cử nhân), mais échoua ensuite à l’examen Hội.
Carrière officielle
En 1752, Ngô Thi Si se présenta de nouveau à l’examen Hội, mais fut recalé par erreur par l’examinateur Tran To. Le seigneur Trinh Doanh, regrettant cet incident, destitua Tran To et nomma Ngô Thi Si au poste de Thiem tri Công phiên thẩm ứng vụ (auparavant, il occupait une modeste fonction au sein du Binh tao).
En 1756, après avoir obtenu le premier rang à un concours de sélection, il entra dans le service littéraire du palais du seigneur Trinh et reçut la charge de rédiger les documents officiels, ainsi que celle de précepteur du prince héritier Trinh Sam.
En 1761, il fut envoyé accueillir et assister la mission des Qing venue conférer un titre et présenter les condoléances pour la mort de Le Y Tong.
En 1763, il fut nommé Cap su trung Công khoa.
En 1764, il devint Giam sat Ngu su de la circonscription de Son Tay, puis Doc dong Thai Nguyen (1765).
En 1766 (année Binh Tuat, règne de Canh Hung), il réussit l’examen et obtint le grade de Hoang giap ; l’année suivante (1767), il fut promu Dong cac Hieu thu, puis affecté au poste de Hien sat su Thanh Hoa. Durant son séjour dans cette région, il fit aménager le mont Ban A, y construisit un pavillon pour contempler les vagues, et fonda la société littéraire Quan lan sao, dont il fut le président.
En 1769, il fut rappelé à la cour ; l’année suivante (1770), il devint Tham chinh Nghe An.
En 1771, alors qu’il supervisait les examens à Nghe An, il fut accusé par Nguyen Van Chu (de Ha Tinh) d’avoir accepté des pots-de-vin. En 1772, il fut condamné à la peine de « hoàn dân thụ dịch » (rétrogradé au rang de simple habitant chargé des corvées).
En 1774, lors d’une tournée au sud, le seigneur Trinh Sam, convaincu de son innocence, envisagea de le réhabiliter. En 1775, il fut convoqué à la capitale et nommé Hieu ly Vien Han lam et Hieu chinh quoc su, puis promu Thiem do ngu su.
En 1777, il fut affecté au poste de Doc tran Lang Son. Durant son mandat, après avoir rétabli l’ordre local et aidé la population à se stabiliser, il fit établir le doanh Loc Ma, érigea le pavillon Kinh luoc, rénova la grotte Song Tien, et exploita la grotte Nhi Thanh, qu’il transforma en un site pittoresque.
Le 29 août de l’année Canh Ty (22 octobre 1780), il devait se rendre à Nam Quan ; sur le chemin du retour, il se reposa dans la grotte Nhi Thanh. À son arrivée chez lui, il tomba gravement malade et mourut peu après.
Les habitants du village de Vinh Trai (district de Thoat Lang, près de la grotte Nhi Thanh, Lang Son) élevèrent un temple en son honneur. Le régime Tay Son lui décerna le titre posthume de Le Thuong Thu Van Du Hong Liet Dai Vuong.
Ngô Thi Si fut le père des lettrés Ngo Thi Nham, Ngo Thi Chi, Ngo Thi Tri, Ngo Thi Huong et le beau-père de Phan Huy Ich.
Œuvres principales
Historiographie :
- Viet su tieu an
- Dai Viet su ky tien bien
- Dai Viet su ky tuc bien (rédigé en collaboration)
Littérature :
- Anh ngon thi tap
- Anh ngon phu tap
- Quan lan thi tap
- Nhi thanh dong tap
- Khue ai luc
- Ngo phong van tap
- Hau hieu tan thi tap
- Bao chuong hoang mo
- Sach che khai tap
- Khoa so tap bien
Selon le Dictionnaire des personnages historiques du Vietnam, il est également l’auteur du Hai Duong chi luoc (ou Hai Dong chi luoc).
Jugements des historiens
Phan Huy Chu écrivit à son sujet : « Ses ancêtres, depuis plusieurs générations, avaient embrassé la voie confucéenne. Jeune, il suivait fidèlement la tradition familiale et se consacrait aux études ; il acquit la renommée par son talent littéraire. Lors d’un concours de sélection, il obtint le premier rang et fut particulièrement apprécié par Nghi To (Trinh Doanh)… La famille étant pauvre, il ne se découragea jamais. Il composa un texte admonestant l’esprit de la pauvreté. Lorsqu’il exerçait temporairement la fonction de Thiem do ngu su, il présenta quatre requêtes : clarifier le règlement d’évaluation des mandarins, réformer les lois concernant les procès, honorer les maîtres du confucianisme, et réviser les normes de rédaction. Il formula aussi des propositions sur l’armée et le peuple ; le seigneur loua ses idées et les adopta. Un mois plus tard, il fut envoyé administrer Lang Son.
À cette époque, Lang Son souffrait de la famine ; les habitants des sept châu erraient ou mouraient sur les routes. Dès son arrivée, il organisa des secours d’urgence. Il encouragea les populations dispersées à revenir cultiver les terres abandonnées, supervisa lui-même les travaux agricoles afin de stimuler les frontaliers. La récolte fut excellente ; le banditisme disparut, la région retrouva la paix. Lorsqu’il avait du temps libre, il arpentait montagnes et vallées, en quête de paysages retirés et de lieux escarpés ; nul endroit qu’il ne visitât. Au nord de la citadelle, au-delà de la rivière, il aménagea la grotte Nhi Thanh en un lieu d’une beauté singulière. Quand ses tâches le lui permettaient, il descendait la rivière en bateau pour visiter la grotte, gravissait les escaliers de pierre, récitait des poèmes en buvant du vin : une véritable âme libre et inspirée… »
Culte
Le site du sanctuaire Tam giao – grotte Nhi Thanh (ville de Lang Son) est associé à la mémoire de Ngô Thi Si, qui fut gouverneur de Lang Son de 1777 à 1780. Les travaux d’aménagement de la grotte Nhi Thanh furent réalisés en 1779 ; par la suite, il y fonda le temple Tam giao, situé sur une éminence à droite de l’entrée de la grotte.
Références
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
Tiếng Trung
吳時仕（Ngo Thi Si, 1726–1780）
身世
吳時仕（Ngo Thi Si），字世祿（The Loc），號午風（Ngo Phong），道號二清居士（Nhi Thanh cu si）。生於丙午年九月二十日（即西曆 1726 年 10 月 15 日），籍貫河內市清池縣左清淮村，舊屬山南鎮。他自幼成長於名門世家，以治學傳統著稱。
其祖父吳臻（Ngo Tran），號丹樂（Dan Nhac），精通經史與文辭，被時人譽為「昇龍七虎」之一。其父吳時億（Ngo Thi Uc）亦博學多才，十四歲即中鄉試第二名，但後來屢試會試不第，遂不復追求科舉仕途。吳時仕十歲時，其父去世。
自幼由祖父親授經典，奠定深厚學術根基。約十一歲時，他被送至昇龍，從嚴伯鼎（Nghiem Ba Dinh）、汝廷篆（Nhu Dinh Toan）等名儒受業。癸亥年（1743），他中鄉進（舉人），但後來未能通過會試。
登第與仕途
乾隆十七年（1752），吳時仕再赴會試，卻被考官陳素（Tran To）誤判為不第。鄭主鄭瑊（Trinh Doanh）深以為憾，遂罷黜陳素，任命吳時仕為詹事工番審應務（時原任兵曹小吏）。
乾隆二十一年（1756），因在一次取士考試中拔得頭籌，被擢入鄭府文班，負責草擬文書，並兼任世子鄭森（Trinh Sam）之隨講。
乾隆二十六年（1761），受命為「伴接」，迎接清朝使節來冊封並弔祭黎懿宗（Le Y Tong）。
乾隆二十八年（1763），授中樞科給事中。
乾隆二十九年（1764），任山西道監察御史，次年轉任太原督同。
景興二十七年丙戌（1766），中式黃甲，次年（1767）遷東閣校書，再調任清化憲察使（今清化省）。在任期間，他開採盤阿山，築亭觀濤，並創立觀瀾梢社，自任社長。
乾隆三十四年（1769），召還朝中；次年（1770），任乂安參政。
乾隆三十六年（1771），主持乂安鄉試，被河靜人阮文周（Nguyen Van Chu）控以受賄，於壬辰年（1772）被判「還民受役」（即革職為民，服差役）。
乾隆三十九年（1774），鄭森南巡，知其受冤，意圖起用。翌年（1775），召入京師，授翰林院校理兼校正國史，後遷詹都御史。
乾隆四十二年（1777），任諒山督鎮。其間安定地方，撫恤百姓，設立祿馬營，建經略亭，修葺雙仙洞，並開鑿二清洞，使其成為勝景。
庚子年八月二十九日（1780 年 10 月 22 日），奉命前往南關。返途經二清洞時入洞休息，歸家後驟病而卒。
其後諒山二清洞附近脫浪縣永寨村民為其建祠。西山朝追封其為「禮尚書文裕弘烈大王」。
吳時仕亦為名士吳時任（Ngo Thi Nham）、吳時止（Ngo Thi Chi）、吳時智（Ngo Thi Tri）、吳時香（Ngo Thi Huong）之父，並為潘輝益（Phan Huy Ich）之岳父。
主要著作
史學：
《越史摭案》、
《大越史記前編》、
《大越史記續編》（合撰）。
文學：
《英言詩集》、
《英言賦集》、
《觀瀾詩集》、
《二清洞集》、
《閨哀錄》、
《午風文集》、
《後效秦詩集》、
《保章弘模》、
《冊制啟集》、
《科疏集編》。
據《越南歷史人物辭典》，另有《海陽志略》（亦稱《海東志略》）。
史家評價
潘輝注（Phan Huy Chu）評曰：
「其先世皆業儒。幼承家學而篤志於文，由是以文章著名。取士選拔時居首，議祖（鄭瑊）深加器重……家本貧而志不屈，曾作責貧文。暫任詹都御史時，陳四事：請明考課法、請修訟獄律例、請追尊先儒、請改文體制度；又陳兵事、民事，主皆嘉納。月餘，出鎮諒山。時諒山饑荒失序，七州民多流散而餓死道途。公至，設法賑濟，招集流亡，墾闢荒田，身率民耕作，勸課邊民。及秋成，稔收豐稔，盜賊自息，境內肅清。公暇日，登山臨澗，尋幽探勝，無不遍至。北距城外，隔江開鑿二清洞，景致奇異；公嘗泛舟入洞，登石級賦詩飲酒，真性情灑落，風流自適……」
祠祀
諒山市二清洞—三教殿為紀念吳時仕（Ngo Thi Si, 1726–1780）之勝跡。其任諒山督鎮期間（1777–1780），於乾隆四十四年（1779）修葺二清洞，後又在洞口右側高地建三教殿。
参考
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
