Cuốn sách “Trang phục triều Lê – Trịnh” của họa sĩ Trịnh Quang Vũ là một công trình nghiên cứu công phu, cung cấp một cái nhìn tổng quan về trang phục của triều Lê – Trịnh từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 18. Cuốn sách được biên soạn dựa trên nhiều tài liệu lịch sử, văn bản cổ và hiện vật còn sót lại, giúp tái hiện lại một phần lịch sử trang phục của một trong những triều đại phong kiến quan trọng của Việt Nam.
Trong giai đoạn lịch sử này, đất nước trải qua nhiều biến động chính trị và xã hội, điều này cũng phản ánh rõ trong trang phục của các quan lại và người dân. Vào đầu thế kỷ 16, triều đại nhà Mạc lên nắm quyền, tiếp theo đó là sự tái lập của nhà Lê trong thời kỳ Trung hưng. Triều đình nhà Lê từ thời Lê sơ đã thiết lập các quy chế trang phục rất cụ thể, thể hiện sự giao thoa văn hóa và ảnh hưởng từ Trung Quốc, đặc biệt là từ triều Minh.
Trang phục triều đình được phân chia rõ ràng theo cấp bậc và chức vụ. Các quan văn võ từ nhất phẩm đến cửu phẩm đều có quy định chi tiết về màu sắc, kiểu dáng và trang trí trên y phục. Ví dụ, quan nhất phẩm thường mặc áo màu hồng, đội mũ phốc đầu, và trang trí bổ tử hình tiên hạc, trong khi quan ngũ phẩm mặc áo màu xanh lục và bổ tử hình chim nhạn trắng. Các chi tiết này không chỉ nhằm thể hiện sự uy nghiêm và trang trọng mà còn để phân biệt rõ ràng đẳng cấp trong xã hội phong kiến.
Đặc biệt, thời kỳ vua Lê Thánh Tông (1460-1497) có nhiều cải cách về trang phục, ban hành quy chế triều phục với bổ tử. Bổ tử là miếng vải hình vuông được thêu các hình ảnh tượng trưng như chim, thú, mây, nước, phản ánh cấp bậc và chức vụ của người mặc. Ví dụ, bổ tử của quan văn thường thêu hình chim, còn quan võ thì thêu hình thú.
Cuốn sách cũng đề cập đến những thay đổi trong trang phục dưới thời các chúa Trịnh, từ chúa Trịnh Tạc đến chúa Trịnh Cương. Năm 1720, chúa Trịnh Cương đã định lại quy chế trang phục, tiếp tục duy trì và phát triển các quy định từ thời Lê sơ. Đặc biệt, trang phục dành cho các sự kiện lễ nghi như lễ đăng quang, lễ tế Nam Giao, và các nghi lễ trong triều đình được miêu tả rất chi tiết, cho thấy sự phức tạp và công phu trong việc chuẩn bị và thực hiện các nghi lễ này.
Ngoài ra, sách còn trình bày về trang phục của hoàng gia, vương gia, quân đội, và nhân dân thời kỳ này, cùng với các loại mũ nón, giày dép và phụ kiện đi kèm. Qua đó, người đọc có thể hình dung được một cách toàn diện về đời sống vật chất và tinh thần của người Việt trong giai đoạn lịch sử đầy biến động này.
Cuốn sách “Trang phục triều Lê – Trịnh” không chỉ là một tài liệu quý giá cho các nhà nghiên cứu lịch sử và văn hóa mà còn là nguồn cảm hứng cho các nghệ sĩ, nhà thiết kế trong việc tái hiện lại trang phục truyền thống trong các tác phẩm nghệ thuật, sân khấu và điện ảnh
