Lịch sử hình thành
Chùa Ông có tên chữ Hán là Bản Tịch tự, do phụng thờ Đại thánh Từ Đạo Hạnh tôn giả. Theo văn bia của chùa (nay chỉ còn thác bản hiện lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm), ngôi chùa được khởi dựng dưới thời vua Lý Thần Tông (1128 – 1138). Văn bia mang ký hiệu 5527 – 5528, trên trán bia đề: Bản Tịch tự bi minh, niên đại bia đề thời Lê Chính Hòa thứ 20 (1644), nội dung bia ghi việc thờ đức Thiền sư Từ Đạo Hạnh và ý nghĩa việc đặt tên chùa là chùa Bản Tịch.
Nguyên văn bia như sau:
Thị tự bản cổ tích danh lam tạo tự Lý triều Thần Tông đệ ngũ Hoàng đế, trung phụng Đại thánh Từ Đạo Hạnh tôn giả, Phật nhật thường minh pháp luân thường chuyển, bản tính tịch nhiên bất động nhân dĩ tự danh…
Dịch nghĩa:
Chùa ấy vốn là danh lam cổ tích xưa, được gây dựng từ thời vua Lý Thần Tông, Hoàng đế thứ 5 triều Lý. Bên trong phụng thờ Đại thánh Từ Đạo Hạnh tôn giả. Phật nhật hào quang, pháp luân chuyển mãi, bản tính tịch nhiên không hề lay động, thế nhân lấy đó mà đặt tên chùa (là Bản tịch)
Còn tên Nôm gọi là chùa Ông, do nhân dân ta vẫn tôn xưng Đức thánh Từ Đạo Hạnh là Ông Thánh Láng nên mới gọi tên chùa như vậy.
Theo thần phả của chùa chép lại bằng chữ Hán cho biết: “Từ Đạo Hạnh là Thiền sư Từ Đạo Hạnh người làng Láng, xã Hoàn Long. Từng làm thầy cúng ở chùa Thiên Phúc thuộc núi Phật Tích. Vốn có trí học từ nhỏ, ông thi đỗ khoa Bạch Liên dùng phép thuật đánh Diên Thành Hầu. Sau muốn tìm cách báo thù cho cha, ông đã tìm đường sang Ấn Độ học đạo Phật. Nhưng sau đó, do đường đi hiểm trở nên ông đã trở lại núi Phật Tích kết thành hội Bạch Liên, học thần thông ngũ giáo, hàng ngày tụng Đại Bi và niệm câu thần chúa Đa Na ri, đêm nào cũng tụng mười tám vạn lần mới đi ngủ. Đến khi đạo phép đã thành công mới làm lễ Phật xin trở về báo thù cho cha.
Sau khi trả thù được cho cha, dứt luyến hồng trần. Đạo Hạnh liền bỏ đi vân du các nơi. Thấy phong cảnh chùa Phật Tích núi Sài Sơn thanh u tĩnh mịch liền đến dựng am để tu hành.
Về sau Từ Đạo Hạnh suýt bị hại vì pháp sư Giác Nguyên, may ông được Sùng Hiền Hầu cứu thoát nạn. Ông cảm ơn ấy đầu thai làm con Sùng Hiền Hầu.
Thời đó, vua Lý Nhân Tông ở ngôi đã lâu mà không có con để kế ngôi, nhà vua nhiều lần lập đàn tràng cầu trời phật phù hộ nhưng chưa được, ý cũng muốn nhận con nuôi để có người nối dõi.
Sau đó do thấy con trai của Sùng Hiền Hầu mới lên 2 đã thông minh lanh lợi nên đã lập làm Hoàng Thái Tử. Đến năm 12 tuổi truyền ngôi và có tên là vua Lý Thần Tông”.
Kiến trúc
Trải qua những thăng trầm của gần 1000 năm lịch sử kèm với những thay đổi của khí hậu thời tiết, chùa Ông đã được trùng tu, phục dựng nhiều lần, đặc biệt là dưới thời Lê Trung Hưng nhưng chùa Ông vẫn giữ được nét cổ kính với lối kiến trúc cũ mang đậm dấu ấn văn hoá thời nhà Lý.
Tam quan của chùa là Tam quan cổ còn gần như nguyên vẹn, được các nghệ nhân xưa kiến trúc theo hình chữ “Quốc”, thiết kế cách điệu các linh vật Long Ly Quy Phượng.
Qua Tam quan là đến sân chùa, hai bên sân chùa là những cây cổ thụ quanh năm xanh tốt, đã như một phần linh khí không thể thiếu được đối với thế hệ người dân quanh vùng.
Tất cả các kết cấu khung cũng như cột cán, cột quân của chùa đều được làm bằng chất liệu gỗ lim trông rất đồ sộ, được chạm khắc, đục, đẽo hết sức cầu kỳ, mang tính nghệ thuật cao.
Thờ tự
Chùa Ông tôn thờ thiền sư Từ Đạo Hạnh, vua Lý Thần Tông và thờ Phật.
Di vật – đặc trưng
Một điều đặc biệt của ngôi chùa này là dù chùa đã được xây dựng gần một nghìn năm lịch sử nhưng từ khi được xây dựng đến năm 2007 chùa vẫn chưa hề có sư trụ trì. Thay vào đó, chùa vẫn được nhân dân địa phương gìn giữ và bảo vệ rất tốt. Từ năm 2007 đến nay, Đại đức Thích Minh Hậu đã về trụ trì, ngôi chùa cũng đã được trùng tu tôn tạo khang trang hơn nhiều. Trong tương lai gần, hy vọng ngôi chùa sẽ được đầu tư tu bổ, phục dựng để nơi đây trang nghiêm và tố hảo hơn, góp phần giữ gìn không gian văn hoá tâm linh có giá trị lịch sử của dân tộc.
Năm 2001, Chùa được Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia, là niềm tự hào của người dân Văn Lâm.
Sự kiện lễ hội
Theo sách xưa, chùa Ông được vua Lý Thần Tông khởi công xây dựng vào mùa xuân. Do vậy, mỗi dịp xuân về, nhân dân thôn Bình Lương nói riêng và nhân dân xã Tân Quang cùng du khách thập phương lại tụ hội về đây mở hội, làm lễ dâng hương để tỏ lòng thành kính, biết ơn đến người đã có công đánh giặc giữ nước, dựng chùa và các bậc tiên tổ.
Lễ hội truyền thống chùa Ông được diễn ra trang nghiêm, linh đình vào 3 ngày, từ ngày 7/3 – 9/3(Âm lịch) trong đó ngày 9/3 là hội chính. Lễ hội được chia làm phần Lễ và phần Hội. Phần Hội bao gồm các trò chơi, các hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể thao mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc như đánh cờ người, kéo co, đấu vật, trọi gà, thi đấu cầu lông,… giao lưu văn nghệ, hát hò trên thuyền và thi giã bánh dày.
Tham khảo
- Chùa Ông – Ngôi cổ tự linh thiêng của xứ nhãn Hưng Yên: https://kinhtemoitruong.vn/chua-ong-ngoi-co-tu-linh-thieng-cua-xu-nhan-hung-yen-20327.html
- Thăm ngôi cổ tự – chùa Ông: http://hungyentourism.com.vn/tham-ngoi-co-tu-chua-ong-c2218.html
