Xã Dũng Tiến, tên gọi cũ là xã Cự Lai thuộc tổng An Bồi, huyện Tứ Kỳ, phú Hạ Hồng, trấn Hải Dương nay là xã Dũng Tiến, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng. Đây là vùng đất có bề dày về lịch sử – văn hóa và hiện còn bảo lưu được nhiều công trình tín ngưỡng, tôn giáo có giá trị độc đáo trong đó có chùa Cự Lai.
Cho đến nay, chưa có một tài liệu nào ghi chép chính xác về niên đại xây chùa, song qua lời kể của người dân địa phương thì chùa được xây dựng từ rất lau, gắn liền với lịch sử hình thành vùng đất, con người và truyền thống văn hóa nơi đây. Chính vì vậy mà tên chùa được lấy theo đúng địa danh nơi di tích lon tại.
Chùa Cự Lai tên chữ “Đức Âm tự” tồn tại rất lâu dời, là trung tâm, sinh hoạt Phật giáo của làng xã, địa phương. Chùa được xây dựng theo hướng Tây cùng hướng với đình Cự Lai và xây theo loi “Tiền Thánh – Hậu Phật?” rất khang trang bề thế, có không gian cảnh quan đẹp.
Chùa Cự Lai được xây dựng trên một thế đất rộng, bằng phẳng và thoáng mát có kiến trúc kiểu chữ Đinh gồm 3 gian tiền đường, 2 gian hậu cung. Bộ khung chịu lực bên trong chủ yêu được bào trơn, ít thể hiện các đề tài trang trí điêu khắc nghệ thuật. Hệ thống tượng pháp ở chùa do hư hại nhiều, nên số lượng hiện vật không lớn gồm: bộ Tam Thê tượng trưng cho sự tồn tại vĩnh hằng của Đức Phật ở cả 3 thời quá khứ, hiện tại, tương lai. Tượng A-di-đà, Ngọc Hoàng và tượng Đức Ông. Tất cả đều được tạo tác tinh xảo mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn (thế kỷ XIX).
Ngoài hệ thống tượng Phật, trong chùa còn hiu giữ một số đồ thờ tự như: hương án, bát hương, đài quả… tất cả những di vật, cổ vật cùng sự cổ kính, rêu phong đã phủ lên di tích này một lớp văn hóa có giá trị.
Bên cạnh đó, chùa còn tổ chức lễ hội hằng năm vào ngày 12 tháng 11. Ngoài những nghi thức, nghi lễ, hội còn tổ chức các trò chơi dân gian như: thi đấu vật, múa kỳ lân, chọi gà và các loại hình diễn xướng dân gian như hát chèo. Nhiều nét văn hóa đặc sắc đó đã góp phần tạo ra một không khí đầm ấm, gắn bó cộng đồng làng xã, địa phương nơi đây. Chùa Cự Lai được công nhận là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp Thành phố vào ngày 28 tháng 1 năm 2005.
Nguồn: Sách Chùa Cổ Hải Phòng (Tập 2, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hải Phòng, NXB Hải Phòng – 2017)
______________
Các ngôn ngữ khác
1. English
Name and Geographical Location
Dung Tien Commune, formerly Cu Lai Commune of An Boi Canton, Tu Ky District, Ha Hong Prefecture, Hai Duong Province, is now part of Vinh Bao District, Hai Phong City. This land possesses a deep historical and cultural background and still preserves many valuable religious and spiritual sites, among which Cu Lai Pagoda is remarkable.
History and Architecture
Although no document records the exact date of construction, oral traditions affirm that Cu Lai Pagoda was built long ago, closely associated with the formation of the land, its people, and its cultural traditions. The pagoda’s name derives directly from its original locality.
The pagoda’s formal name is Duc Am Tu. It has long been the Buddhist spiritual center of the local community. The pagoda faces west, aligned with Cu Lai Communal House, and follows the “Front Saint – Rear Buddha” (Tien Thanh – Hau Phat) architectural style, creating a dignified and harmonious appearance.
Built on a broad, level site, Cu Lai Pagoda follows the “Dinh” (丁) plan with three front bays (Tien Duong) and two rear bays (Hau Cung). The interior load-bearing frame is smoothly planed, showing minimal decorative sculpture. The system of Buddhist images has suffered damage over time, leaving only a few statues, including:
- The Three Buddhas (Tam The) symbolizing the eternal presence of the Buddha across past, present, and future;
- The Amitabha Buddha (A Di Da);
- The Jade Emperor;
- The Patron Saint (Duc Ong).
All statues exhibit refined craftsmanship typical of the Nguyen Dynasty (19th century) style.
Artifacts and Festivals
Beyond the Buddha statues, the pagoda preserves ritual objects such as altars, incense burners, and fruit pedestals. These relics, combined with the weathered patina of age, imbue the temple with a distinctive cultural aura.
Every year, on the 12th day of the 11th lunar month, the pagoda hosts its annual festival. In addition to traditional Buddhist rites, the festival features folk games such as wrestling, unicorn dance, cockfighting, and performances of Vietnamese traditional opera (cheo). These activities foster community warmth and solidarity among local villagers.
Classification
Cu Lai Pagoda was recognized as a City-level Historical and Cultural Site on January 28, 2005.
Source
Ancient Pagodas of Hai Phong (Vol. 2), Vietnam Buddhist Sangha, Hai Phong City, Hai Phong Publishing House, 2017.
2. Français
Nom et localisation géographique
La commune de Dung Tien, anciennement appelée Cu Lai, dépendait du canton d’An Boi, district de Tu Ky, préfecture de Ha Hong, province de Hai Duong. Aujourd’hui, elle relève du district de Vinh Bao, ville de Hai Phong. Ce territoire, riche d’histoire et de culture, conserve plusieurs monuments religieux et spirituels d’une grande valeur, parmi lesquels se distingue la pagode Cu Lai.
Histoire et architecture
Aucun document ne mentionne la date exacte de fondation, mais la tradition orale indique que la pagode Cu Lai fut érigée il y a très longtemps, en lien étroit avec la formation du territoire, de la population et de ses traditions culturelles. Le nom du temple provient directement du toponyme d’origine.
Le nom officiel de la pagode est Duc Am Tu. Elle a longtemps servi de centre spirituel bouddhique du village. Orientée à l’ouest, comme le đình Cu Lai, elle est construite selon le schéma architectural « Devant le Saint – Derrière le Bouddha » (Tien Thanh – Hau Phat), spacieux et harmonieux.
Édifiée sur un terrain large et plat, la pagode adopte un plan en « Dinh » (丁) avec trois travées antérieures (Tien Duong) et deux travées postérieures (Hau Cung). L’ossature interne, polie et sobre, présente peu de décors sculptés. Le système statuaire, partiellement endommagé, comprend :
- La Triade des Trois Bouddhas (Tam The), symbolisant la présence éternelle du Bouddha dans le passé, le présent et le futur ;
- Le Bouddha Amitabha (A Di Da) ;
- L’Empereur de Jade ;
- Le Saint Patron (Duc Ong).
Toutes ces statues se distinguent par une exécution raffinée, typique du style Nguyen (XIXe siècle).
Objets et fête annuelle
Outre les statues, la pagode conserve divers objets rituels tels qu’autels, brûle-encens et présentoirs à offrandes. Leur patine ancienne confère au monument une atmosphère empreinte d’histoire et de spiritualité.
Chaque année, le 12e jour du 11e mois lunaire, s’y tient une fête traditionnelle. Outre les cérémonies religieuses, on y organise des jeux populaires : lutte, danse de la licorne, combat de coqs, et des représentations de théâtre populaire (chèo). Ces activités renforcent la cohésion et la convivialité communautaires.
Classement
La pagode Cu Lai a été classée site historique et culturel de niveau municipal le 28 janvier 2005.
Source
Pagodes anciennes de Hai Phong (t. 2), Église bouddhique du Vietnam – Ville de Hai Phong, Éditions de Hai Phong, 2017.
3. 中文（繁體）
名稱與地理位置
勇進社（舊名巨來社），昔屬海陽鎮下洪府子岐縣安培總，今隸海防市永保縣。此地歷史文化底蘊深厚，現仍保存多處宗教信仰建築，其中以巨來寺最為著名。
歷史與建築
雖無確切創建紀年，但據地方傳說，巨來寺建於久遠之前，與地方開拓與文化傳統密不可分。寺名即取自舊地名。
巨來寺，字「德音寺」，歷代以來為本村佛教中心。寺朝西，與巨來祠同向，採「前聖後佛」格局，宏麗莊嚴。
寺建於寬平之地，平面為「丁」字形，前殿三間，後殿二間。內部承重木構刨光素潔，少雕飾。佛像經久損毀，今存不多，主要有：
- 三世佛三尊，象徵佛陀於過去、現在、未來三世之恆常；
- 阿彌陀佛；
- 玉皇大帝；
- 德翁像。
諸像雕工精細，屬**阮朝（十九世紀）**藝術風格。
文物與節慶
除佛像外，寺中尚藏供桌、香爐、供果臺等法器。古物與苔痕相映，倍添古剎之文化氛圍。
每年農曆十一月十二日舉行廟會，除宗教儀式外，尚有民俗活動：角力、舞獅、鬥雞及**唱喬（越南傳統歌劇）**等，增進鄉里情誼。
等級與認定
巨來寺於2005年1月28日被列為市級歷史文化遺跡。
資料來源
《海防古寺》（第二冊），越南佛教會海防市編，海防出版社，2017 年。
