VĂN HỌC VIỆT NAM – QUYỂN I: ĐỐI KHÁNG TRUNG HOA
Tác giả: Thanh Lãng
Nhà xuất bản Văn Hóa, Sài Gòn, 1971
Quyển sách Văn học Việt Nam – Quyển I: Đối kháng Trung Hoa là một công trình đầy tâm huyết của cố linh mục, tiến sĩ văn chương Thanh Lãng (1924–1988), một trong những học giả uy tín hàng đầu về lịch sử văn học Việt Nam. Tác phẩm này được xuất bản năm 1971 tại Sài Gòn, nằm trong bộ sách “Bảng Lược Đồ Văn Học Việt Nam”, với mục tiêu phác họa một cái nhìn mới, sinh động và hệ thống về tiến trình phát triển của nền văn học dân tộc.
Khác với nhiều bộ sử văn học trước đó vốn nặng về ghi chép, liệt kê, tác giả Thanh Lãng đề xuất một cách nhìn mới mẻ: coi văn học như một sinh hoạt sống động của cả dân tộc, nơi phản ánh trọn vẹn tâm tư, tình cảm, lý tưởng, khát vọng và đời sống tinh thần của người Việt qua từng giai đoạn lịch sử. Chính vì thế, tác giả không chỉ chú trọng vào tác phẩm, tác giả, mà còn đi sâu khảo sát hoàn cảnh xã hội, những yếu tố tư tưởng, tâm lý, chính trị… đã hình thành nên các dòng chảy văn học.
Ở quyển đầu tiên này – Đối kháng Trung Hoa – tác giả tập trung khảo sát giai đoạn đầu tiên của văn học Việt Nam, khi dân tộc ta phải kháng cự lại ách đô hộ phương Bắc, và từ trong chính sự đối kháng ấy, một nền văn hóa, một nền văn học dân tộc từng bước được hình thành, khẳng định bản sắc riêng. Đây là giai đoạn bản lề, đặt nền móng cho dòng văn học yêu nước, tự chủ, giàu tinh thần dân tộc của Việt Nam về sau.
Những điểm nổi bật của tác phẩm:
-
Phương pháp nghiên cứu mới: Xem văn học như một sinh hoạt sống, không tách rời khỏi đời sống xã hội và tâm thức dân tộc.
-
Lối viết giàu cảm hứng, kết hợp giữa học thuật chặt chẽ và văn phong sinh động, lôi cuốn người đọc.
-
Đặt vấn đề văn học Việt Nam trong mối tương quan với các yếu tố lịch sử, tư tưởng, văn hóa để làm rõ đặc điểm, bản sắc của từng thời kỳ.
-
Là một trong những công trình đầu tiên tại miền Nam Việt Nam đi sâu khảo cứu lịch sử văn học từ góc nhìn hiện đại, có ảnh hưởng sâu rộng đến giới nghiên cứu và giảng dạy văn học sau này.
Dù chính tác giả khiêm tốn nhận rằng đây chỉ là những bài giảng sơ thảo cho sinh viên, nhưng với cách tiếp cận giàu tính khơi mở, Văn học Việt Nam – Quyển I: Đối kháng Trung Hoa đã và vẫn là tài liệu tham khảo quý giá cho những ai yêu mến và muốn tìm hiểu sâu sắc hơn về tiến trình phát triển của nền văn học dân tộc.
