Văn bia Hán Nôm thời Mạc
Bộ “Tùng thư văn bia Việt Nam” là kết quả của sự hợp tác giữa Viện Nghiên cứu Hán Nôm thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam với Dự án Vietnamica (ERC 833933) được quản lý và chỉ đạo bởi Viện Khảo cứu Cao cấp (EPHE) Pháp và Tổ chức Đại học Pháp ngữ (AUF). Mục tiêu của bộ Tùng thư văn bia Việt Nam là tái bản một số tác phẩm cơ bản trong nghiên cứu văn bia Việt Nam hoặc dịch lại văn bia Việt Nam để cung cấp tư liệu quý giá cho nghiên cứu về lịch sử Việt Nam trong quá khứ. Đây sẽ là bộ sưu tập đồng hành cùng với bộ “Tùng thư bia hậu Việt Nam”, một bộ tài liệu mới sẽ tập trung vào việc nghiên cứu về bia hậu Việt Nam.
Thời kỳ nhà Mạc bắt đầu từ năm 1527 sau khi nhà Lê bị thay thế, và kéo dài cho đến khi nhà Lê lấy lại quyền lực vào năm 1592. Sau đó, nhà Mạc buộc phải lánh nạn lên Cao Bằng và tồn tại cho đến năm 1677 trước khi hoàn toàn chấm dứt.
Thời kỳ của nhà Mạc, từ năm 1527 đến 1592, đánh dấu sự tồn tại của vương triều nhà Mạc. Có thể nói, văn bia Hán Nôm thời Mạc chính là những tài liệu văn bia ghi lại niên hiệu của triều đình Mạc khi họ còn nắm quyền. Dù thời kỳ này chỉ kéo dài khoảng một thế kỷ nhưng đó cũng là một giai đoạn rất quan trọng trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Thật đáng tiếc khi số lượng tư liệu cổ và các nguồn thông tin khác về thời kỳ này hiện nay còn rất hạn chế và đôi khi còn không chính xác.
Văn bia Hán Nôm từ xưa đến nay luôn được xem là nguồn tư liệu sử học đáng tin cậy, có nguồn gốc và niên đại cụ thể. Các văn bia Hán Nôm thời Mạc vẫn còn tồn tại dưới dạng các bài văn bằng chữ Hán, có lúc kết hợp với chữ Nôm được khắc trên các tấm bia đá gắn liền với các di tích văn hóa. Mỗi bài văn bia đều ghi chép cụ thể về sự kiện, con người, thời gian và không gian đặc thù. Mỗi tấm bia đá mang một ý nghĩa quan trọng đối với lịch sử di tích, con người và địa phương. Tuy nhiên, nếu những tài liệu văn bia Hán Nôm thời Mạc này được thu thập đầy đủ trên toàn quốc, giá trị và ý nghĩa của từng tác phẩm sẽ vượt xa khỏi bản thân nội dung của chúng. Do đó, việc thu thập và giới thiệu nội dung văn bia Hán Nôm thời Mạc là một công việc thiết thực, đóng góp quan trọng cho nghiên cứu về triều đại Mạc và xã hội thời kỳ đó.
