Chùa Cam Lộ, hay còn được biết đến với tên gọi Thần Nông tự, nằm dọc theo bờ thương cảng cổ Lạch Trường, ngày nay thuộc làng Thương Xá, xã Hòa Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Nằm cách thành phố Thanh Hóa khoảng 20 km về phía đông bắc theo đường chim bay. Theo truyền thuyết, ban đầu chùa được đặt tên là Thần Nông tự. Tuy nhiên, vào tháng 7 năm Mậu Thìn (1748), trời mưa nước ngọt sa xuống phía đông chùa, từ đó người dân địa phương quen gọi chùa này là chùa Cam Lộ.
Chùa được cho là xây dựng từ thời kỳ Lý, nhưng kiến trúc hiện tại thể hiện rõ dấu ấn của thời kỳ Trần. Điều này được chứng minh qua bài thơ “Cam Lộ tự” của vua Trần Minh Tông (1314 – 1329) và bài “Đề Cam Lộ tự” của nhà thơ Phạm Sư Mạnh.
CAM LỘ TỰ
Phiên âm:
Tủng thúy toàn thương nhập vọng đa
Khê tây nhật ảnh chuyển thiềm tà
Cách lâm đề điểu vưu sầm tịch
Nhất kính cổ tùng sơ trụy hoa.
Dịch:
Trập trùng xanh biếc dãy non xa
Bóng xế khe tây rọi mái nhà
Chim hót trên rừng thêm quạnh quẽ
Trên đường thông rụng mấy bông hoa.
ĐỀ CAM LỘ TỰ
Phiên âm:
Hiểu nhiếp vân yên khấu thạch phi
Tăng phòng Phật xá phủ liên y
Tuyết xâm lưỡng mấn phong suy lệ
Trùng độc Mục lăng đề tự thi.
Dịch:
Rẽ đám mây mù gõ trước rèm
Buồng tăng nhà Phật nước quanh thềm
Gió lay giọt lệ sương pha tóc
Thơ Mục Lăng xưa lại đọc lên.
Chùa Cam Lộ, cùng với chùa Hưng Phúc (Quảng Hùng – Sầm Sơn), tiếp tục giữ lại nhiều dấu vết đặc trưng của kiến trúc thời kỳ Trần. Nằm trong không gian biển của xứ Thanh, chúng mang theo những dấu ấn văn hóa và lịch sử nổi tiếng trong quá khứ. Khu vực này thuộc vùng biển gần cửa Lạch Trường, với cảnh đẹp thiên nhiên tuyệt vời, dân số đông đúc, và làng xóm sầm uất, được kết nối thuận tiện bằng đường giao thông thủy và bộ.
Ngay từ những năm đầu của Công nguyên, người dân đã hội tụ ở đây để sinh sống chủ yếu bằng nghề đánh cá. Trong thế kỷ III và II trước Công nguyên, thành Dư Phát thuộc quận Cửu Chân đã được xây dựng tại đây. Vùng đất này trở thành một trung tâm thương cảng sôi động qua nhiều thế kỷ, là tuyến đường hàng hải quan trọng từ Việt Nam đi Trung Quốc, đến các quốc gia ở Đông Nam Á và Ấn Độ. Đồng thời, nơi đây cũng chứng kiến những chiến công vĩ đại của nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống lại xâm lược Mông – Nguyên.
Mặc dù đã trải qua nhiều thế kỷ với sự biến động của thời gian, tác động của môi trường, và chiến tranh, chùa Cam Lộ vẫn giữ được diện mạo của mình, bảo tồn những di sản quý giá trên nhiều lĩnh vực như bia ký, chuông đồng, khánh đá, đặc biệt là các tượng pho, bức chạm trổ độc đáo với giá trị nghệ thuật cao.
Kiến trúc
Quy mô kiến trúc của chùa Cam Lộ, đặc trưng từ thời Trần đến cuối thời Lê, mang những đặc điểm độc đáo và được bảo tồn đến ngày nay. Một đặc điểm chung là mặt nền của chùa luôn được xây cao hơn mặt đất bình thường, thường có dạng vuông. Các văn bia ghi chép từ năm 1776 mô tả rằng chùa có 5 gian, tăng phòng, hàng lan can xung quanh, lầu chuông với trống ở giữa. Hai bên là tượng Tam Bảo Phật gồm 7 tòa, được chế tác từ gỗ bán bóng và trang trí sơn thếp.
Năm Bính Thân (1776), chùa được trùng tu với sự chếch bắc – nam, khánh đá và xây dựng các công trình mới như cổng Nghi môn và phòng Tăng sự. Cổng Tam quan được xây dựng theo lối truyền thống cửa vòm, với cửa lớn ở giữa và hai cửa nhỏ hai bên, tạo thành những ô gian độc lập. Cổng này được xây vững chắc với tường gạch có chiều dày 50cm và trang trí bằng ngói ống.
Chùa chính có quy mô là một ngôi nhà 3 gian 2 chái (5 gian), cấu trúc gần vuông với kích thước 13m x 12m. Kiến trúc của ngôi chùa được xây dựng vững chắc, gồm 4 vì kèo chính với 2 vì kèo giữa giống nhau. Các chi tiết như câu đầu, xà đùi, kẻ bẩy, và đấu vuông được thiết kế một cách tỉ mỉ và đẹp mắt, tạo nên một kiến trúc liên hoàn và bền vững.
Bài trí
Chùa Cam Lộ không chỉ được trang trí nổi bật trên các vì kèo với những bức cốn mê chạm khắc hình các con giống như rồng, ngựa, hươu, mà còn có không gian nội thất chủ yếu được sử dụng để bài trí tượng pháp, bệ thờ Phật, chuông và câu đối.
Trong Phật điện, có 11 pho tượng Phật, bao gồm cả tượng tròn và tượng vẽ trên gỗ bán bóng. Lớp bàn thờ cao nhất gần nóc gồm 3 pho tượng Tam Thế, tượng tròn, tượng Thích Ca mới sinh và tượng Di Đà tam tôn. Các tượng này được bài trí trên lớp bàn thờ theo thứ tự từ trên xuống dưới.
Lớp bàn thờ thứ nhất đại diện cho chư Phật về 3 thời, với 3 pho tượng Tam Thế ngồi ngang nhau.
Lớp thứ hai có tượng Thích Ca mới sinh, thể hiện Ngài chỉ lên trời và xuống đất.
Lớp thứ ba có tượng Di Đà tam tôn, ngồi trên tòa sen. Bốn tượng Bồ Tát, Văn Thù và Phổ Hiền, Khuyến Thiện và Trừng Ác cũng được bài trí xung quanh.
Lớp thứ tư chủ yếu là nơi để bày đặt đồ thờ và hương án. Các tượng Đức Ông và Quan Âm Bồ Tát nằm ở hai bên bàn thờ chính.
Điều đặc biệt là các pho tượng trong chùa Cam Lộ được vẽ trên gỗ bán bóng, không phải tượng tròn như thường thấy trong các ngôi chùa khác ở Việt Nam. Sự sáng tạo này làm cho chùa trở nên độc đáo và khác biệt.
Ngoài ra, chùa còn tập trung vào các tác phẩm điêu khắc như đại tự, câu đối, các bức vẽ và chạm khắc trên cốn mê, kẻ bẩy, với đề tài như long – ly – quy – phượng, mây trời và hoa lá cách điệu, với hoa sen được tượng trưng cho sự trong trắng và hoàn hảo.
Chùa Cam Lộ, nằm trong không gian gần cửa biển Lạch Trường, đã tồn tại qua nhiều thế kỷ và kết hợp với các di tích văn hóa khác, tạo thành một không gian hữu tình và thuận lợi cho du khách và nhà nghiên cứu khám phá. Sự yên bình của chùa không chỉ là niềm vui của du khách, mà còn là nguồn cảm hứng cho các nhà nghiên cứu về nghệ thuật và văn hóa Việt Nam.
Nguồn: Chùa Xứ Thanh (Tập I), TS. Phạm Văn Tuấn – CN. Phạm Thị Nhạn
____________________________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Chùa Cam Lộ, also known as Thần Nông tự, is situated along the ancient port of Lạch Trường, now in Thương Xá village, Hòa Lộc commune, Hậu Lộc district, Thanh Hóa province. Initially named Thần Nông tự, it gained the moniker “Cam Lộ” in July of the year Mậu Thìn (1748) after a sweet water rain fell to the east of the temple.
The temple preserves distinct traces from the Trần dynasty, located in the cultural and historical space of Thanh province. Functioning as a bustling trade center from the 3rd and 2nd centuries BCE, it played a significant role in the glorious resistance against the Mongol invaders.
The architectural uniqueness of the temple is maintained from the Trần to the Lê dynasty, featuring elevated platforms and a traditional Tam Quan gate. The gate has been well-preserved and renovated effectively.
Within the temple, Buddha statues and altars are meticulously adorned, showcasing uniqueness through the utilization of painted statues on veneer wood, an uncommon feature in Vietnamese temples. Sculptural works such as inscriptions, couplets, and bas-reliefs further enhance the solemn and aesthetic appeal of the temple.
Combined with nearby historical sites, Chùa Cam Lộ creates a charming and convenient space for exploring the history and culture of Vietnam.
Tiếng Trung (Chinese)
Cam Lộ寺，又称神农寺，位于Lạch Trường古港沿岸，现属于Thanh Hóa省Hậu Lộc区Hòa Lộc社Thương Xá村。最初名为神农寺，1748年Mậu Thìn年七月的一场甘霖后被称为”Cam Lộ”。
该寺保存了从陈朝到黎朝的独特痕迹，坐落在清化省的文化和历史空间中。作为公元前3世纪和2世纪的繁华贸易中心，该地在对抗蒙古侵略者中发挥了重要作用。
寺庙的建筑独特性在从陈到黎王朝的传承中得以保留，具有高耸的平台和传统的三关大门。大门得到了良好的保护和有效的修复。
在寺庙内，佛像和祭坛被精心装饰，通过在薄木上绘制雕塑独特之处展现。铭文、对联和浮雕等雕塑作品进一步增强了寺庙的庄重和美感。
与附近的历史遗址相结合，Cam Lộ寺创造了一个迷人且方便的空间，供人们探索越南的历史和文化。
Tiếng Pháp (French)
Le temple Cam Lộ, également connu sous le nom de Thần Nông tự, est situé le long du port ancien de Lạch Trường, désormais dans le village Thương Xá, commune de Hòa Lộc, district de Hậu Lộc, province de Thanh Hóa. Initialement appelé Thần Nông tự, il a obtenu le surnom “Cam Lộ” en juillet de l’année Mậu Thìn (1748) après une pluie d’eau douce tombée à l’est du temple.
Le temple préserve des traces distinctes de la dynastie Trần, situé dans l’espace culturel et historique de la province de Thanh. Fonctionnant comme un centre commercial animé depuis les IIIe et IIe siècles av. J.-C., il a joué un rôle important dans la résistance glorieuse contre les envahisseurs mongols.
L’unicité architecturale du temple est préservée de la dynastie Trần à la dynastie Lê, avec des plateformes surélevées et une porte Tam Quan traditionnelle. La porte a été bien préservée et rénovée de manière efficace.
À l’intérieur du temple, les statues de Bouddha et les autels sont méticuleusement ornés, présentant une singularité grâce à l’utilisation de statues peintes sur du bois plaqué, une caractéristique rare dans les temples vietnamiens. Des œuvres sculpturales telles que des inscriptions, des vers et des bas-reliefs renforcent davantage le caractère solennel et esthétique du temple.
Associé à des sites historiques à proximité, le Chùa Cam Lộ crée un espace charmant et pratique pour explorer l’histoire et la culture du Vietnam.
