Thông tin chung
Huy Chân Công chúa còn được biết đến với danh xưng Trinh Thục phi (貞淑妃) hoặc qua các tên gọi Ngọc Hiền, Ngọc Dung, Ngọc Huyên, đầy đủ là Trần Thị Ngọc Hiền (陳氏玉賢) (1377 – ?), một vị Công chúa nhà Trần và cũng là phi tần của Lê Thái Tổ.
Xuất thân
Công chúa Huy Chân là con gái duy nhất và cũng là con út của vua Trần Duệ Tông. Thân mẫu của bà là Cung phi Trần Thị Ngọc Hòa, hay Trần Thị Ngọc Hào, còn được biết đến với danh xưng Hoàng hậu Bạch Ngọc, người gốc Hà Tĩnh, là con gái làng Tri Bản (nay thuộc xã Hòa Hải, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh). Nhờ nhan sắc và được vua cha yêu thương, mẹ bà được phong làm Cung phi.
Công chúa Huy Chân có lẽ sinh tại Thăng Long, kinh đô nhà Trần. Sau khi vua Trần Duệ Tông mất vào năm 1377 và nhà Trần suy vong, Cung phi Bạch Ngọc đã dẫn Công chúa Huy Chân cùng gia tộc rời khỏi kinh thành, lánh về quê cha ở phủ Đức Quang, lộ Nghệ An (nay thuộc Hà Tĩnh), nhằm tránh nạn.
Cuộc đời
Cuộc đời của bà phần lớn được ghi chép trong Đại Việt Sử ký Toàn thư.
Năm 1377, vua Trần Duệ Tông đột ngột tử trận khi đánh Chiêm Thành, dẫn đến sự suy yếu dần của triều Trần và quyền lực rơi vào tay Hồ Quý Ly. Trước nguy cơ biến động triều chính và sợ tai họa ập đến, Cung phi Bạch Ngọc quyết định rời bỏ hoàng cung, dẫn theo con gái là Công chúa Huy Chân, hai anh trai Trần Đạt và Trần Duy cùng gia thần thân tín, tổng cộng 572 người, âm thầm rời Thăng Long để lánh về quê cha ở phủ Đức Quang, lộ Nghệ An (nay thuộc Hà Tĩnh). Chuyến hành trình kéo dài gần 50 ngày đêm đầy gian khổ, nhiều người kiệt sức và chết dọc đường, khi đến nơi chỉ còn lại 172 người. Tại vùng thâm sơn cùng cốc thuộc dãy Trà Sơn, mẹ con bà bắt tay vào việc khai khẩn đất hoang, chiêu mộ dân nghèo, hình thành lực lượng gần 3.000 người, khai khẩn 3.965 mẫu ruộng và thiết lập 45 xã thôn, trang ấp trên địa bàn 6 tổng các huyện Đức Thọ, Hương Sơn, Hương Khê, Can Lộc ngày nay. Công chúa Huy Chân hỗ trợ đắc lực cho mẹ trong việc điều hành công việc, vừa sản xuất vừa rèn đúc vũ khí để bảo vệ trang trại, đồng thời cho dựng hai ngôi chùa là Diên Quang (chùa Am) và Tiên Lữ (chùa Lã). Mặc dù thế lực của họ ngày càng lớn, nhưng mẹ con bà khéo léo che giấu thân phận để tránh sự chú ý của quân Minh.
Trong giai đoạn kháng chiến, mẹ con bà ủng hộ lương thực, của cải và góp sức cho cuộc khởi nghĩa của nhà Hậu Trần chống quân Minh. Sau khi Hậu Trần thất bại năm 1414, quân Minh quấy phá trang trại, buộc họ phải chuyển đến bờ bắc sông La, gần dãy núi Thiên Nhận, để có địa thế hiểm yếu hơn. Năm 1424-1425, nghĩa quân Lam Sơn của Lê Lợi tiến vào Nghệ An, tướng Bùi Bị phát hiện trang trại của Bạch Ngọc. Khi được mẹ hỏi ý kiến, Công chúa Huy Chân khẳng định rằng họ Trần không còn ai có thể gánh vác trọng trách, mệnh trời dường như trao vào tay Lê Lợi, nên nên giúp để nước Việt trở lại tay người Việt. Thực hiện lời khuyên này, mẹ con bà đến yết kiến Lê Lợi tại thành Lục Niên, hiến toàn bộ tiền và lương thực tích trữ, đồng thời đồng ý gả Huy Chân cho Lê Lợi làm thứ thiếp. Lê Lợi cho xây điện Phượng Hoàng và điện Ngũ Long làm nơi cư ngụ cho hai mẹ con.
Sau khi Lê Lợi lên ngôi năm 1428, lấy niên hiệu Thuận Thiên, sáng lập nhà Hậu Lê, Công chúa Huy Chân được phong làm Thục phi (Trinh Thục phi), sinh hạ Trang Từ Công chúa Lê Thị Ngọc Châu. Sau khi Lê Thái Tổ băng, Huy Chân xin về tu hành cùng mẹ tại chùa Am (Diên Quang tự) ở xã Đức Hòa, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh, nơi bà ngày ngày tụng kinh niệm Phật, cầu quốc thái dân an và siêu thoát cho vong linh các quân sĩ hy sinh. Từ khi được phong Thục phi, tư liệu về cuộc đời bà sau đó không còn ghi chép rõ ràng, đặc biệt năm mất của bà vẫn chưa xác định.
Thờ phụng
Cả Công chúa Huy Chân và mẹ bà – Hoàng hậu Bạch Ngọc, đều gắn liền với Chùa Am (Diên Quang tự), nơi trở thành di tích lịch sử quan trọng. Sau khi Lê Thái Tổ băng năm 1433, Huy Chân xin về tu hành cùng mẹ tại chùa Am, tọa lạc trên sườn núi Am, xã Đức Hòa, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh, nơi bà Bạch Ngọc đã xin vua cho xây dựng để tu hành. Nhằm ghi nhận công đức to lớn của Hoàng hậu Bạch Ngọc, các đời vua Lê đã cho tạc tượng bà bằng đồng đen và thờ tại chùa Am; dù tượng bị đánh cắp, sau đó đã được đúc lại. Chùa Am (Diên Quang tự) được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia vào năm 1995.
Hoàng hậu Bạch Ngọc, thân mẫu Công chúa Huy Chân, được tôn vinh rộng rãi tại địa phương như một vị Thánh Mẫu và Thành hoàng, là phần di sản mà Huy Chân kế thừa. Sau khi bà qua đời vào khoảng thời gian vua Lê Thánh Tông, nhiều làng ở Hương Sơn, Hương Khê, Đức Thọ đã tôn thờ bà làm Thành hoàng và xưng bà là Thánh Mẫu. Các triều đại phong kiến, từ Tây Sơn đến nhà Nguyễn (Gia Long, Minh Mệnh, Thiệu Trị, Đồng Khánh, Duy Tân, Khải Định), đều ban sắc phong với nhiều mỹ hiệu để các làng quê hương khói thờ phụng và tôn vinh bà. Khi Hoàng hậu Bạch Ngọc mất, thi thể bà trôi dạt vào vùng Yên Mỹ, Yên Phú (nay là xã Liên Minh, Đức Thọ, Hà Tĩnh), được nhân dân an táng và lập miếu thờ, sau này xây dựng thành Đền thờ Mẫu Bạch Ngọc (Đền Liên Minh), hiện là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Ngôi đền lưu giữ nhiều hiện vật quý như đại tự, hoành phi, sắc phong, câu đối, bài vị và thần vị, là những tư liệu quan trọng ghi dấu công lao của bà.
Ngày nay, Đền Liên Minh được các cấp chính quyền và nhân dân Hà Tĩnh quan tâm bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử. Sự tôn vinh Hoàng hậu Bạch Ngọc và các di tích gắn liền cuộc đời bà cũng chính là sự tôn vinh vai trò của Công chúa Huy Chân, người đã hỗ trợ mẹ khai hoang lập ấp, đưa ra lời khuyên chiến lược ủng hộ Lê Lợi và cùng mẹ lui về tu hành tại chùa Am.
Tham khảo
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội.
- Trần Thị Ngọc Hiền, Wikipedia.
- Nguyễn Hữu Tâm, Hoàng hậu Bạch Ngọc với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Văn hóa Nghệ An, đăng tải ngày 21/08/2012.
- Đền thờ Hoàng hậu Bạch Ngọc trên đất mẹ sông La, trên trang thcs-binhthinh-hatinh.violet.vn.
- Nguyễn Tiến Dũng, Chuyện về Bạch Ngọc hoàng hậu, Báo Đắk Lắk, đăng tải ngày 30/05/2020.
- Trần Hưng, Chuyện về cung phi Bạch Ngọc của vua Trần Duệ Tông, trên trang trithucvn2.net, đăng tải ngày 05/08/2025.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
General Information
Princess Huy Chan, also known by the title Trinh Thuc phi (貞淑妃) and other names such as Ngoc Hien, Ngoc Dung, Ngoc Huyen, full name Tran Thi Ngoc Hien (陳氏玉賢) (1377 – ?), was a princess of the Tran dynasty and also a consort of Le Thai To.
Origin
Princess Huy Chan was the youngest and only daughter of King Tran Due Tong. Her mother was the palace consort Tran Thi Ngoc Hoa, also known as Tran Thi Ngoc Hao, widely known by the title Empress Bach Ngoc, a native of Ha Tinh, daughter of Tri Ban village (now Hoa Hai commune, Huong Khe district, Ha Tinh province). Due to her beauty and the favor of the king, her mother was appointed palace consort.
Princess Huy Chan was likely born in Thang Long, the capital of the Tran dynasty. After King Tran Duệ Tong died in 1377 and the Tran dynasty declined, Consort Bach Ngoc led Princess Huy Chan and her family out of the capital to her paternal homeland in Duc Quang prefecture, Nghe An circuit (now part of Ha Tinh), to escape danger.
Life
Her life is largely recorded in the Dai Viet Su Ky Toan Thu.
In 1377, King Tran Due Tong suddenly died in battle against Champa, leading to the gradual weakening of the Tran dynasty and the rise of Ho Quy Ly. Fearing political turmoil and impending disaster, Consort Bach Ngoc decided to leave the royal palace, taking her daughter Princess Huy Chan, two brothers Tran Dat and Tran Duy, and loyal retainers—a total of 572 people—quietly departing Thang Long to seek refuge in Duc Quang prefecture, Nghe An circuit (now Ha Tinh). The journey lasted nearly 50 days and nights, during which many perished from exhaustion; only 172 survived to reach their destination.
In the remote mountains of the Tra Son range, mother and daughter began reclaiming wasteland, recruiting the poor, and forming a force of nearly 3,000 people. They cultivated 3,965 mau of rice fields and established 45 villages and hamlets across six tong in present-day Duc Tho, Huong Son, Huong Khe, and Can Loc districts. Princess Huy Chan actively assisted her mother in administration, overseeing production and weapon casting to protect the estates, while also establishing two pagodas: Dien Quang (Am Pagoda) and Tien Lu (La Pagoda). Although their influence grew, they skillfully concealed their identity to avoid attracting attention from the Ming forces.
During the resistance period, mother and daughter supported the Hou Tran rebellion against the Ming, providing food, wealth, and manpower. After the Hou Tran defeat in 1414, Ming forces harassed their estates, forcing them to relocate to the northern bank of the La River, near the Thien Nhan mountains, a more defensible position.
In 1424-1425, Lam Son insurgents under Le Loi entered Nghe An. General Bui Bi discovered Bach Ngoc’s estate. When asked by her mother, Princess Huy Chan affirmed that no one from the Tran family remained capable of bearing the responsibility, and that Heaven seemed to have granted the mandate to Le Loi. She advised assisting him to restore Vietnam to Vietnamese hands. Following this counsel, mother and daughter presented themselves to Le Loi at Luc Nien citadel, offering all accumulated wealth and food supplies, and agreed to marry Huy Chan to Le Loi as a secondary consort. Le Loi built Phuong Hoang Palace and Ngu Long Palace as residences for mother and daughter.
After Le Loi ascended the throne in 1428, adopting the reign title Thuan Thien and founding the Later Le dynasty, Princess Huy Chan was granted the title Thuc phi (Trinh Thuc phi), and gave birth to Princess Trang Tu, Le Thi Ngoc Chau. After Le Thai To’s death, Huy Chan requested to retire to religious life with her mother at Am Pagoda (Dien Quang Tu) in Duc Hoa commune, Duc Tho district, Ha Tinh, spending her days reciting sutras and prayers for national peace and for the souls of fallen soldiers. From the time she was granted the title Thuc phi, historical records of her life become sparse, and her date of death remains unknown.
Veneration
Both Princess Huy Chan and her mother, Empress Bach Ngoc, are closely associated with Am Pagoda (Dien Quang Tu), which has become an important historical site. After Le Thai To passed away in 1433, Huy Chan retired to religious life with her mother at Am Pagoda, located on the slopes of Am Mountain, Duc Hoa commune, Duc Tho district, Ha Tinh, built with royal permission by Bach Ngoc for her monastic practice.
To honor Empress Bach Ngoc’s great merits, subsequent Later Le kings had her bronze statue enshrined at Am Pagoda; although the original statue was stolen, it was later recast. Am Pagoda (Dien Quang Tu) was recognized as a national historical and cultural site in 1995.
Empress Bach Ngoc, mother of Princess Huy Chan, is widely venerated locally as a Holy Mother and tutelary deity, a heritage inherited by Huy Chan. After Bach Ngoc’s death during the reign of King Le Thanh Tong, many villages in Huong Son, Huong Khe, and Duc Tho honored her as the tutelary deity, calling her the Holy Mother. Various dynasties, from Tay Son to Nguyen (Gia Long, Minh Menh, Thieu Tri, Dong Khanh, Duy Tan, Khai Dinh), granted posthumous titles and honorifics for villages to worship her. Upon her death, her body drifted to Yen My, Yen Phu (now Lien Minh commune, Duc Tho, Ha Tinh), where locals buried her and built a temple, later expanded into Lien Minh Bach Ngoc Temple (Lien Minh Temple), now a national historical and cultural site. The temple preserves valuable artifacts including commemorative inscriptions, couplets, royal decrees, ancestral tablets, and deity statues, serving as crucial evidence of her contributions.
Today, Lien Minh Temple is preserved and promoted by local authorities and the people of Ha Tinh. Honoring Empress Bach Ngoc and the associated historical sites also reflects the recognition of Princess Huy Chan, who assisted her mother in land reclamation and estate establishment, provided strategic counsel to support Le Loi, and later retired to monastic life at Am Pagoda.
References
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội.
- Trần Thị Ngọc Hiền, Wikipedia.
- Nguyễn Hữu Tâm, Hoàng hậu Bạch Ngọc với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Văn hóa Nghệ An, đăng tải ngày 21/08/2012.
- Đền thờ Hoàng hậu Bạch Ngọc trên đất mẹ sông La, trên trang thcs-binhthinh-hatinh.violet.vn.
- Nguyễn Tiến Dũng, Chuyện về Bạch Ngọc hoàng hậu, Báo Đắk Lắk, đăng tải ngày 30/05/2020.
- Trần Hưng, Chuyện về cung phi Bạch Ngọc của vua Trần Duệ Tông, trên trang trithucvn2.net, đăng tải ngày 05/08/2025.
Tiếng Trung (中文)
基本信息
辉真公主，又称贞淑妃（貞淑妃），或以玉贤、玉容、玉玄等名见诸史册，全名陈氏玉贤（陳氏玉賢）（1377年－？），为陈朝公主，同时也是黎太祖（Le Thai To）的妃嫔。
出身
辉真公主为陈悼宗（Tran Due Tong）唯一的女儿及幼女。其母为宫妃陈氏玉和（亦作陈氏玉郝），世称白玉皇后，原籍河静（今属越南河静省），出自翠本里（今属河静省香溪县 hoa hai 社）。因美貌并受父皇宠爱，其母被册封为宫妃。
辉真公主很可能出生于陈朝都城升龙（Thang Long）。1377年，陈悼宗去世，陈朝衰落，宫妃白玉带着辉真公主及家族离开都城，迁回父亲家乡德光府（今河静省），以避祸乱。
生平
辉真公主的生平主要记载于《大越史记全书》。
1377年，陈悼宗征战占城（Chiem Thanh）突遇战死，导致陈朝日渐衰弱，权力逐渐落入胡季犛（Ho Quy Ly）手中。为躲避政治动荡及潜在灾祸，宫妃白玉决定离开皇宫，带着女儿辉真公主、两位兄长陈达与陈维及忠信家臣共572人，秘密离开升龙，迁往德光府（今属河静省）。此行历时近50昼夜，路途艰险，许多人力竭而亡，到达目的地时仅剩172人。
在茶山（Tra Son）深山之地，母女二人开始开垦荒地，招募贫民，形成约3000人的势力，开垦田地3965亩，建立45个村社和庄园，分布于今德寿（Duc Tho）、香山（Huong Son）、香溪（Huong Khe）、干禄（Can Loc）六个总县。辉真公主协助母亲管理事务，既组织农业生产，又铸造武器保护庄园，同时建造了两座寺庙：延光寺（Dien Quang tu，又称Am寺）与仙侣寺（Tien Lu寺，Lã寺）。尽管势力逐渐壮大，母女二人仍谨慎隐藏身份，以免引起明军注意。
在抗敌期间，母女二人提供粮食、财物并参与后陈（Hau Tran）抗明起义。1414年后陈失败，明军扰乱庄园，迫使她们迁至La河北岸，靠近天认山（Thien Nhan），利用地势险要防御。1424至1425年，黎利（Le Loi）领导的蓝山（Lam Son）义军进军河静，统帅裴备（Bui Bi）发现白玉庄园。母亲问计于辉真公主时，她断言陈氏已无人可承担大任，天命似乎落在黎利手中，应当辅助，使越南回归越人之手。遵从此计，母女前往绿年城（Luc Nien）见黎利，献上所有积蓄的金银粮食，并同意将辉真公主嫁给黎利为妾。黎利为母女修建凤凰殿与五龙殿 作为居所。
1428年，黎利即位，年号顺天（Thuan Thien），开创后黎朝（Hau Le），辉真公主被封为淑妃（Thuc phi/贞淑妃），生有庄慈公主黎氏玉珠。黎太祖去世后，辉真公主随母亲返回德寿县Am寺（Dien Quang tu）修行，每日诵经念佛，为国祈福，并超度牺牲将士灵魂。自封妃后，其后生平资料不详，尤其去世年份尚未确定。
祭祀
辉真公主与其母白玉皇后均与Am寺（Dien Quang tu）紧密相关，该寺为重要历史文化遗迹。黎太祖逝世1433年后，辉真公主返回Am寺与母共修。为纪念白玉皇后功德，历代黎朝君王在Am寺塑黑铜像供奉；即使铜像被盗，后亦重铸。Am寺于1995年被列为国家级历史文化遗迹。
白玉皇后作为辉真公主的母亲，在地方被广泛尊奉为圣母与城隍，是辉真公主继承的精神遗产。白玉皇后去世于黎圣宗在位期间，香山、香溪、德寿等地诸乡村供奉其为城隍并称为圣母。历代封建王朝，从西山（Tay Son）至阮朝（Gia Long, Minh Menh, Thieu Tri, Dong Khanh, Duy Tan, Khai Dinh）均赐封多种谥号和美称，以便乡村祭祀与尊崇。白玉皇后遗体漂至安美、安富（今德寿县连明社），由民众安葬并建庙，后建为白玉圣母庙（Lien Minh庙），现为国家级历史文化遗迹。庙内保存有大量珍贵文物，如大字、横匾、诏书、对联、神位与牌位，成为重要史料，记录白玉皇后功绩。
当今，连明庙由河静省各级政府及民众保护与弘扬其历史价值。对白玉皇后的敬仰与相关遗迹，亦体现了辉真公主的贡献：她协助母亲开垦建立庄园，提出支持黎利的战略建议，并随母亲隐退修行于Am寺。
参考文献
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội.
- Trần Thị Ngọc Hiền, Wikipedia.
- Nguyễn Hữu Tâm, Hoàng hậu Bạch Ngọc với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Văn hóa Nghệ An, đăng tải ngày 21/08/2012.
- Đền thờ Hoàng hậu Bạch Ngọc trên đất mẹ sông La, trên trang thcs-binhthinh-hatinh.violet.vn.
- Nguyễn Tiến Dũng, Chuyện về Bạch Ngọc hoàng hậu, Báo Đắk Lắk, đăng tải ngày 30/05/2020.
- Trần Hưng, Chuyện về cung phi Bạch Ngọc của vua Trần Duệ Tông, trên trang trithucvn2.net, đăng tải ngày 05/08/2025.
Tiếng Pháp (Français’)
Informations generales
La princesse Huy Chan est egalement connue sous le titre de Trinh Thuc phi (貞淑妃) ou par les noms Ngoc Hien, Ngoc Dung, Ngoc Huyen, son nom complet etant Tran Thi Ngoc Hien (陳氏玉賢) (1377 – ?). Elle etait une princesse de la dynastie Tran et egalement concubine de Le Thai To.
Origine
La princesse Huy Chan etait la fille unique et la plus jeune de l’empereur Tran Due Tong. Sa mere etait la concubine imperiale Tran Thi Ngoc Hoa, egalement connue sous le nom de Tran Thi Ngoc Hao et portant le titre d’imperatrice Bach Ngoc. Originaire de Ha Tinh, elle etait fille du village de Tri Ban (aujourd’hui dans la commune de Hoa Hai, district de Huong Khe, province de Ha Tinh). Grace a sa beaute et a l’affection de l’empereur, sa mere fut elevee au rang de concubine imperiale.
La princesse Huy Chan serait nee a Thang Long, la capitale de la dynastie Tran. Apres la mort de l’empereur Tran Due Tong en 1377 et le declin de la dynastie Tran, la concubine Bach Ngoc emmena la princesse Huy Chan avec sa famille pour fuir la capitale et se refugier dans la province paternelle de Duc Quang, dans le lo Nghe An (aujourd’hui Ha Tinh), afin d’echapper aux troubles.
Vie
Sa vie est en grande partie documentee dans le Dai Viet Su ky Toan thu.
En 1377, l’empereur Tran Due Tong perit subitement au combat contre le Champa, entrainant un affaiblissement progressif de la dynastie Tran et un transfert du pouvoir a Ho Quy Ly. Face a l’instabilite politique et a la crainte de catastrophes, la concubine Bach Ngoc decida de quitter le palais, emmenant sa fille Huy Chan, ses deux freres Tran Dat et Tran Duy, ainsi que leurs fideles serviteurs – au total 572 personnes – pour se refugier dans la province paternelle de Duc Quang, dans le lo Nghe An (aujourd’hui Ha Tinh). Le voyage, difficile et long, dura pres de 50 jours et nuits ; beaucoup de personnes succomberent en chemin, et seuls 172 arrivèrent a destination. Dans les zones montagneuses et reculees de la chaine Tra Son, mere et fille commencèrent a defricher la terre, recrutèrent des pauvres et constitue une force de pres de 3 000 personnes. Elles amenagèrent 3 965 mau de rizieres et etablirent 45 villages et hameaux dans six tong des districts actuels de Duc Tho, Huong Son, Huong Khe et Can Loc. La princesse Huy Chan soutenait activement sa mere dans la gestion des activites agricoles et la fabrication d’armes pour proteger la ferme. Elles firent egalement construire deux pagodes : Dien Quang (Pagode Am) et Tien Lu (Pagode La). Bien que leur pouvoir croissant soit considerable, elles dissimulaient habilement leur identite pour eviter l’attention des troupes Ming.
Pendant la periode de resistance, mere et fille apportèrent nourriture, biens et soutien a la rebellion de la dynastie Hau Tran contre les Ming. Apres la defaite des Hau Tran en 1414, les troupes Ming perturberent leur ferme, les obligeant a se deplacer sur la rive nord de la riviere La, pres de la chaine de montagnes Thien Nhan, pour beneficier d’un terrain plus defensif. Entre 1424 et 1425, l’armee Lam Son de Le Loi entra dans Nghe An et le general Bui Bi decouvrit la ferme de Bach Ngoc. Interrogee par sa mere, la princesse Huy Chan confirma que la dynastie Tran n’avait plus personne pour assumer la responsabilite du pays, et que le destin semblait confier le Vietnam a Le Loi, conseillant de le soutenir afin que la patrie redevienne vietnamienne. Suivant ce conseil, mere et fille se rendirent a Le Loi a la citadelle de Luc Nien, offrant toutes leurs reserves d’argent et de nourriture, et acceptant que Huy Chan devienne l’une de ses concubines. Le Loi fit construire le palais Phuong Hoang et le palais Ngu Long pour leur residence.
Apres l’accession de Le Loi au trone en 1428, sous le regne de Thuan Thien et la fondation de la dynastie Hau Le, la princesse Huy Chan fut elevee au rang de Thuc phi (Trinh Thuc phi) et donna naissance a la princesse Le Thi Ngoc Chau. Apres la mort de Le Thai To, Huy Chan demanda a se retirer pour pratiquer le bouddhisme avec sa mere a la Pagode Am (Dien Quang tu) dans la commune de Duc Hoa, district de Duc Tho, Ha Tinh. Elle y recitait quotidiennement les sutras, priait pour la paix et la prosperite du pays et pour le salut des ames des soldats tombes au combat. Depuis sa nomination en tant que Thuc phi, les documents sur sa vie deviennent moins clairs, et l’annee de sa mort reste inconnue.
Veneration
La princesse Huy Chan et sa mere, l’imperatrice Bach Ngoc, sont etroitement liees a la Pagode Am (Dien Quang tu), devenue un site historique important. Apres la mort de Le Thai To en 1433, Huy Chan retourna pour pratiquer le bouddhisme avec sa mere a la Pagode Am, situee sur le flanc du mont Am dans la commune de Duc Hoa, district de Duc Tho, Ha Tinh, construite par Bach Ngoc avec la permission de l’empereur. Pour honorer les merites de l’imperatrice Bach Ngoc, les rois de la dynastie Le firent sculpter une statue en bronze noir et l’installer a la Pagode Am ; meme si la statue fut volee, elle fut ensuite refaite. La Pagode Am (Dien Quang tu) fut reconnue comme site historique et culturel national en 1995.
L’imperatrice Bach Ngoc, mere de la princesse Huy Chan, est largement venerée localement comme une Sainte Mere et tutrice spirituelle, heritage que Huy Chan a continue. Apres sa mort, vers le regne de Le Thanh Tong, de nombreux villages des districts de Huong Son, Huong Khe et Duc Tho lui rendirent hommage en tant que tutrice locale, la surnommant Sainte Mere. Les dynasties feudales ulterieures, de Tay Son a la dynastie Nguyen (Gia Long, Minh Menh, Thieu Tri, Dong Khanh, Duy Tan, Khai Dinh), ont accorde des decrets honorifiques pour perpetuer son culte. A sa mort, son corps deriva jusqu’a Yen My, Yen Phu (aujourd’hui commune de Lien Minh, Duc Tho, Ha Tinh), ou la population l’inhuma et erigea un temple, devenu plus tard le Temple Mau Bach Ngoc (Temple Lien Minh), aujourd’hui classe site historique et culturel national. Le temple conserve de nombreux artefacts precieux tels que grands caracteres, panneaux horizontaux, decrets imperiaux, couplets, plaques et statues, documentant ses contributions.
Aujourd’hui, le Temple Lien Minh est protege et valorise par les autorites locales et la population de Ha Tinh. La veneration de l’imperatrice Bach Ngoc et des sites lies a sa vie reflète egalement la reconnaissance du role de la princesse Huy Chan, qui a soutenu sa mere dans le defrichement et la gestion des terres, conseille strategiquement le soutien a Le Loi et s’est retiree avec sa mere pour pratiquer le bouddhisme a la Pagode Am.
References
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội.
- Trần Thị Ngọc Hiền, Wikipedia.
- Nguyễn Hữu Tâm, Hoàng hậu Bạch Ngọc với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Văn hóa Nghệ An, đăng tải ngày 21/08/2012.
- Đền thờ Hoàng hậu Bạch Ngọc trên đất mẹ sông La, trên trang thcs-binhthinh-hatinh.violet.vn.
- Nguyễn Tiến Dũng, Chuyện về Bạch Ngọc hoàng hậu, Báo Đắk Lắk, đăng tải ngày 30/05/2020.
- Trần Hưng, Chuyện về cung phi Bạch Ngọc của vua Trần Duệ Tông, trên trang trithucvn2.net, đăng tải ngày 05/08/2025.
