Nghệ thuật tạo tác tượng Phật ở Việt Nam là một truyền thống lâu đời, luôn song hành với việc thực hành nghi lễ tín ngưỡng Phật giáo. Dù không rõ nghề tạc tượng xuất hiện từ khi nào, những pho tượng Phật sớm nhất ở Việt Nam được ghi nhận từ thế kỷ 11. Tuy nhiên, sách vở ghi chép về Phật giáo ở Việt Nam đã xuất hiện từ rất sớm, cho thấy đạo Phật được truyền vào Việt Nam vào đầu Công nguyên tại Luy Lâu, sau đó lan sang hai trung tâm Bành Thành và Lạc Dương ở Trung Hoa. Pho tượng Phật sớm nhất còn lại đến nay là tượng Adiđà tại chùa Phật Tích, một tác phẩm chuẩn mực của nghệ thuật Phật giáo thời Lý, giúp hình dung về các nguyên tắc tạo tác tượng Phật giai đoạn này.
Thời Trần gần như không còn dấu tích nào về tượng Phật, và nghệ thuật Phật giáo thời Lê sơ cũng hoàn toàn vắng bóng. Chỉ đến thời Mạc, với sự phục hưng của Phật giáo, nghệ thuật tạo tác tượng Phật mới phục hồi, cho ra đời nhiều tác phẩm nổi tiếng như Quan Âm chùa Hội Hạ, Di Đà Tam Tôn chùa Thầy (thế kỷ 16), Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn chùa Bút Tháp (thế kỷ 17), và mười tám vị Tổ chùa Tây Phương (thế kỷ 18). Các tác phẩm này phản ánh nghệ thuật Phật giáo Việt Nam chịu ảnh hưởng từ nghệ thuật Phật giáo thời Minh Thanh Trung Quốc, nhưng đã được người Việt đồng hóa để tạo nên bản sắc riêng.
Theo ghi chép về các vị tổ nghề ở Việt Nam, tổ nghề tạc tượng ở làng Sơn Đồng có thần tích từ trước thời Đinh, Lê, còn tổ nghề làng Bảo Hà, Hồng Lục, Liễu Chàng truyền nghề vào khoảng thế kỷ 17. Các sách tạo tác tượng Phật hiện còn bảo tồn trong kho di sản Hán Nôm có niên đại muộn hơn, thường được trùng san vào thế kỷ 19.
Chuyên khảo này nhằm làm sáng tỏ nghệ thuật tạo tác tượng Phật ở Việt Nam, tập trung vào các ngôi chùa miền Bắc trước thế kỷ 19, và so sánh với nghệ thuật ở miền Trung và Nam. Ngoài ra, nó còn điểm ra các phong cách nghệ thuật điêu khắc Phật giáo châu Á, nhằm đặt nghệ thuật Việt Nam trong dòng chảy đa dạng và phong phú của nghệ thuật khu vực.
Nghệ thuật tạo tác tượng Phật ở Việt Nam phản ánh sự tiếp thu và Việt hóa các tư tưởng khác nhau vào nghệ thuật Phật giáo, ghi nhận những sáng tạo độc đáo của người Việt. Các pho tượng Phật là minh chứng cho sự kết hợp giữa tinh hoa nghệ thuật thế giới và dấu ấn riêng của nghệ thuật Việt Nam, đồng thời phản ánh đời sống và nhân sinh quan của người Việt qua các hình tượng khác nhau.
