Tiểu sử
Lê Lai là một trong những công thần hang đầu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Hiện chưa rõ thông tin năm sinh và mất chính xác của ông. Theo thần tích, Lê Lai sinh ra ở thôn Dựng Tú, xã Đức Giang huyện Lương Giang (nay là Thôn Thành Sơn (Làng Tép), xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa), cha tên là Lê Kiều, nối đời làm chức phụ đạo trong vùng, con lớn tên Lê Lạn, con thứ 2 là Lê Lai.
Tham gia khởi nghĩa Lam Sơn và hi sinh
Vào năm 1416, ông cùng Lê Lợi và 18 tướng lĩnh khác tham gia Hội thề Lũng Nhai, cùng thề sống chết có nhau, đồng lòng đánh đuổi quân Minh đang xâm lược và tàn phá đất nước. Đến khoảng năm 1418, khi nghĩa quân Lam Sơn còn yếu, thiếu lương thực và thường xuyên bị quân Minh bao vây, tình thế vô cùng nguy hiểm. Trong lúc đó, Lê Lợi hỏi xem ai có thể đóng giả mình để cứu toàn quân, thì Lê Lai đã tình nguyện nhận nhiệm vụ. Sự kiện này được ghi chép trong các tài liệu lịch sử với một vài điểm khác nhau:
Sách Đại Việt thông sử, phần Liệt truyện chép
Năm Mậu Tuất 1418, lúc vua (Lê Lợi) vmới dựng cờ khởi nghĩa, tướng ít, quân thiếu, bị tướng nhà Minh vây đánh ở Mường Một, vua chạy thoát về đóng ở Trịnh Cao, nơi hẻo lánh, không dân ở, tướng Minh chia quân chặn những chỗ hiểm yếu, tình thế rất cấp bách, nhà vua hỏi các tướng:
Ai dám đổi áo thay ta đem quân ra đánh giặc, xưng danh hiệu của ta, bắt chước như Kỷ Tín đời Hán, để ta có thể giấu tiếng, nghỉ binh, tập hợp tướng sĩ, mưu tính cuộc nổi dậy về sau ?.
Các tướng đều không ai dám hưởng ứng. Riêng Lê Lai đứng dậy nói: Tôi xin đi. Sau này lấy được nước thì nghĩ đến công lao của tôi, khiến cho con cháu muôn đời được nhờ ơn nước, đó là nguyện vọng của tôi.
Nhà vua rất thương cảm. Ông nói: Bây giờ nguy khốn thế này, nếu ngồi giữ mảnh đất nguy hiểm, vua tôi đều bị tiêu diệt, sẽ sợ vô ích, nếu theo kế này, may ra có thể thoát được. Kẻ trung thần chết vì nước nào có tiếc gì. Nhà vua vái trời mà khấn rằng:
Lê Lai có công đổi áo, sau này tôi và con cháu tôi, cùng con cháu tướng ta công thần, nếu không nhớ đến công lao ấy, thì xin cho cung điện biến thành rừng núi, ấn báu thành cục đồng, gươm thần biền biến thành con dao cùn.
Ông bèn dẫn hai con voi và 500 quân kéo thẳng tới trại giặc khiêu chiến. Giặc dốc hết quân ra đánh, ông cưỡi ngựa tốt, xông thẳng vào giữa trận hô lên:Chúa Lam Sơn chính là ta đây, rồi đánh chết được rất nhiều quân giặc. Khi đã kiệt sức, ông bị địch bắt, xử tử. Sau đó giặc lui quân về thành Tây Đô, việc phòng bị chúng mới sơ hở, ta vừa có thời cơ, nghỉ binh nuôi chứa nhuệ khí, để có thể trăm trận trăm thắng và lấy được thiên hạ
Sách Việt sử tiêu án chép
Bình Định Vương đại phá quân Minh ở Mang Thôi. Trước Vương khởi binh ở Lam Sơn, thế quân kém và ít, người Minh lùng bắt mãi, bèn mưu cùng tướng tá rằng: Ai có thể đem thân ra thay ta, để cho ta đi ẩn nấp, giấu tông tích mà cho quân nghỉ, để mưu đồ cử binh lần sau.
Lê Lai xin đem thân nhận lấy việc ấy, Vương lạy khấn trời nói:
“Lê Lai đem thân thay chúa, nếu sau này không nhớ đến công, nguyện cung điện hóa thành rừng núi, bảo ấn hóa thành đồng, thần kiếm hóa thành dao cùn”
Lê Lai liền tự xưng là Bình Định Vương, khiêu chiến với quân Minh rồi chết. Đâu cũng truyền đi là Bình Định Vương chết rồi, người Minh cũng tin là thật, không lưu ý.
Truy phong
Lê Lợi ngầm sai người tìm di hài đem về Lam Sơn mai táng. Năm Thuận Thiên thứ nhất (1428), phong Lê Lai là Công thần hạng nhất, tặng là Suy trung Đồng đức Hiệp mưu Bảo chính Lũng Nhai công thần, hàm Thiếu úy, thụy là Toàn Nghĩa.
Tháng 12 năm 1429, vua Lê Thái Tổ, sai Nguyễn Trãi viết hai bản lời thế ước trước và lời thề nhớ công của Lê Lai, để trong hòm vàng. Lại gia phong làm Thái úy[9] Năm Thái Hòa thứ nhất 1443, ban tặng tước Bình Chương quốc quân trọng sự, ban cho túi kim ngư, ấn vàng, tước Huyện Thượng Hầu. Năm 1470, niên hiệu Hồng Đức tặng tước Diên Phúc Hầu. Năm 1484 truy tặng tước Thái úy Phúc Quốc Công, sau gia phong Trung Túc Vương.
Lê Thái Tổ mất ngày 22 tháng 8 âm lịch, năm 1433, trước khi mất có dặn lại đời sau phải làm giỗ Lê Lai trước một ngày, tức là ngày 21 tháng 8. Từ đó dân gian truyền lại câu: Hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi.
Theo sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Lê Lai được ban tước Vương và ban ruộng tế tự, vào năm 1672, đời vua Lê Gia Tông, triều đình có chính sách giảm lộc điền đối với các công thần, nhưng riêng số ruộng cấp cho con cháu Lê Lai để tế tự thì vẫn được giữ nguyên, ban cho 100 mẫu. Đến năm 1761, triều đình lại biểu dương tấm lòng trung trinh của ông.
Gia đình
Lê Lai có ba người con trai, đều được Lê Lợi yêu thương và nuôi dưỡng như con ruột:
Lê Lư hy sinh khi vây thành Nghệ An năm 1425, được truy tặng nhiều lần, cuối cùng được phong Kiến quận công.
Lê Lộ là tướng giỏi, từng lập công lớn ở ải Kình Lộng và châu Trà Lân, nhưng trúng tên mất năm 1424. Sau được truy phong Chiêu quận công.
Lê Lâm lập nhiều chiến công, được phong Lũng Nhai công thần, sau tử trận khi đánh Ai Lao năm 1430, được truy tặng Thiếu úy. Con ông là Lê Niệm, sau này làm quan lớn, được phong Trung quốc công, thụy là Uy Vũ.
Thờ tự
Đền thờ Lê Lai (dân địa phương gọi là đền Tép) thuộc địa phận làng Tép (Thôn Thành Sơn), xã Kiên Thọ, Ngọc Lặc, Thanh Hóa, cách khu di tích Lam Kinh 5 km về phía Tây, được nhà nước công nhận là di tích quốc gia. Hàng năm vào các ngày mùng 8 tháng Giêng và 21/8 âm lịch địa phương đều mở hội, rước kiệu và dâng hương tại Đền thờ Trung Túc Vương Lê Lai (hay còn gọi là Đền Tép). Năm 2013, phần chính điện đã bị cháy. Hiện nay đã được phục dựng
Tài liệu tham khảo
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Quý Đôn (1993), Đại Việt thông sử, Nxb Tổng hợp Đồng Tháp.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Lê Tung, Đại Việt thông giám tổng luận, Hội Bảo tồn di sản chữ Nôm
- Lê triều ngọc phả
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1962), Đại Nam thực lục tiền biên, Nxb Sử học.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Trung Tuc Vuong Le Lai – Biography
Biography
Le Lai was one of the foremost meritorious officials of the Lam Son uprising. His exact birth and death years remain unknown. According to genealogical legends, Le Lai was born in Dung Tu village, Duc Giang commune, Luong Giang district (now Thanh Son Hamlet (Lang Tep), Kien Tho commune, Ngoc Lac district, Thanh Hoa province). His father was named Le Kieu, who for generations held the position of phu dao (local instructor). He had an elder brother named Le Lan and was the second son of the family.
Participation in the Lam Son Uprising and Sacrifice
In 1416, he joined Le Loi and 18 other generals in the Lung Nhai Oath Ceremony, swearing to live and die together in the struggle to expel the Ming invaders. By around 1418, when the Lam Son forces were still weak, short of food, and constantly besieged by Ming troops, the situation became extremely perilous. At that time, Le Loi asked who would impersonate him to save the army, and Le Lai volunteered for the mission.
This incident is recorded in several historical sources with slight variations:
Dai Viet Thong Su, “Lieutenant Biographies” section
“In the year Mau Tuat (1418), when the King (Le Loi) had just raised the banner of uprising, the number of generals was small and the troops were few. Surrounded and attacked by the Ming general at Muong Mot, the King managed to escape and camped at Trinh Cao, a remote and uninhabited place. Ming forces divided their troops to block all strategic passes, making the situation extremely urgent. The King asked his generals:
‘Who dares exchange clothes with me and lead troops to fight the enemy, bearing my title, like Ji Xin of the Han dynasty, so that I may hide my identity, regroup the soldiers, and plan future rebellion?’
None of the generals dared respond, except for Le Lai, who stood up and said:
‘I volunteer. When we regain the kingdom later, I hope my merits will be remembered so that my descendants may benefit from the nation’s gratitude for generations. That is my only wish.’
The King was deeply moved and said:
‘In this mortal danger, if we remain here, King and subjects will perish together in vain. If we follow this plan, we may have a chance of survival. A loyal subject who dies for the nation has nothing to regret.’
The King raised his hands to the heavens and vowed:
‘Le Lai exchanges his life for mine. If in the future I or my descendants, or the descendants of our generals and meritorious officials, fail to remember his service, then may the palace turn into forest, the royal seal turn into a lump of bronze, and the divine sword become a dull blade.’
Le Lai then led two war elephants and 500 soldiers straight to the enemy camp. The Ming mustered all their forces to confront him. Riding a fine horse, he charged into the center of the battle, shouting: ‘I am the Lord of Lam Son!’ and slew many enemy soldiers. When exhausted, he was captured and executed. Afterward, the Ming forces withdrew to Tay Do fortress, their defenses loosened, allowing Lam Son forces time to recover and rebuild their strength for future victories.
Viet Su Tieu An
“Binh Dinh Vuong (Le Loi) defeated the Ming at Mang Thoi. Before raising forces in Lam Son, when the strength of the troops was weak and few in number, the Ming searched relentlessly. The King consulted his generals:
‘Who can sacrifice himself in my place, so that I may hide and rest the troops, preparing for future rebellion?’
Le Lai volunteered. The King prayed to heaven:
‘Le Lai sacrifices himself for his lord. If I fail to remember this grace in the future, may the palace turn into forest, the royal seal into bronze, and the divine sword into a dull blade.’
Le Lai then proclaimed himself Binh Dinh Vuong, challenged the Ming, and died. Word spread that Binh Dinh Vuong had fallen, and the Ming believed it, dropping their guard.”
Posthumous Honors
Le Loi secretly sent people to search for Le Lai’s remains and brought them back to Lam Son for burial. In the first year of Thuan Thien (1428), Le Lai was honored as a First-Rank Meritorious Official and bestowed the title Suy trung Dong duc Hiep muu Bao chinh Lung Nhai meritorious official, with the rank of Thieu uy, and the posthumous name Toan Nghia.
In December 1429, King Le Thai To ordered Nguyen Trai to write two versions of the Oath of Remembrance for Le Lai, placed in a golden chest. Le Lai was then elevated to the rank of Thai uy. In the first year of Thai Hoa (1443), he was granted the title Binh Chuong quoc quan trong su along with a golden seal, the kim ngu pouch, and the rank Huyen Thuong Hau. In 1470, under the Hong Duc era, he was bestowed the title Dien Phuc Hau. In 1484, he was posthumously elevated to Thai uy Phuc Quoc Cong, and later honored as Trung Tuc Vuong.
Before his death on the 22nd day of the 8th lunar month in 1433, Le Thai To instructed future generations to conduct Le Lai’s memorial one day before his own, on the 21st day of the 8th lunar month. The people preserved the saying: “Twenty-first, Le Lai; twenty-second, Le Loi.”
According to Kham dinh Viet su thong giam cuong muc, Le Lai received a fief and ritual lands. In 1672, during the reign of Le Gia Tong, while the court reduced the land allotments of other meritorious officials, the 100-mau allotment granted to Le Lai’s descendants for ancestral worship remained untouched. In 1761, the court again honored his loyalty.
Family
Le Lai had three sons, all raised by Le Loi with great affection:
-
Le Lu: Died during the siege of Nghe An in 1425; posthumously honored many times, eventually granted the title Kien Quan Cong.
-
Le Lo: A skilled general who distinguished himself at the Kinh Long pass and Tra Lan, but died from an arrow wound in 1424. Later honored as Chieu Quan Cong.
-
Le Lam: Achieved many military merits, honored as Lung Nhai meritorious official, and fell in battle in Ai Lao in 1430. He was posthumously awarded Thieu uy. His son, Le Niem, later became a high-ranking official titled Trung Quoc Cong, with the posthumous name Uy Vu.
Worship
The Temple of Le Lai (locally known as Den Tep) is located in Tep village (Thanh Son Hamlet), Kien Tho commune, Ngoc Lac district, Thanh Hoa province, about 5 km west of the Lam Kinh relic complex. It is recognized as a national historic site. Each year, on the 8th day of the first lunar month and the 21st day of the 8th lunar month, the local community holds festivals and incense-offering rites at the temple dedicated to Trung Tuc Vuong Le Lai. In 2013, the main sanctuary was destroyed by fire, but it has since been restored.
References
Tiếng Pháp
Trung Tuc Vuong Le Lai
Biographie
Le Lai fut l’un des principaux compagnons de la révolte de Lam Son. Les dates exactes de sa naissance et de sa mort ne sont pas clairement établies. Selon les légendes locales, il serait né au village de Dung Tu, commune de Duc Giang, district de Luong Giang (aujourd’hui Thon Thanh Son – Lang Tep, commune de Kien Tho, district de Ngoc Lac, province de Thanh Hoa). Son père, nommé Le Kieu, occupait héréditairement la fonction de phu dao dans la région. Le fils aîné de la famille était Le Lan et le second fils était Le Lai.
Participation à l’insurrection de Lam Son et sacrifice
En 1416, il participa avec Le Loi et dix-huit autres chefs militaires au pacte de Lung Nhai, jurant de vivre et mourir ensemble, unis pour chasser les envahisseurs Ming qui dévastaient le pays.
Vers 1418, alors que les forces de Lam Son étaient encore faibles, manquaient de vivres et étaient continuellement encerclées par les Ming, la situation devint extrêmement critique.
Lorsque Le Loi demanda qui accepterait de se faire passer pour lui afin de sauver l’armée, Le Lai se porta volontaire. Cet événement est relaté dans plusieurs sources historiques, avec quelques différences.
Selon le Dai Viet thong su
En l’an Mau Tuat (1418), au début de la révolte, les troupes de Le Loi étaient peu nombreuses et affamées. Elles furent encerclées à Muong Mot par les Ming. Le roi s’enfuit vers Trinh Cao, une zone isolée et déserte. Les Ming occupèrent alors tous les passages stratégiques, et la situation devint désespérée. Le Loi demanda :
« Qui osera changer d’habit avec moi, conduire les troupes au combat, se déclarer en mon nom, à l’exemple de Ky Tin sous les Han, afin que je puisse me dissimuler, laisser reposer les soldats et préparer l’insurrection à venir ? »
Personne n’osa répondre, sauf Le Lai qui déclara :
« Je suis prêt à partir. Si un jour nous conquérons le royaume, je souhaite que mes descendants bénéficient des bienfaits du pays — tel est mon vœu. »
Le Loi, ému, répondit que dans une telle situation critique, rester passif conduirait à la destruction totale :
« Si nous suivons ton plan, nous avons peut-être une chance d’échapper. Un fidèle serviteur ne regrette pas sa vie pour son pays. »
Il invoqua alors le Ciel :
« Le Lai accepte de changer d’habit avec moi. Si moi ou mes descendants, ou les descendants des compagnons méritants, oublions ce sacrifice, que les palais se changent en forêts, que les sceaux sacrés deviennent de simples morceaux de bronze, et que l’épée divine devienne un couteau émoussé. »
Le Lai conduisit alors deux éléphants et cinq cents soldats vers le camp ennemi pour provoquer les Ming. Les Ming engagèrent toutes leurs forces au combat. Le Lai, monté sur un excellent cheval, pénétra dans les lignes ennemies en criant :
« Le seigneur de Lam Son, c’est moi ! »
Il tua de nombreux soldats avant d’être capturé puis exécuté lorsque ses forces furent épuisées. Grâce à son sacrifice, les Ming se replièrent vers Tay Do, relâchant la pression et permettant aux insurgés de se reconstituer avant leurs futures victoires.
Selon le Viet su tieu an
Lorsque Binh Dinh Vuong détruisit les Ming à Mang Thoi, il existait déjà le récit suivant : Au début de la révolte, les forces de Lam Son étaient faibles, traquées par les Ming. Le Loi demanda :
« Qui acceptera de se substituer à moi afin que je puisse me cacher, préserver mes troupes et préparer une offensive ultérieure ? »
Le Lai se proposa. Le Loi pria le Ciel avec les mêmes paroles concernant la fidélité et la récompense. Le Lai se déclara Binh Dinh Vuong, affronta les Ming et mourut au combat. Le bruit courut partout que Binh Dinh Vuong avait été tué, ce que les Ming crurent, relâchant alors totalement leur vigilance.
Honneurs posthumes
Le Loi fit secrètement rechercher la dépouille de Le Lai et la ramena à Lam Son pour l’inhumer.
En 1428 (1re année Thuận Thien), Le Lai fut reconnu premier功臣 (premier mérite), titré Suy trung Dong duc Hiep muu Bao chinh Lung Nhai cong than, avec le rang de Thieu uy et le nom posthume Toan Nghia.
En décembre 1429, le roi Le Thai To chargea Nguyen Trai de rédiger deux textes :
-
l’un relatant le serment passé avec Le Lai,
-
l’autre rappelant le devoir de reconnaissance envers lui.
Ils furent scellés dans un coffre d’or. Le Lai fut également élevé au rang de Thai uy.
En 1443 (1re année Thai Hoa), il reçut le titre de Binh Chuong quoc quan trong su, un sac kim ngu, un sceau d’or et le titre de Huyen Thuong Hau.
En 1470 (ère Hong Duc), il obtint le titre Dien Phuc Hau.
En 1484, il fut nommé Thai uy Phuc Quoc Cong, puis élevé au rang de Trung Tuc Vuong.
Selon le souhait de Le Thai To avant sa mort (1433), le culte de Le Lai devait être célébré un jour avant le sien :
« Le 21 pour Le Lai, le 22 pour Le Loi. »
Selon le Kham dinh Viet su Thong giam cuong muc, en 1672, sous Le Gia Tong, bien que les terres attribuées aux méritants fussent réduites, les cent mau destinés au culte des descendants de Le Lai furent conservés. En 1761, la cour félicita de nouveau sa fidélité.
Famille
Le Lai eut trois fils, tous élevés par Le Loi comme ses propres enfants :
-
Le Lu, tué lors du siège de Nghe An en 1425 ; il reçut plusieurs honneurs posthumes, dont celui de Kien quan cong.
-
Le Lo, général talentueux, distingué à Aï Kin Long et Tra Lan ; il mourut d’une flèche en 1424 et devint Chieu quan cong.
-
Le Lam, auteur de nombreux exploits, fut nommé Lung Nhai cong than ; il mourut lors d’une campagne contre Ai Lao (1430), puis fut honoré comme Thieu uy.
Son fils Le Niem devint haut fonctionnaire, portant le titre de Trung quoc cong, avec le nom posthume Uy Vu.
Culte
Le temple dédié à Le Lai (appelé Den Tep par les habitants) se situe au village Tep (Thon Thanh Son), commune de Kien Tho, district de Ngoc Lac, Thanh Hoa, à 5 km à l’ouest du site historique de Lam Kinh.
Il est classé vestige national.
Chaque année, les fêtes rituelles sont célébrées :
-
le 8 janvier lunaire,
-
le 21 août lunaire (jour de commémoration du sacrifice de Le Lai).
En 2013, le bâtiment principal fut détruit par un incendie, mais il a été entièrement restauré depuis.
Références
中肅王黎來（Le Lai）
生平
黎來（Le Lai）是藍山起義的首功勳臣之一。其生卒年今無確考。據神蹟記載，他生於奠祖村（Dung Tu），德江社（Duc Giang），良江縣（Luong Giang），今屬清化省玉勒縣（Ngoc Lac）堅拙社（Kien Tho）成山村（Thanh Son，俗稱村 Tép）。父名黎喬（Le Kieu），世代任本地輔導官，兄長為黎爛（Le Lan），次子即黎來。
參加藍山起義與殉難
1416年，他與黎利（Le Loi）及十八位將領同入隴崖盟，誓生死與共，同心驅逐侵略明軍。至1418年前後，藍山軍勢弱、糧乏，屢遭明軍圍逼，局勢岌岌可危。其時黎利詢問誰願代己出戰以保全大軍，黎來自請承任。
關於此事，諸史籍略有異文：
《大越通史》列傳記載
1418年戊戌，帝（黎利）初揭義旗，將少兵弱，被明將圍攻於芒沒（Muong Mot），帝脫身至鄭高（Trinh Cao）隱避。明軍分兵據險，形勢危急。帝問諸將：
「誰敢易我之衣，代我出戰，冒我名號，如漢時紀信，使我得匿聲息，休兵聚士，以圖後舉？」
諸將皆不敢。惟黎來曰：「臣願往。後日若能成天下，願念臣功，使子孫世世蒙國恩，此臣之願也。」
帝感之，曰：「今危急如此，若坐守孤地，君臣皆亡，亦無益；若從此計，庶幾可脫。忠臣以死報國，何惜之？」乃仰天祈曰：
「黎來有換衣之功，他日朕與子孫及諸功臣之子孫若不念其功，則宮殿化為山林，寶印化為銅塊，神劍化為鈍刀。」
黎來遂率二象五百軍直赴敵營挑戰。明軍傾巢而出，他乘良馬突入陣中，高呼：「藍山之主即我也！」斬殺甚眾。力竭後被擒，遂為明軍所戮。其死後，明軍退保西都，防備遂弛，我軍乃得休整，以成後日百戰百勝之勢。
《越史標案》記載
平定王（黎利）大破明軍於 Mang Thoi。先時王起兵藍山，兵弱，明人緝捕不已，乃與諸將謀曰：
「誰能以身代我，使我得匿形避跡，使軍休息，以圖後舉？」
黎來請受其任。王拜天曰：
「黎來以身代主，後日若不念其功，願宮殿化為山林，寶印化為銅，神劍化為鈍刀。」
黎來遂自稱平定王，挑戰明軍而死。四處皆傳「平定王已死」，明軍亦信以為真，遂失其備。
追封
黎利密令尋其遺體，運回藍山安葬。順天元年（1428），追封黎來為一等功臣，贈「綏忠同德協謀保正隴崖功臣」，官至少尉，諡「全義」。
1429年十二月，黎太祖（Le Thai To）命阮廌（Nguyen Trai）書立兩篇誓詞：其一為當年盟誓，其二為永念黎來之功，置於金匣中。又加封太尉。
太和元年（1443），賜「平章國軍重事」，金魚袋、金印，封上侯。洪德年間（1470）封延福侯。1484年再贈太尉福國公，後加封中肅王。
黎太祖於1433年八月二十二日去世，臨終遺命後世須於八月二十一日為黎來祭日。自此民間傳言：「二十一黎來，二十二黎利」。
據《欽定越史通鑑綱目》，黎來於1672年（黎嘉宗）受封王爵與祭田。是年朝廷削減功臣祿田，唯黎來後裔所受祭田一百畝仍予保留。1761年，朝廷再表彰其忠貞。
家庭
黎來有三子，皆為黎利所愛如親子：
-
黎閭（Le Lu）：1425年圍安省城時戰死，多次追贈，最終封建郡公。
-
黎路（Le Lo）：名將，曾立功於瓊弄（Kinh Long）與茶鄰州（Tra Lan），1424年中箭陣亡，後追封昭郡公。
-
黎林（Le Lam）：戰功卓著，封隴崖功臣，1430年征哀牢（Ai Lao）戰死，追贈少尉。其子黎念（Le Niem）後為大臣，封中國公，諡威武。
祭祀
黎來祠（俗稱 Tép 祠）位於清化省玉勒縣堅拙社成山村，距藍京遺址西五公里，被列為國家級遺跡。每年正月初八及八月二十一日，地方舉行盛會，抬轎、祭香於中肅王黎來祠（Tép 祠）。2013年正殿曾焚毀，現已重建。
参考
