Tên gọi và vị trí địa lý
Cụm di tích đình – chùa – miếu Lại Đà nằm bên dòng sông Đuống, làng Lại Đà, xã Đông Hội, thị trấn Đông Anh, Hà Nội (nay là xã Đông Anh, Thành phố Hà Nội). Di tích nằm ở khu vực ven sông Đuống, không gian cư trú lâu đời của cư dân vùng châu thổ sông Hồng.
Với vị trí nằm bên bờ sông Đuống, cụm di tích đình – chùa – miếu Lại Đà đã tạo thành một quần thể di tích truyền thống có giá trị về lịch sử, văn hóa và kiến trúc, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cư dân vùng ven sông qua nhiều thế hệ.
Lịch sử và nhân vật
Theo truyền thuyết địa phương, làng Lại Đà được hình thành từ rất sớm, cùng thời với kinh đô Cổ Loa. Trải qua nhiều biến đổi của lịch sử, làng vẫn bảo tồn được những nét đặc trưng của một làng quê cổ vùng đồng bằng Bắc Bộ với hệ thống di tích truyền thống gồm đình, chùa và miếu. Trong đó, đình Lại Đà thờ Trạng nguyên Nguyễn Hiền, miếu thờ Thánh Mẫu Tiên Dung và chùa Cảnh Phúc là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng dân cư địa phương.
Theo thần phả, đình Lại Đà được xây dựng vào khoảng sau năm 1276. Ban đầu công trình mang hình thức đền thờ, đến cuối thế kỷ XVIII chuyển thành đình làng. Công trình hiện nay được dựng lại vào năm 1853 và đã trải qua nhiều lần tu sửa, trong đó đợt trùng tu quy mô lớn nhất diễn ra vào các năm 2002–2003. Đình tọa lạc trên khu đất rộng, có thế đất được dân gian gọi là “hổ phục”, phía trước nhìn ra cánh đồng và dòng sông Đuống, tạo nên một không gian kiến trúc – cảnh quan hài hòa, giàu ý nghĩa phong thủy.
Đình Lại Đà tôn thờ Trạng nguyên Nguyễn Hiền (1235 – 1256), quê ở làng Vương Miện, huyện Thượng Hiền (nay thuộc xã Nam Thắng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định). Ông nổi tiếng thông minh từ nhỏ và đỗ Trạng nguyên khoa thi Thái học sinh năm Đinh Mùi (1247) dưới triều vua Trần Thái Tông khi mới mười ba tuổi, trở thành vị Trạng nguyên trẻ tuổi nhất trong lịch sử khoa bảng Việt Nam.
Theo truyền thống địa phương và các nguồn tư liệu dân gian, sau khi đỗ đạt, Nguyễn Hiền tham gia triều chính, có nhiều đóng góp trong các lĩnh vực quân sự, trị thủy và phát triển nông nghiệp. Khi mất vào năm Bính Tý (1256), hưởng dương 21 tuổi, ông được triều đình truy phong là Thành hoàng và được nhân dân nhiều địa phương lập đền thờ phụng. Đình Lại Đà là một trong những nơi thờ tự Nguyễn Hiền có quy mô và lịch sử lâu đời.
Nằm sát phía đông đình là chùa Cảnh Phúc (Cảnh Phúc tự), một ngôi chùa cổ có lịch sử lâu đời gắn bó với đời sống tín ngưỡng của cư dân Lại Đà. Căn cứ vào các dấu tích kiến trúc và di vật còn lưu giữ, có thể nhận định ngôi chùa hiện hữu được xây dựng hoặc đại trùng tu dưới thời Hậu Lê, tuy nhiên khả năng nơi đây đã tồn tại một ngôi chùa từ thời Trần. Trải qua thời gian và chiến tranh, chùa nhiều lần xuống cấp và được nhân dân địa phương phục dựng. Năm 2003, nhà Tổ được xây dựng lại; năm 2004, Tam bảo được tái thiết bằng nguồn kinh phí xã hội hóa, tạo nên diện mạo khang trang như hiện nay.
Ở phía tây đình là miếu Lại Đà, còn gọi là đền Lại Đà, nơi thờ Thánh Mẫu Tiên Dung. Theo truyền thuyết địa phương, Tiên Dung là vị thần có công phù trợ Nguyễn Hiền trong sự nghiệp giúp nước và được triều Trần sắc phong là Phúc thần. Miếu được cho là xây dựng sau khi Nguyễn Hiền qua đời, khoảng cuối thế kỷ XIII. Ban đầu công trình có quy mô nhỏ, đến năm Khải Định thứ 10 (1925) được mở rộng và tu sửa. Hằng năm, vào ngày 11 tháng Ba âm lịch, tại miếu diễn ra các nghi lễ truyền thống với sự tham gia của đội nữ quan trong trang phục tế lễ, góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa tín ngưỡng đặc sắc của địa phương.
Cụm di tích đình – chùa – miếu Lại Đà vì vậy không chỉ là nơi lưu giữ ký ức lịch sử về Trạng nguyên Nguyễn Hiền mà còn phản ánh sự giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian và Phật giáo trong đời sống văn hóa truyền thống của cư dân vùng ven sông Đuống.
Cụm di tích Lại Đà gồm đình, chùa và miếu được quy hoạch trong một không gian văn hóa thống nhất, hài hòa với cảnh quan làng cổ vùng châu thổ sông Hồng. Trong tổng thể ấy, đình giữ vị trí trung tâm, chùa nằm về phía đông, còn miếu tọa lạc ở phía tây, tạo thành một quần thể kiến trúc tín ngưỡng hoàn chỉnh, phản ánh rõ nét cấu trúc không gian truyền thống của làng xã Bắc Bộ.
Chùa Cảnh Phúc nằm liền kề phía đông đình làng, là công trình mang chức năng tôn giáo chủ đạo trong quần thể di tích. Không gian chùa được tổ chức theo trục dọc truyền thống, gồm Tam Quan, sân chùa và các khối kiến trúc chính. Tam Quan được xây dựng vào năm Cảnh Thịnh thứ 8 (1800), thuộc giai đoạn cuối thời Tây Sơn. Công trình có kiến trúc hai tầng tám mái kiểu chồng diêm, các đầu đao uốn cong mềm mại, tạo nên dáng vẻ thanh thoát và bề thế. Tầng dưới mở ba lối đi đối xứng, trong khi tầng trên là gác chuông với hệ sàn gỗ và kết cấu treo chuông truyền thống.
Qua Tam Quan là khoảng sân rộng lát gạch, dẫn vào tòa Tam Bảo ở phía trước và khu Hậu đường ở phía sau. Hai khối kiến trúc này được liên kết bằng hành lang có mái che, tạo nên sự kết nối liên hoàn trong tổng thể mặt bằng. Tòa Tam bảo hiện nay được phục dựng trên nền chùa cũ sau nhiều lần xuống cấp, mang quy mô tương đối lớn với kết cấu bê tông cốt thép kết hợp các yếu tố kiến trúc truyền thống. Phía sau là tòa Hậu Đường gồm năm gian hai dĩ, bố cục theo kiểu chữ Đinh (丁), vừa là nơi thờ Tổ vừa phục vụ các sinh hoạt Phật giáo của nhà chùa. Khu vực phía sau Hậu đường còn có nhà Tăng và vườn tháp, tạo nên một không gian khép kín, thanh tịnh và phù hợp với chức năng tu hành.
Đình Lại Đà được dựng trên thế đất cao mang tên Hoàng Hổ, quay mặt về hướng nam nhìn ra cánh đồng và dòng sông Đuống ở phía xa. Theo quan niệm phong thủy dân gian, toàn bộ khu đất được ví như hình một con hổ phục, trong đó hai giếng tròn phía trước tượng trưng cho đôi mắt hổ, góp phần tạo nên thế đất linh thiêng của ngôi đình. Công trình hiện nay có quy mô lớn, bố cục đăng đối và mang đậm phong cách kiến trúc đình làng Bắc Bộ thế kỷ XIX.
Mái đình lợp ngói vảy rồng, bờ nóc chạy thẳng, trang trí hoa chanh và các đầu kìm cong vút. Nội thất đại đình gồm sáu bộ vì kết cấu theo kiểu giá chiêng chồng rường, kết hợp hệ thống cột gỗ lớn tạo nên không gian rộng và vững chắc. Các chi tiết trang trí tập trung ở đầu dư, cốn mê và cửa võng với các đề tài hoa lá cách điệu, mây xoắn và linh vật truyền thống. Chính giữa hậu cung đặt ngai thờ và bài vị Trạng nguyên Nguyễn Hiền, đối tượng thờ tự chính của đình.
Miếu Lại Đà nằm ở phía tây đình, thờ Thánh Mẫu Tiên Dung – vị phúc thần được dân gian tôn kính vì đã giúp đỡ Trạng nguyên Nguyễn Hiền theo truyền thuyết địa phương. Miếu có quy mô nhỏ hơn đình và chùa nhưng vẫn giữ được những đặc trưng của kiến trúc tín ngưỡng truyền thống. Công trình gồm hai tòa nhà bố cục theo mặt bằng chữ Nhị (二), kết cấu gỗ kết hợp tường xây bít đốc. Hệ thống vì kèo kiểu giá chiêng cùng các mảng chạm khắc rồng, mai, cúc hóa long thể hiện trình độ mỹ thuật dân gian khá tinh xảo. Không gian thờ tự bên trong được tổ chức trang nghiêm với khám thờ và các đồ thờ truyền thống, nổi bật là bức đại tự mang dòng chữ “Thánh Cung Vạn Tuế”.
Tổng thể đình – chùa – miếu Lại Đà không chỉ có giá trị về mặt kiến trúc nghệ thuật mà còn là một không gian văn hóa tín ngưỡng đặc sắc, phản ánh sự kết hợp hài hòa giữa Phật giáo, tín ngưỡng thờ thành hoàng và tín ngưỡng thờ Mẫu trong đời sống tinh thần của cư dân đồng bằng Bắc Bộ.
Hiện vật
Cụm di tích đình – chùa – miếu Lại Đà hiện còn lưu giữ được nhiều hiện vật có giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật, phản ánh quá trình hình thành, tồn tại và phát triển lâu dài của di tích.
Tiêu biểu trong số đó là quả chuông đồng của chùa Cảnh Phúc, được đúc vào năm Giáp Thìn, niên hiệu Thiệu Trị thứ 4 (1844). Theo minh văn trên chuông, việc đúc chuông được khởi công vào ngày 16 tháng Giêng âm lịch và hoàn thành vào ngày 29 tháng Hai cùng năm. Danh sách những người công đức tham gia đúc chuông có ghi một vị tiến sĩ họ Vũ đỗ khoa thi Hội năm Bính Tuất (1826). Đối chiếu với tư liệu khoa bảng triều Nguyễn, khoa thi này chỉ có hai vị tiến sĩ họ Vũ là Vũ Tông Phan và Vũ Đức Mẫn. Trong đó, Vũ Tông Phan là danh sĩ nổi tiếng, từng giữ chức Đốc học Bắc Ninh, vì vậy nhiều khả năng ông là người đã tham gia hoặc có đóng góp cho việc tạo dựng quả chuông này.
Chùa Cảnh Phúc hiện còn bảo lưu hệ thống tượng thờ Phật giáo tương đối đầy đủ, phản ánh các lớp tín ngưỡng và nghệ thuật tạo tượng qua nhiều thời kỳ. Đặc biệt, bộ tượng Tam Thế Phật tượng trưng cho quá khứ, hiện tại và vị lai được tạo tác theo phong cách nghệ thuật thế kỷ XVIII, với tạo hình cân đối, đường nét mềm mại và kỹ thuật sơn son thếp vàng đặc trưng của mỹ thuật Phật giáo truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Bên cạnh đó, chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật quý khác như đồ tế khí, hoành phi, câu đối, cửa võng và các cấu kiện trang trí gỗ được chạm khắc công phu, thể hiện trình độ kỹ thuật và thẩm mỹ của các nghệ nhân dân gian qua nhiều thời kỳ.
Tại đình Lại Đà hiện còn bảo tồn được nhiều hiện vật thờ tự có giá trị, gồm hai nhang án, một ngai thờ, mười một hòm đựng quần áo, mũ, hia dùng trong các nghi lễ truyền thống, cùng hệ thống hoành phi, câu đối, sắc phong, hương ước, điều lệ và công ước của làng. Đây là nguồn tư liệu quý giúp nghiên cứu lịch sử hành chính, tín ngưỡng và đời sống xã hội của cộng đồng cư dân địa phương.
Miếu thờ Thánh Mẫu Tiên Dung cũng còn lưu giữ nhiều di vật có niên đại tương đồng với đình làng, trong đó đáng chú ý là khám thờ, tượng thờ cùng các đồ tế tự truyền thống. Những hiện vật này không chỉ có giá trị về mặt nghệ thuật mà còn góp phần phản ánh sự phát triển của tín ngưỡng thờ Mẫu trong đời sống văn hóa tinh thần của cư dân Lại Đà qua nhiều thế hệ.
Câu đối tại miếu:
”Nhập môn giả năng vô tham sân si thị xuất gia nhi cầu quy y đắc quy y phúc địa
Tương lai kỳ tất hữu quảng đại thắng sử hiện tại bất vi quá khứ hựu quá khứ thời kỳ”
Tạm dịch là:
”Vào cửa không còn tham sân si là xuất gia, cầu quy y sẽ được quy y đất phúc
Tương lai hẳn được quảng đại thời kỳ hiện tại, quá khứ lại không như thời kỳ quá khứ”
Sự kiện và lễ hội
Để tưởng nhớ công lao của Trạng nguyên Nguyễn Hiền – vị Thành hoàng được nhân dân tôn thờ tại đình Lại Đà, hằng năm, từ ngày 10 đến ngày 11 tháng Ba âm lịch, địa phương tổ chức lễ hội truyền thống với quy mô trang trọng tại cụm di tích đình – chùa – miếu Lại Đà. Đây là sự kiện văn hóa, tín ngưỡng quan trọng nhất trong năm của cộng đồng cư dân địa phương, đồng thời là dịp để con cháu trong làng và khách thập phương hướng về nguồn cội, tri ân bậc tiền nhân có công với dân, với nước.
Phần lễ được tiến hành theo nghi thức truyền thống, gồm các nghi lễ dâng hương, tế thần, rước lễ và đọc văn tế nhằm tưởng niệm công đức của Trạng nguyên Nguyễn Hiền cùng các vị thần được phối thờ trong di tích. Không gian lễ hội mang đậm sắc thái văn hóa làng xã vùng đồng bằng Bắc Bộ, thể hiện tinh thần tôn kính đối với những nhân vật lịch sử có công lao và góp phần giáo dục truyền thống hiếu học cho các thế hệ hậu sinh.
Sau phần lễ là phần hội với nhiều hoạt động văn hóa dân gian và sinh hoạt cộng đồng phong phú. Trước đây, lễ hội nổi tiếng với các hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống như cờ tướng, hát văn, hát chèo cùng nhiều trò chơi dân gian đặc sắc. Ngày nay, bên cạnh việc duy trì một số yếu tố truyền thống, lễ hội còn được bổ sung các chương trình văn nghệ, thi đấu thể thao và hoạt động giao lưu cộng đồng, tạo nên không khí vui tươi, gắn kết và thu hút đông đảo nhân dân tham gia.
Xếp hạng
Cụm di tích Đình – chùa – miếu Lại Đà được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia ngày 5-9-1989.
Tài liệu tham khảo
- Khám phá di tích lịch sử làng Lại Đà, quê hương của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng
- Thanh Thanh, “Độc đáo di tích Quốc gia đình Lại Đà, xã Đông Hội, huyện Đông Anh”, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch, Ngày 03/05/2023
- Lưu Minh Trị (2011), Hà Nội di tích và danh thắng, Tập 1, Nxb Hà Nội.
_________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Name and Geographical Location
The Lại Đà communal house, pagoda, and temple relic complex is located beside the Đuống River, in Lại Đà Village, Đông Hội Commune, Đông Anh District, Hanoi, now Đông Anh Commune, Hanoi City. The relic lies in the riverside area of the Đuống River, within the long-established residential space of the Red River Delta communities.
Situated on the bank of the Đuống River, Cảnh Phúc Pagoda is not only a center of religious practice for the local community, but is also closely associated with the history of the formation and development of Lại Đà Village. Together with the village communal house and temple, the pagoda forms a traditional relic complex of historical, cultural, and architectural value, reflecting the rich spiritual life of riverside communities over many generations.
History and Associated Figures
According to local legend, Lại Đà Village was formed very early, around the same period as the ancient capital of Cổ Loa. Through many historical changes, the village has preserved the distinctive features of an ancient rural village in the Northern Delta, with a system of traditional relics consisting of a communal house, pagoda, and temple. Among them, Lại Đà Communal House worships Trạng nguyên Nguyễn Hiền, the temple worships Holy Mother Tiên Dung, and Cảnh Phúc Pagoda serves as the center of religious activities for the local residential community.
According to the village deity genealogy, Lại Đà Communal House was built sometime after 1276. Initially, the structure took the form of a temple; by the late eighteenth century, it was converted into a village communal house. The present structure was rebuilt in 1853 and has undergone several restorations, of which the largest-scale renovation took place in 2002–2003. The communal house is situated on a spacious plot of land whose terrain is popularly called “a crouching tiger.” Its front faces the fields and the Đuống River, creating an architectural and landscape space that is harmonious and rich in feng-shui significance.
Lại Đà Communal House venerates Trạng nguyên Nguyễn Hiền, 1235–1256, a native of Vương Miện Village, Thượng Hiền District, now part of Nam Thắng Commune, Nam Trực District, Nam Định Province. He was renowned for his intelligence from childhood and passed the Thái học sinh doctoral examination in the Đinh Mùi year, 1247, under the reign of King Trần Thái Tông, when he was only thirteen years old. He thus became the youngest Trạng nguyên, or First Laureate, in the history of Vietnamese examinations.
According to local tradition and folk sources, after achieving academic success, Nguyễn Hiền participated in court affairs and made many contributions in the fields of military affairs, water management, and agricultural development. When he passed away in the Bính Tý year, 1256, at the age of twenty-one, he was posthumously honored by the royal court as a tutelary deity and was worshiped in temples established by people in many localities. Lại Đà Communal House is one of the places of worship dedicated to Nguyễn Hiền with a large scale and a long history.
Situated immediately to the east of the communal house is Cảnh Phúc Pagoda, or Cảnh Phúc Tự, an ancient pagoda with a long history closely connected to the religious life of Lại Đà residents. Based on the architectural traces and artifacts still preserved, it may be determined that the existing pagoda was built or extensively restored during the Later Lê period, although it is possible that a pagoda had already existed here since the Trần dynasty. Over time and through war, the pagoda repeatedly deteriorated and was restored by the local people. In 2003, the Patriarch Hall was rebuilt; in 2004, the Three Jewels Hall was reconstructed through socialized funding, giving the pagoda the spacious and dignified appearance it has today.
To the west of the communal house is Lại Đà Temple, also known as Lại Đà Shrine, dedicated to Holy Mother Tiên Dung. According to local legend, Tiên Dung was a deity who gave spiritual support to Nguyễn Hiền in his service to the country and was conferred the title of beneficent deity by the Trần court. The temple is believed to have been built after Nguyễn Hiền’s death, around the late thirteenth century. Initially small in scale, it was expanded and restored in the 10th year of the Khải Định reign, 1925. Every year, on the 11th day of the third lunar month, traditional rituals are held at the temple with the participation of a female ceremonial team dressed in ritual costumes, contributing to the preservation of the distinctive cultural and religious values of the locality.
The Lại Đà communal house, pagoda, and temple relic complex is therefore not only a place preserving historical memory of Trạng nguyên Nguyễn Hiền, but also a site reflecting the interaction between folk beliefs and Buddhism in the traditional cultural life of the riverside communities along the Đuống River.
Architecture
The Lại Đà relic complex, consisting of the communal house, pagoda, and temple, is planned within a unified cultural space, harmonious with the landscape of an ancient village in the Red River Delta. Within this overall layout, the communal house occupies the central position, the pagoda lies to the east, and the temple is situated to the west, forming a complete religious architectural complex that clearly reflects the traditional spatial structure of Northern Vietnamese villages.
Cảnh Phúc Pagoda is located immediately to the east of the village communal house and is the principal religious structure within the relic complex. The pagoda space is organized along a traditional longitudinal axis, consisting of the Three-Entrance Gate, the pagoda courtyard, and the main architectural blocks. The Three-Entrance Gate was built in the 8th year of the Cảnh Thịnh reign, 1800, during the final period of the Tây Sơn dynasty. The structure has two levels and eight roofs in a stacked-roof style, with gently curved upturned roof corners, creating an elegant and imposing appearance. The lower level opens into three symmetrical passageways, while the upper level functions as a bell tower with a wooden floor system and traditional bell-hanging structure.
Beyond the Three-Entrance Gate is a broad brick-paved courtyard leading to the Three Jewels Hall in front and the Rear Hall behind. These two architectural blocks are connected by a roofed corridor, forming a continuous connection within the overall ground plan. The present Three Jewels Hall was reconstructed on the foundation of the old pagoda after many periods of deterioration. It is relatively large in scale, with a reinforced concrete structure combined with traditional architectural elements. Behind it is the Rear Hall, consisting of five bays and two side compartments, arranged in the shape of the Chinese character Đinh (丁). It serves both as a place for worshiping the patriarchs and as a venue for the Buddhist activities of the pagoda. Behind the Rear Hall are the monks’ quarters and the stupa garden, creating a quiet, enclosed space suited to religious practice.
Lại Đà Communal House is built on an elevated plot of land called Hoàng Hổ and faces south toward the fields and the Đuống River in the distance. According to folk feng-shui belief, the entire plot of land is compared to the form of a crouching tiger, with two round wells in front symbolizing the tiger’s eyes, helping to create the sacred terrain of the communal house. The present structure is large in scale, symmetrical in layout, and bears the strong architectural style of a nineteenth-century Northern Vietnamese village communal house.
The communal house roof is covered with dragon-scale tiles; the roof ridge runs straight and is decorated with lemon-flower motifs and soaring curved ridge-end ornaments. The interior of the main hall consists of six structural frames built in the “giá chiêng chồng rường” style, combined with a system of large wooden columns that create a spacious and sturdy interior. Decorative details are concentrated on bracket ends, carved panels, and ceremonial door frames, with motifs of stylized flowers and foliage, swirling clouds, and traditional sacred animals. At the center of the rear sanctuary are placed the throne and spirit tablet of Trạng nguyên Nguyễn Hiền, the principal object of worship in the communal house.
Lại Đà Temple is located to the west of the communal house and is dedicated to Holy Mother Tiên Dung, a beneficent deity honored by local people for having helped Trạng nguyên Nguyễn Hiền according to local legend. The temple is smaller in scale than the communal house and pagoda but still preserves the characteristics of traditional religious architecture. The structure consists of two buildings arranged according to a ground plan in the shape of the Chinese character Nhị (二), with a wooden frame combined with masonry gable walls. The “giá chiêng” roof-frame system, together with carved panels depicting dragons, apricot blossoms, and chrysanthemums transforming into dragons, demonstrates a fairly refined level of folk artistry. The interior worship space is arranged solemnly with a shrine cabinet and traditional ritual objects, most notably a large horizontal inscribed board bearing the words “Thánh Cung Vạn Tuế.”
Overall, the Lại Đà communal house, pagoda, and temple complex is valuable not only in terms of architectural and artistic merit, but also as a distinctive cultural and religious space, reflecting the harmonious combination of Buddhism, village tutelary deity worship, and Mother Goddess worship in the spiritual life of Northern Delta residents.
Artifacts
The Lại Đà communal house, pagoda, and temple relic complex currently preserves many artifacts of historical, cultural, and artistic value, reflecting the long process of formation, existence, and development of the relic.
Among the most representative artifacts is the bronze bell of Cảnh Phúc Pagoda, cast in the Giáp Thìn year, the 4th year of the Thiệu Trị reign, 1844. According to the inscription on the bell, the casting began on the 16th day of the first lunar month and was completed on the 29th day of the second lunar month of the same year. The list of donors involved in the casting of the bell records a doctoral laureate surnamed Vũ who passed the Hội examination in the Bính Tuất year, 1826. Comparing this with the examination records of the Nguyễn dynasty, there were only two doctoral laureates surnamed Vũ in that examination: Vũ Tông Phan and Vũ Đức Mẫn. Among them, Vũ Tông Phan was a famous scholar who once held the position of Provincial Education Commissioner of Bắc Ninh; therefore, it is highly possible that he participated in or contributed to the creation of this bell.
Cảnh Phúc Pagoda also preserves a relatively complete system of Buddhist statues, reflecting layers of belief and sculptural art from various periods. In particular, the set of Buddhas of the Three Times, symbolizing the past, present, and future, was created in the artistic style of the eighteenth century, with balanced forms, gentle lines, and the characteristic red-lacquered and gilded technique of traditional Buddhist art in the Northern Delta.
In addition, the pagoda preserves many other valuable artifacts such as ritual implements, horizontal lacquered boards, parallel sentences, ceremonial door frames, and elaborately carved wooden decorative components, showing the technical skill and aesthetic sense of folk artisans through different periods.
At Lại Đà Communal House, many valuable ritual artifacts are still preserved, including two incense altars, one worship throne, eleven boxes for storing ceremonial clothes, hats, and boots used in traditional rituals, as well as systems of horizontal lacquered boards, parallel sentences, royal decrees, village conventions, regulations, and communal agreements. These are valuable sources for the study of the administrative history, beliefs, and social life of the local residential community.
The temple dedicated to Holy Mother Tiên Dung also preserves many relics dating from the same general period as the village communal house, notably the shrine cabinet, worship statues, and traditional ritual objects. These artifacts are valuable not only artistically, but also in reflecting the development of Mother Goddess worship in the spiritual and cultural life of Lại Đà residents over many generations.
The parallel sentences at the temple read:
“Nhập môn giả năng vô tham sân si thị xuất gia nhi cầu quy y đắc quy y phúc địa
Tương lai kỳ tất hữu quảng đại thắng sử hiện tại bất vi quá khứ hựu quá khứ thời kỳ”
Tentatively translated as:
“Those who enter this gate and are free from greed, anger, and delusion are those who have renounced worldly life; those who seek refuge shall attain refuge in this blessed land.
In the future, there will surely be a vast and victorious age; the present will not be like the past, and the past will again become the time of the past.”
Events and Festivals
To commemorate the merits of Trạng nguyên Nguyễn Hiền, the tutelary deity worshiped by the people at Lại Đà Communal House, every year from the 10th to the 11th day of the third lunar month, the locality holds a solemn traditional festival at the Lại Đà communal house, pagoda, and temple relic complex. This is the most important cultural and religious event of the year for the local community, and also an occasion for villagers and visitors from near and far to return to their roots and express gratitude to a predecessor who rendered service to the people and the country.
The ceremonial part is conducted according to traditional rites, including incense offerings, deity worship, processions, and the reading of ritual orations to commemorate the merits of Trạng nguyên Nguyễn Hiền and the other deities jointly worshiped within the relic. The festival space bears the strong cultural character of Northern Delta village life, expressing reverence for historical figures of merit and contributing to the education of later generations in the tradition of respect for learning.
After the rituals comes the festive part, with many folk cultural activities and rich communal gatherings. In the past, the festival was famous for traditional cultural activities such as Chinese chess, hát văn spirit-mediumship singing, chèo opera, and many distinctive folk games. Today, alongside the maintenance of certain traditional elements, the festival has also been supplemented with artistic performances, sports competitions, and community exchange activities, creating a joyful and cohesive atmosphere that attracts large numbers of participants.
Heritage Designation
The Lại Đà communal house, pagoda, and temple relic complex was classified by the Ministry of Culture and Information as a National Architectural and Artistic Relic on 5 September 1989.
References
- Khám phá di tích lịch sử làng Lại Đà, quê hương của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng
- Thanh Thanh, “Độc đáo di tích Quốc gia đình Lại Đà, xã Đông Hội, huyện Đông Anh”, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch, Ngày 03/05/2023
- Lưu Minh Trị (2011), Hà Nội di tích và danh thắng, Tập 1, Nxb Hà Nội.
Tiếng Trung (Chinese)
名称与地理位置
赖沱亭—寺—庙遗迹群位于栋江河畔，河内东英市镇东会社赖沱村（今属河内市东英社）。该遗迹位于栋江河沿岸地区，处在红河三角洲居民长期聚居的空间之中。
凭借位于栋江河岸边的地理位置，景福寺不仅是当地社区的信仰活动中心，也与赖沱村的形成和发展历史密切相连。与村亭和村庙共同构成一处具有历史、文化和建筑价值的传统遗迹群，反映了沿河居民世代以来丰富的精神生活。
历史与人物
据地方传说，赖沱村形成很早，与古螺都城处于同一时期。经历历史的多次变迁，该村仍保存着北部平原古村落的典型特征，并拥有包括亭、寺、庙在内的传统遗迹系统。其中，赖沱亭供奉状元阮贤，庙供奉仙容圣母，景福寺则是当地居民共同体的信仰活动中心。
据神谱记载，赖沱亭约建于1276年之后。最初，该建筑为祠庙形式，至十八世纪末转变为村亭。现存建筑重建于1853年，并历经多次修缮，其中规模最大的一次重修发生在2002—2003年。赖沱亭坐落在一片宽阔土地之上，其地势被民间称为“虎伏”，前方远望田野与栋江河，形成了一个和谐而富有风水意义的建筑—景观空间。
赖沱亭尊奉状元阮贤（1235—1256），他出生于上贤县王冕村，今属南定省南直县南胜社。阮贤自幼聪慧，十三岁时在陈太宗朝丁未年（1247）太学生科考试中高中状元，成为越南科举史上最年轻的状元。
根据地方传统和民间资料记载，阮贤及第之后参与朝政，在军事、治水和农业发展等领域均有诸多贡献。他于丙子年（1256）去世，享年二十一岁，后被朝廷追封为城隍，并为多地百姓立庙奉祀。赖沱亭是供奉阮贤的诸多场所中规模较大且历史悠久的一处。
紧邻亭东侧的是景福寺（景福寺），这是一座历史悠久的古寺，与赖沱居民的信仰生活密切相连。根据现存建筑遗迹和遗物，可以判断现有寺院是在后黎时期兴建或大规模重修的；然而，此地很可能早在陈朝时期便已存在一座寺院。历经岁月和战争，寺院多次破败，并由当地民众重建。2003年，祖堂被重建；2004年，三宝殿通过社会化资金得以重建，形成了今日较为庄严整洁的面貌。
在亭西侧为赖沱庙，又称赖沱祠，是供奉仙容圣母之处。据地方传说，仙容是曾庇佑阮贤辅国事业的神祇，并被陈朝敕封为福神。该庙据认为是在阮贤去世后修建，约在十三世纪末。最初建筑规模较小，至启定十年（1925）得以扩建和修缮。每年农历三月十一日，庙内都会举行传统仪礼，由身着祭服的女官队参与，这有助于保存地方独特的信仰文化价值。
因此，赖沱亭—寺—庙遗迹群不仅是保存关于状元阮贤历史记忆的场所，也反映了栋江河沿岸居民传统文化生活中民间信仰与佛教之间的交融。
建筑
赖沱遗迹群由亭、寺、庙组成，被规划在一个统一的文化空间之中，并与红河三角洲古村落景观和谐相融。在整体格局中，亭居中心位置，寺位于东侧，庙坐落西侧，构成一组完整的信仰建筑群，清晰反映出北部村社传统空间结构。
景福寺位于村亭东侧相邻之处，是遗迹群中具有主要宗教功能的建筑。寺院空间按照传统纵轴组织，包括三关门、寺院庭院以及各主要建筑体。三关门建于景盛八年（1800），属于西山朝末期。该建筑为两层八檐重檐式结构，屋角柔和上翘，形成轻盈而宏伟的姿态。下层开设三条对称通道，上层则为钟楼，设有木质楼板和传统悬钟结构。
穿过三关门，是一片铺砖的宽阔庭院，通往前方的三宝殿和后方的后堂。这两组建筑通过有顶廊道相连，使整体平面形成连续贯通的关系。现今的三宝殿是在旧寺基址上经多次毁坏后重建而成，规模相对较大，采用钢筋混凝土结构，并结合传统建筑元素。后方为后堂，共五间两耳，布局呈“丁”字形，既是奉祀祖师之处，也服务于寺院的佛教活动。后堂之后还设有僧舍和塔园，形成一个封闭、清净并符合修行功能的空间。
赖沱亭建于名为黄虎的高地之上，坐北朝南，面向前方田野以及远处的栋江河。按照民间风水观念，整片土地被比作一只伏卧的老虎，其中前方两个圆井象征虎目，共同构成了村亭神圣的地势。现存建筑规模宏大，布局对称，具有浓厚的十九世纪北部村亭建筑风格。
亭顶覆盖龙鳞瓦，屋脊平直，装饰柠檬花纹及高高翘起的吻饰。大亭内部共有六组梁架，结构采用“架钲叠梁”形式，并结合大型木柱系统，形成宽敞而稳固的空间。装饰细部集中于梁头、隔板和门楣之处，题材包括程式化花叶纹、卷云纹以及传统灵兽纹。后宫正中安置供奉状元阮贤的神龛和牌位，他是赖沱亭的主要奉祀对象。
赖沱庙位于亭西侧，供奉仙容圣母——这位福神因地方传说中曾帮助状元阮贤而受到民间尊崇。庙的规模小于亭和寺，但仍保留着传统信仰建筑的特征。建筑由两座房屋组成，平面呈“二”字形，采用木构架并结合封闭山墙。梁架为“架钲”式结构，配以龙纹、梅纹、菊化龙等雕刻图案，体现出较为精致的民间美术水平。内部祭祀空间布置庄严，设有神龛和传统供器，其中较为突出的有一块题写“圣宫万岁”的大字匾额。
赖沱亭—寺—庙整体不仅具有建筑艺术价值，也是一处独特的文化信仰空间，反映了北部平原居民精神生活中佛教、城隍信仰和母神信仰之间的和谐结合。
文物
赖沱亭—寺—庙遗迹群现仍保存着许多具有历史、文化和艺术价值的文物，反映了该遗迹长期形成、存在与发展的过程。
其中具有代表性的是景福寺的一口铜钟，铸造于甲辰年、绍治四年（1844）。根据钟上铭文，铸钟工程于农历正月十六日开工，并于同年二月二十九日完成。参与铸钟功德者名单中记有一位武姓进士，曾于丙戌年（1826）会试及第。对照阮朝科举资料，该科仅有两位武姓进士，即武宗璠和武德敏。其中，武宗璠是著名名士，曾任北宁督学，因此很可能正是他参与或捐助了这口钟的铸造。
景福寺现仍保存较为完整的佛教造像系统，反映了不同时期的信仰层次和造像艺术。尤其是三世佛造像，象征过去、现在与未来，制作风格属于十八世纪艺术，造型匀称，线条柔和，并具有北部平原传统佛教美术中常见的朱漆贴金工艺特征。
此外，寺内还保存有许多其他珍贵文物，如祭器、横匾、楹联、门楣以及雕刻精细的木质装饰构件，体现出不同时期民间艺人的技术水平和审美趣味。
赖沱亭现仍保存着许多具有价值的祭祀文物，包括两座香案、一座神座、十一只用于存放传统仪礼服装、冠帽和靴子的箱柜，以及横匾、楹联、敕封文书、乡约、条例和村庄公约系统。这些都是研究地方行政史、信仰史和当地居民社会生活的珍贵资料。
供奉仙容圣母的庙中也保存着许多与村亭年代相近的遗物，其中值得注意的是神龛、神像以及传统祭祀器物。这些文物不仅具有艺术价值，也有助于反映母神信仰在赖沱居民多代精神文化生活中的发展。
庙中楹联：
“入门者能无贪嗔痴是出家而求皈依得皈依福地
将来其必有广大胜事现在不为过去又过去时期”
暂译为：
“入门而无贪、嗔、痴，即为出家；求皈依，则得皈依于福地。
将来必有广大殊胜之时，现今不再如过去，过去又已成过去之时期。”
事件与节庆
为纪念赖沱亭所奉祀的城隍——状元阮贤的功德，每年农历三月十日至十一日，当地都会在赖沱亭—寺—庙遗迹群隆重举行传统节会。这是当地居民共同体一年中最重要的文化与信仰活动，也是村中后代和四方游客追思根源、感念有功于民于国的先贤之机。
礼仪部分按照传统仪式进行，包括上香、祭神、迎神 procession 和宣读祭文等仪礼，以纪念状元阮贤及遗迹中配祀诸神的功德。节会空间充满北部平原村社文化色彩，体现了对有功历史人物的崇敬精神，并有助于向后代传承尊师重学、崇尚学问的传统。
礼仪之后为会期活动，包含多种民间文化和社区活动。过去，该节会以象棋、唱文、唱 chèo 以及多种特色民间游戏而闻名。如今，在维持若干传统元素的同时，节会还增加了文艺节目、体育比赛和社区交流活动，营造出欢乐、凝聚并吸引广大民众参与的氛围。
评级
赖沱亭—寺—庙遗迹群于1989年9月5日被文化和新闻部列为国家级建筑艺术遗迹。
参考资料
- Khám phá di tích lịch sử làng Lại Đà, quê hương của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng
- Thanh Thanh, “Độc đáo di tích Quốc gia đình Lại Đà, xã Đông Hội, huyện Đông Anh”, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch, Ngày 03/05/2023
- Lưu Minh Trị (2011), Hà Nội di tích và danh thắng, Tập 1, Nxb Hà Nội.
Tiếng Pháp (French)
Nom et situation géographique
L’ensemble de vestiges composé de la maison communale, de la pagode et du sanctuaire de Lại Đà est situé au bord de la rivière Đuống, dans le village de Lại Đà, commune de Đông Hội, bourg de Đông Anh, Hà Nội — aujourd’hui commune de Đông Anh, ville de Hà Nội. Le site se trouve dans une zone riveraine de la rivière Đuống, au sein d’un espace d’habitat ancien des populations du delta du fleuve Rouge.
Grâce à sa position au bord de la rivière Đuống, la pagode Cảnh Phúc n’est pas seulement un centre d’activités religieuses et cultuelles de la communauté locale, mais elle est aussi étroitement liée à l’histoire de la formation et du développement du village de Lại Đà. Avec la maison communale et le sanctuaire du village, la pagode forme un ensemble de vestiges traditionnels possédant des valeurs historiques, culturelles et architecturales, reflétant la vie spirituelle riche des habitants de la région riveraine à travers de nombreuses générations.
Histoire et personnages
Selon la tradition locale, le village de Lại Đà s’est formé très tôt, à la même époque que la capitale Cổ Loa. À travers les nombreuses transformations de l’histoire, le village a conservé les traits caractéristiques d’un ancien village de la plaine du Nord du Vietnam, avec un système de vestiges traditionnels comprenant une maison communale, une pagode et un sanctuaire. Parmi ceux-ci, la maison communale de Lại Đà est dédiée au Trạng nguyên Nguyễn Hiền, le sanctuaire honore la Sainte Mère Tiên Dung, et la pagode Cảnh Phúc constitue le centre des activités religieuses de la communauté des habitants locaux.
Selon le thần phả, la maison communale de Lại Đà fut construite vers après l’année 1276. Au début, l’édifice avait la forme d’un temple cultuel ; à la fin du XVIIIe siècle, il fut transformé en maison communale du village. L’édifice actuel fut reconstruit en 1853 et connut plusieurs restaurations, dont la plus importante eut lieu dans les années 2002-2003. La maison communale est située sur un vaste terrain, dont la configuration est appelée dans la tradition populaire “hổ phục”, c’est-à-dire “tigre couché”. Sa façade regarde vers les champs et la rivière Đuống, créant un espace architectural et paysager harmonieux, riche de signification géomantique.
La maison communale de Lại Đà honore le Trạng nguyên Nguyễn Hiền, né en 1235 et mort en 1256, originaire du village de Vương Miện, district de Thượng Hiền, aujourd’hui situé dans la commune de Nam Thắng, district de Nam Trực, province de Nam Định. Il fut célèbre pour son intelligence dès son enfance et réussit le concours de Thái học sinh en l’année Đinh Mùi, soit 1247, sous le règne du roi Trần Thái Tông, alors qu’il n’avait que treize ans. Il devint ainsi le plus jeune Trạng nguyên de l’histoire des concours mandarinales du Vietnam.
Selon la tradition locale et les sources populaires, après sa réussite aux examens, Nguyễn Hiền participa aux affaires de la cour et apporta de nombreuses contributions dans les domaines militaire, hydraulique et agricole. Lorsqu’il mourut en l’année Bính Tý, soit 1256, à l’âge de 21 ans, la cour lui décerna à titre posthume le titre de Thành hoàng, génie tutélaire du village, et les habitants de nombreuses localités édifièrent des temples pour lui rendre un culte. La maison communale de Lại Đà est l’un des lieux de culte de Nguyễn Hiền ayant une grande envergure et une longue histoire.
Située tout près à l’est de la maison communale se trouve la pagode Cảnh Phúc, ou Cảnh Phúc tự, une ancienne pagode à l’histoire longue, étroitement liée à la vie religieuse des habitants de Lại Đà. D’après les traces architecturales et les objets conservés, on peut estimer que la pagode actuelle fut construite ou fit l’objet d’une grande restauration sous la période des Lê postérieurs ; toutefois, il est possible qu’une pagode ait déjà existé en ce lieu depuis la dynastie des Trần. Au fil du temps et des guerres, la pagode se dégrada à plusieurs reprises et fut restaurée par les habitants locaux. En 2003, la maison des Patriarches fut reconstruite ; en 2004, le Tam Bảo fut réédifié grâce aux fonds issus de la socialisation, donnant à la pagode l’aspect spacieux et digne qu’elle possède aujourd’hui.
À l’ouest de la maison communale se trouve le sanctuaire de Lại Đà, également appelé temple de Lại Đà, lieu de culte de la Sainte Mère Tiên Dung. Selon la tradition locale, Tiên Dung est une divinité qui aurait aidé Nguyễn Hiền dans son œuvre au service du pays et fut investie par la dynastie des Trần du titre de Phúc thần, divinité bienfaisante. Le sanctuaire aurait été construit après la mort de Nguyễn Hiền, vers la fin du XIIIe siècle. À l’origine, l’édifice était de petite taille ; en la 10e année de Khải Định, soit 1925, il fut agrandi et restauré. Chaque année, le 11e jour du troisième mois lunaire, des rites traditionnels s’y déroulent avec la participation d’une équipe de femmes officiantes vêtues de costumes rituels, contribuant à préserver les valeurs culturelles et religieuses particulières de la localité.
L’ensemble de vestiges comprenant la maison communale, la pagode et le sanctuaire de Lại Đà n’est donc pas seulement un lieu de conservation de la mémoire historique du Trạng nguyên Nguyễn Hiền ; il reflète également l’interpénétration entre les croyances populaires et le bouddhisme dans la vie culturelle traditionnelle des habitants de la région riveraine de la rivière Đuống.
Architecture
L’ensemble de vestiges de Lại Đà, composé de la maison communale, de la pagode et du sanctuaire, est organisé dans un espace culturel unifié, en harmonie avec le paysage de l’ancien village du delta du fleuve Rouge. Dans cet ensemble, la maison communale occupe une position centrale, la pagode se trouve à l’est et le sanctuaire est situé à l’ouest, formant un complexe architectural religieux complet, qui reflète clairement la structure spatiale traditionnelle des villages du Nord du Vietnam.
La pagode Cảnh Phúc est située immédiatement à l’est de la maison communale du village. Elle constitue l’édifice à fonction religieuse principale dans l’ensemble des vestiges. L’espace de la pagode est organisé selon l’axe longitudinal traditionnel, comprenant le Tam Quan, la cour de la pagode et les principaux blocs architecturaux. Le Tam Quan fut construit en la 8e année de Cảnh Thịnh, soit 1800, à la fin de la période des Tây Sơn. L’édifice possède une architecture à deux niveaux et huit toitures de type chồng diêm ; les extrémités des toits sont recourbées avec souplesse, créant une silhouette à la fois élégante et imposante. Le niveau inférieur ouvre trois passages symétriques, tandis que le niveau supérieur sert de clocher, avec un plancher en bois et une structure traditionnelle de suspension de la cloche.
Après le Tam Quan s’étend une vaste cour pavée de briques, conduisant au bâtiment du Tam Bảo à l’avant et à la zone du Hậu Đường à l’arrière. Ces deux blocs architecturaux sont reliés par des couloirs couverts, créant une continuité dans l’ensemble du plan. Le bâtiment actuel du Tam Bảo a été restauré sur l’ancien emplacement de la pagode après plusieurs périodes de dégradation ; il présente une dimension relativement importante, avec une structure en béton armé combinée à des éléments d’architecture traditionnelle. À l’arrière se trouve le Hậu Đường, composé de cinq travées et de deux travées latérales, organisé selon un plan en forme du caractère Đinh (丁). Il sert à la fois de lieu de culte des Patriarches et d’espace pour les activités bouddhiques de la pagode. Derrière le Hậu Đường se trouvent encore la maison des moines et le jardin des stupas, créant un espace clos, paisible et adapté à la fonction de pratique religieuse.
La maison communale de Lại Đà est construite sur un terrain élevé nommé Hoàng Hổ, orientée vers le sud, regardant les champs et, plus loin, la rivière Đuống. Selon la conception géomantique populaire, l’ensemble du terrain est comparé à la forme d’un tigre couché, dans laquelle les deux puits ronds situés à l’avant symbolisent les deux yeux du tigre, contribuant à donner au site son caractère sacré. L’édifice actuel possède une grande envergure, une composition symétrique et porte fortement le style architectural des maisons communales du Nord du Vietnam au XIXe siècle.
Le toit de la maison communale est couvert de tuiles en forme d’écailles de dragon ; le faîtage, rectiligne, est décoré de fleurs de citronnier et d’extrémités en forme de kìm fortement recourbées. L’intérieur du grand bâtiment communal comprend six ensembles de charpentes de type giá chiêng chồng rường, associés à un système de grandes colonnes en bois, créant un espace vaste et solide. Les détails décoratifs se concentrent sur les đầu dư, les cốn mê et les portes sculptées, avec des thèmes de fleurs stylisées, de nuages spiralés et d’animaux sacrés traditionnels. Au centre du hậu cung sont placés le trône cultuel et la tablette du Trạng nguyên Nguyễn Hiền, principal objet de culte de la maison communale.
Le sanctuaire de Lại Đà est situé à l’ouest de la maison communale. Il est dédié à la Sainte Mère Tiên Dung, divinité bienfaisante respectée par le peuple parce qu’elle aurait aidé le Trạng nguyên Nguyễn Hiền selon la tradition locale. Le sanctuaire est de plus petite taille que la maison communale et la pagode, mais il conserve les traits caractéristiques de l’architecture cultuelle traditionnelle. L’édifice comprend deux bâtiments organisés selon un plan en forme du caractère Nhị (二), avec une structure en bois associée à des murs maçonnés à pignons fermés. Le système de charpente de type giá chiêng ainsi que les panneaux sculptés de dragons, de pruniers, de chrysanthèmes transformés en dragons témoignent d’un niveau artistique populaire assez raffiné. L’espace cultuel intérieur est organisé avec solennité, avec un khám thờ et des objets de culte traditionnels, parmi lesquels se distingue le grand panneau portant l’inscription “Thánh Cung Vạn Tuế”.
Dans son ensemble, le complexe formé par la maison communale, la pagode et le sanctuaire de Lại Đà possède non seulement une valeur architecturale et artistique, mais constitue aussi un espace culturel et religieux particulier, reflétant l’association harmonieuse entre le bouddhisme, le culte du génie tutélaire et le culte de la Mère dans la vie spirituelle des habitants de la plaine du Nord du Vietnam.
Objets conservés
L’ensemble de vestiges composé de la maison communale, de la pagode et du sanctuaire de Lại Đà conserve actuellement de nombreux objets de valeur historique, culturelle et artistique, reflétant le processus de formation, d’existence et de développement durable du site.
Parmi les objets les plus représentatifs figure la cloche en bronze de la pagode Cảnh Phúc, fondue en l’année Giáp Thìn, 4e année du règne de Thiệu Trị, soit 1844. Selon l’inscription gravée sur la cloche, la fonte commença le 16e jour du premier mois lunaire et fut achevée le 29e jour du deuxième mois de la même année. La liste des donateurs ayant contribué à la fonte de la cloche mentionne un docteur portant le nom de famille Vũ, reçu au concours du Hội en l’année Bính Tuất, soit 1826. En confrontant ces informations avec les documents relatifs aux concours mandarinales de la dynastie Nguyễn, ce concours ne comptait que deux docteurs du nom de Vũ : Vũ Tông Phan et Vũ Đức Mẫn. Parmi eux, Vũ Tông Phan était un lettré célèbre, ayant occupé la fonction de Đốc học de Bắc Ninh ; il est donc très probable qu’il ait participé ou contribué à la réalisation de cette cloche.
La pagode Cảnh Phúc conserve encore un système relativement complet de statues bouddhiques, reflétant différentes strates de croyances et d’art statuaire à travers plusieurs périodes. En particulier, l’ensemble des statues des Trois Bouddhas des Trois Temps, symbolisant le passé, le présent et l’avenir, fut réalisé dans le style artistique du XVIIIe siècle, avec une forme équilibrée, des lignes souples et la technique de laque rouge et dorure caractéristique de l’art bouddhique traditionnel de la plaine du Nord du Vietnam.
En outre, la pagode conserve de nombreux autres objets précieux tels que des objets rituels, des panneaux horizontaux, des sentences parallèles, des portes sculptées et des éléments décoratifs en bois finement ouvragés, témoignant du niveau technique et esthétique des artisans populaires à travers différentes périodes.
À la maison communale de Lại Đà sont encore conservés de nombreux objets cultuels de valeur, comprenant deux autels à encens, un trône cultuel, onze coffres contenant vêtements, chapeaux et bottes utilisés lors des rites traditionnels, ainsi qu’un système de panneaux horizontaux, de sentences parallèles, de sắc phong, de conventions villageoises, de règlements et de pactes du village. Il s’agit de sources documentaires précieuses pour l’étude de l’histoire administrative, des croyances et de la vie sociale de la communauté locale.
Le sanctuaire dédié à la Sainte Mère Tiên Dung conserve également de nombreux objets ayant une datation similaire à ceux de la maison communale, parmi lesquels il convient de noter le khám thờ, les statues cultuelles et les objets rituels traditionnels. Ces objets possèdent non seulement une valeur artistique, mais contribuent aussi à refléter le développement du culte de la Mère dans la vie culturelle et spirituelle des habitants de Lại Đà à travers de nombreuses générations.
Sentence parallèle au sanctuaire :
“Entrer par cette porte, c’est pouvoir se libérer de l’avidité, de la colère et de l’ignorance ; c’est quitter la vie profane, chercher refuge et obtenir refuge en cette terre de bénédiction.
Dans l’avenir, il y aura certainement une période vaste et glorieuse ; le présent n’est pas le passé, et le passé lui-même appartient encore à une autre époque.”
Traduction provisoire :
“Entrer par cette porte sans plus d’avidité, de colère ni d’ignorance, c’est entrer en religion ; celui qui cherche refuge obtiendra refuge en cette terre de bénédiction.
L’avenir connaîtra sans doute une grande époque de prospérité ; le présent n’est pas le passé, et le passé est encore une époque déjà révolue.”
Événements et fêtes
Afin de commémorer les mérites du Trạng nguyên Nguyễn Hiền, génie tutélaire vénéré par les habitants à la maison communale de Lại Đà, la localité organise chaque année, du 10e au 11e jour du troisième mois lunaire, une fête traditionnelle d’envergure solennelle au sein de l’ensemble de vestiges comprenant la maison communale, la pagode et le sanctuaire de Lại Đà. Il s’agit de l’événement culturel et religieux le plus important de l’année pour la communauté locale, et en même temps d’une occasion pour les descendants du village et les visiteurs venus de partout de se tourner vers leurs origines et d’exprimer leur reconnaissance envers les anciens ayant rendu service au peuple et au pays.
La partie rituelle se déroule selon les rites traditionnels, comprenant les cérémonies d’offrande d’encens, de sacrifice aux divinités, de procession et de lecture de l’oraison rituelle, afin de commémorer les mérites du Trạng nguyên Nguyễn Hiền et des divinités associées au culte dans le site. L’espace de la fête porte fortement les traits de la culture villageoise de la plaine du Nord du Vietnam, exprimant l’esprit de respect envers les personnages historiques méritants et contribuant à transmettre aux générations suivantes la tradition de l’amour des études.
Après la partie rituelle vient la partie festive, avec de nombreuses activités culturelles populaires et communautaires riches et variées. Autrefois, la fête était célèbre pour ses formes d’activités culturelles traditionnelles telles que les échecs chinois, le chant văn, le théâtre chanté chèo et de nombreux jeux populaires caractéristiques. Aujourd’hui, parallèlement au maintien de certains éléments traditionnels, la fête est également enrichie par des programmes artistiques, des compétitions sportives et des activités d’échanges communautaires, créant une atmosphère joyeuse, conviviale et attirant la participation d’un grand nombre d’habitants.
Classement
L’ensemble de vestiges comprenant la maison communale, la pagode et le sanctuaire de Lại Đà a été classé par le Ministère de la Culture et de l’Information comme Vestige national d’architecture et d’art le 5 septembre 1989.
Documents de référence
- Khám phá di tích lịch sử làng Lại Đà, quê hương của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng
- Thanh Thanh, “Độc đáo di tích Quốc gia đình Lại Đà, xã Đông Hội, huyện Đông Anh”, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch, Ngày 03/05/2023
- Lưu Minh Trị (2011), Hà Nội di tích và danh thắng, Tập 1, Nxb Hà Nội.
