Lăng vua Lê Dụ Tông (Thọ Xuân, Thanh Hóa)

Tên gọi và vị trí địa lý

Lăng vua Lê Dụ Tông hiện tọa lạc tại làng Bái Trạch, xã Xuân Giang, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa.

Lịch sử và nhân vật

Lê Dụ Tông Hoàng đế là vị hoàng đế thứ 21 của vương triều Hậu Lê, ông trị vì trong giai đoạn đất nước bước vào thời kỳ ổn định tương đối sau những biến động kéo dài của thế kỷ XVII. Nhà vua có húy là Lê Duy Đường, là cháu nội của vua Lê Thần Tông và là con trưởng của vua Lê Hy Tông. Mẫu thân là Ôn Từ Hoàng Thái hậu Nguyễn Thị Ngọc Đệ, người làng Sùng Quân, huyện Đông Ngàn, vùng đất Kinh Bắc xưa.

Ngày 17 tháng Giêng năm Ất Dậu (1705), Lê Dụ Tông chính thức kế vị. Trong suốt thời gian tại ngôi, ông lần lượt sử dụng hai niên hiệu Vĩnh Thịnh và Bảo Thái, trị vì tổng cộng 25 năm. Đây là một triều đại kéo dài và tương đối yên ổn trong bối cảnh quyền lực thực tế nằm trong tay các chúa Trịnh, song triều đình Lê vẫn giữ được vai trò biểu trưng và điều hành nghi lễ quốc gia.

Triều đại Lê Dụ Tông được ghi nhận là giai đoạn thái bình hiếm hoi của thời Lê trung hưng. Quốc gia không phải đối mặt với chiến tranh lớn, xã hội giữ được trật tự, kỷ cương pháp luật được thi hành nghiêm chỉnh. Nhà vua chủ trương giảm nhẹ hình phạt, khuyến khích giáo hóa, đồng thời chú trọng việc tuyển chọn nhân tài, đặc biệt thông qua các khoa thi võ, nhằm củng cố đội ngũ quân sự phục vụ triều đình. Nhờ vậy, đời sống chính trị và xã hội tương đối ổn định, tạo điều kiện cho sinh hoạt kinh tế và văn hóa phát triển.

Các sử gia đương thời và hậu thế đều dành cho triều đại này những đánh giá tích cực. Lịch triều tạp kỷ của Ngô Cao Lãnh xem đây là thời kỳ pháp độ đầy đủ, kỷ cương rõ ràng, đối nội yên ổn, đối ngoại mềm dẻo. Nhà vua được mô tả như người kế thừa và giữ vững nền trị bình, không cần dùng đến những biện pháp cứng rắn mà vẫn khiến triều chính vận hành trôi chảy.

Ở phương diện đời sống tinh thần, Lê Dụ Tông nổi bật với khuynh hướng sùng tín Phật giáo. Khi còn ngự trị, ông thường lui tới các danh lam cổ tự ở Thăng Long, giao tiếp với giới tăng sĩ, lắng nghe giảng giải kinh điển. Sau khi truyền ngôi cho con, nhà vua dành phần lớn thời gian cho việc nghiên cứu Phật học, tuy không xuất gia nhưng giữ nếp sống thanh đạm, ung dung, được người đương thời coi là bậc quân vương có phong thái hiền triết.

Năm Kỷ Dậu (1729), Lê Dụ Tông bị An Đô Vương Trịnh Cương ép nhường ngôi cho Thái tử Lê Duy Phường rồi ra ở cung Kiền Thọ, xưng là Thuận Thiên thừa vận Hoàng thượng.

Ngày 20 tháng Giêng năm Tân Hợi (1731), vua Lê Dụ Tông qua đời, thọ 52 tuổi. Thi hài ban đầu được an táng tại lăng Cổ Đô, sau đó cải táng về vùng Kim Thạch, nay thuộc làng Bái Trạch, xã Xuân Giang, huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa. Ngôi mộ của nhà vua được phát hiện vào năm 1958, và đến 1964 đã được khai quật khảo cổ theo quyết định của Bộ Văn hóa, đưa các di vật về lưu giữ và nghiên cứu tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, góp phần bổ sung tư liệu cho việc nhận diện rõ hơn diện mạo lịch sử triều Lê Trung Hưng.

Kiến trúc cảnh quan

Khu lăng mộ vua Lê Dụ Tông được quy hoạch trên một tổng thể mặt bằng tương đối hoàn chỉnh, với diện tích khoảng 5.000 m², thể hiện rõ tư duy tổ chức không gian của kiến trúc lăng tẩm thời Lê trung hưng. Toàn bộ khu di tích được bố trí theo trục trung tâm, tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc phong thủy truyền thống, kết hợp hài hòa giữa kiến trúc nhân tạo và cảnh quan tự nhiên.

Trung tâm khu lăng là ngôi mộ chính, có quy mô lớn, kết cấu vững chãi, hình khối cô đọng, tạo cảm giác bề thế và trang nghiêm. Hình thức kiến trúc nhấn mạnh tính ổn định, trường tồn đây là đặc trưng của tư duy kiến trúc lăng mộ hoàng gia, đồng thời phản ánh quan niệm về sự vĩnh cửu của quyền lực vương triều.

Phía trước khu mộ bố trí hồ bán nguyệt, vừa đóng vai trò điều hòa vi khí hậu, vừa mang ý nghĩa phong thủy quan trọng, tạo thế “minh đường tụ thủy”, tăng tính linh thiêng và cân bằng cho tổng thể không gian. Yếu tố mặt nước kết hợp với thảm thực vật bao quanh giúp làm mềm hóa bố cục kiến trúc, tạo nên sự chuyển tiếp nhẹ nhàng giữa các lớp không gian.

Dọc theo trục tiếp cận và xung quanh khu lăng là hệ thống tượng đá và linh vật được sắp đặt theo trật tự nghi lễ, tạo thành hai hàng đối xứng, vừa có chức năng biểu trưng canh giữ, vừa định hướng thị giác, dẫn dắt người tham quan tiến sâu vào không gian trung tâm. Các tượng được chế tác bằng đá với kỹ thuật điêu khắc tinh xảo, tỷ lệ cân đối, đường nét chặt chẽ, phản ánh trình độ mỹ thuật và tay nghề cao của nghệ nhân đương thời.

Tổng thể khu lăng mộ vua Lê Dụ Tông là một công trình kiến trúc cảnh quan tiêu biểu, trong đó nghệ thuật điêu khắc đá, tạo hình tượng thờ và kỹ thuật xây dựng đạt tới mức độ hoàn chỉnh, thể hiện rõ phong cách kiến trúc cung đình thời Lê trung hưng, đồng thời khẳng định giá trị lịch sử, nghệ thuật và cảnh quan đặc sắc của di tích.

Hiện vật

Quan tài: Chiếc quách được làm từ hỗn hợp gồm vôi sò, cát, mật và gạch non được giã nhỏ, sau đó trộn đều và nén chặt quanh 6 mặt quan tài, tạo nên một khối cứng chắc như bê tông. Chiếc quan tài được chế tác từ gỗ Ngọc Am, còn gọi là Pơ Mu. Bên trong, các vách quan tài đều được lót thêm một lớp ván mỏng cùng loại gỗ, giúp tăng độ kín. Quan tài có hai đáy. Ở giữa hai đáy là một lớp gạo rang dày 10cm, phía trên được phủ một tấm ván dày 2cm với 7 lỗ tròn sắp xếp theo hình chòm sao Bắc Đẩu.
Hoàng bào thêu hình rồng năm móng, khăn gấm thêu hình rồng và tấm bia đá khắc dòng chữ: Lê triều Dụ Tông hoàng đế.
8 tấm đại liệm bằng gấm thêu hoa bạc rộng 1,5m, dài 5m, buộc bằng năm đai ngang lụa
Tấm tiểu liệm bằng gấm may kép 2 lần vải; áo hoàng bào kim tuyến, thêu một rồng lớn phía trước và một phía sau cùng nhiều rộng nhỏ và vân mây ở thân và tay áo
2 áo long bào thêu rồng kim tuyến; 3 bộ áo vóc vàng may kép đính vào nhau thành bộ (tổng cộng 9 cái)
lớp áo lụa kép (cộng 6 cái)
Quần 3 chiếc bằng lụa mỏng, khố bằng vải mỏng.

Xếp hạng

Năm 2019, Lăng mộ vua Lê Dụ Tông được xếp hạng di tích cấp tỉnh.

Tài liệu tham khảo

Khu di tích lăng mộ Vua Lê Dụ Tông – công trình kiến trúc tinh xảo – Báo và Phát thanh Truyền hình Thanh Hóa.
Mộ cổ vua Lê chứa thi hài hơn 200 năm vẫn nguyên vẹn, bên trong có nhiều bảo vật, từng gây chấn động giới khảo cổ và sử học Việt Nam
Lê Xuân Sơn, “Hành trình 45 năm của di hài Vua Lê Dụ Tông”, báo Tiền Phong, Ngày 18/09/2009.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Name and Geographical Location

The Tomb of King Le Du Tong is currently located in Bai Trach Village, Xuan Giang Commune, Tho Xuan District, Thanh Hoa Province.

History and Historical Figure

Emperor Le Du Tong Hoa was the 21st emperor of the Le dynasty, reigning during a period when the country entered a phase of relative stability after the prolonged upheavals of the 17th century. His personal name was Le Duy Duong. He was the grandson of King Le Than Tong and the eldest son of King Le Hy Tong. His mother was Empress Dowager On Tu, Nguyen Thi Ngoc De, a native of Sung Quan Village, Dong Ngan District, in the former Kinh Bac region.

On the 17th day of the first lunar month of the At Dau year (1705), Le Du Tong officially ascended the throne. Throughout his reign, he successively used two era names, Vinh Thinh and Bao Thai, ruling for a total of 25 years. This was a long and relatively peaceful reign in a context where real political power lay in the hands of the Trinh lords; nevertheless, the Le court continued to maintain its symbolic authority and to preside over state rituals.

The reign of Le Du Tong is recorded as one of the rare periods of peace during the Restored Le dynasty. The country did not face major wars; society maintained order, and the legal system was strictly enforced. The king advocated leniency in punishments, encouraged moral education, and placed special emphasis on the selection of talented individuals, particularly through military examinations, in order to strengthen the court’s armed forces. As a result, political and social life remained relatively stable, creating favorable conditions for economic and cultural development.

Contemporary and later historians alike have given positive assessments of this reign. Lich trieu tap ky by Ngo Cao Lanh regarded it as a period in which laws and institutions were complete, discipline was clear, domestic affairs were peaceful, and foreign relations were handled with flexibility. The king was described as a ruler who inherited and preserved a state of good governance, without resorting to harsh measures, yet ensuring the smooth functioning of the court.

In terms of spiritual life, Le Du Tong was noted for his strong devotion to Buddhism. While on the throne, he frequently visited ancient temples in Thang Long, associated with monks, and listened to explanations of Buddhist scriptures. After abdicating in favor of his son, he devoted most of his time to the study of Buddhism. Although he did not formally renounce worldly life, he maintained a simple and tranquil lifestyle and was regarded by contemporaries as a monarch with the demeanor of a sage.

In the Ky Dau year (1729), Le Du Tong was forced by An Do Vuong Trinh Cuong to abdicate in favor of Crown Prince Le Duy Phuong and move to Kien Tho Palace, where he took the title Thuan Thien thua van Hoang thuong.

On the 20th day of the first lunar month of the Tan Hoi year (1731), King Le Du Tong passed away at the age of 52. His remains were initially buried at Co Do Tomb, and later reinterred in the Kim Thach area, now Bai Trach Village, Xuan Giang Commune, Tho Xuan District, Thanh Hoa Province. The king’s tomb was discovered in 1958, and in 1964 it was archaeologically excavated by decision of the Ministry of Culture. Artifacts were transferred for preservation and research to the Vietnam History Museum, contributing important materials for a clearer understanding of the historical profile of the Restored Le dynasty.

Architectural Landscape

The tomb complex of King Le Du Tong was planned on a relatively complete overall layout, covering an area of approximately 5,000 m², clearly reflecting the spatial organization principles of royal tomb architecture of the Restored Le period. The entire complex is arranged along a central axis, strictly adhering to traditional feng shui principles and harmoniously combining built structures with the natural landscape.

At the center of the complex is the main tomb, large in scale, solid in structure, and compact in form, creating a sense of grandeur and solemnity. The architectural form emphasizes stability and permanence, characteristic of royal tomb architecture, while also reflecting the concept of the eternity of dynastic power.

In front of the tomb is a semicircular pond, which serves both to regulate the microclimate and to fulfill an important feng shui function, forming the configuration known as “minh duong tu thuy” (the bright court gathering water), enhancing the sacredness and balance of the overall space. The water element, combined with surrounding vegetation, softens the architectural composition and creates a gentle transition between spatial layers.

Along the approach axis and around the tomb complex is a system of stone statues and sacred animals arranged according to ritual order in two symmetrical rows. These serve both a symbolic guarding function and a visual guiding role, leading visitors toward the central space. The statues are carved from stone with refined sculptural techniques, balanced proportions, and firm lines, reflecting the high artistic standards and craftsmanship of artisans of the time.

Overall, the tomb complex of King Le Du Tong is a representative example of landscape architecture, in which stone sculpture, the creation of ritual imagery, and construction techniques reached a high level of completion. It clearly embodies the court architectural style of the Restored Le period and affirms the site’s outstanding historical, artistic, and landscape value.

Artifacts

Coffin: The outer casing was made from a mixture of oyster-shell lime, sand, molasses, and crushed unfired bricks, thoroughly mixed and compacted around all six sides of the coffin, forming a solid mass comparable to concrete. The coffin itself was crafted from Ngoc Am wood, also known as Po Mu. Inside, the coffin walls were additionally lined with a thin layer of boards made from the same wood to enhance airtightness. The coffin has a double bottom. Between the two bottoms is a 10 cm thick layer of roasted rice, above which is placed a 2 cm thick wooden board perforated with seven circular holes arranged in the shape of the Big Dipper constellation.

An imperial robe embroidered with five-clawed dragons; a brocade headscarf embroidered with dragon motifs; and a stone stele inscribed with the words: Le trieu Du Tong hoang de.

Eight large outer shrouds made of brocade embroidered with silver floral patterns, 1.5 m wide and 5 m long, bound with five horizontal silk bands.

One inner shroud made of double-layered brocade; a gold-thread imperial robe embroidered with one large dragon on the front and one on the back, along with many smaller dragons and cloud motifs on the body and sleeves.

Two dragon robes embroidered with gold thread; three sets of yellow silk robes, double-layered and fastened together into sets (a total of nine pieces).

Double-layered silk garments (six pieces in total).

Three pairs of trousers made of thin silk; a loincloth made of fine cloth.

Classification

In 2019, the Tomb of King Le Du Tong was officially recognized as a provincial-level historical monument.

References

Khu di tích lăng mộ Vua Lê Dụ Tông – công trình kiến trúc tinh xảo – Báo và Phát thanh Truyền hình Thanh Hóa.
Mộ cổ vua Lê chứa thi hài hơn 200 năm vẫn nguyên vẹn, bên trong có nhiều bảo vật, từng gây chấn động giới khảo cổ và sử học Việt Nam
Lê Xuân Sơn, “Hành trình 45 năm của di hài Vua Lê Dụ Tông”, báo Tiền Phong, Ngày 18/09/2009.

Tiếng Pháp

Dénomination et situation géographique
Le mausolée du roi Le Du Tong est actuellement situé au village de Bai Trach, commune de Xuan Giang, district de Tho Xuan, province de Thanh Hoa.

Histoire et personnage
L’empereur Le Du Tong Hoa Hoang De fut le vingt-et-unième souverain de la dynastie des Le. Son règne correspond à une période de relative stabilité du pays après les troubles prolongés du XVIIᵉ siècle. Son nom personnel était Le Duy Duong. Il était le petit-fils de l’empereur Le Than Tong et le fils aîné de l’empereur Le Hy Tong. Sa mère était l’impératrice douairière On Tu Hoang Thai Hau Nguyen Thi Ngoc De, originaire du village de Sung Quan, district de Dong Ngan, dans l’ancienne région de Kinh Bac.
Le 17ᵉ jour du premier mois de l’année At Dau (1705), Le Du Tong monta officiellement sur le trône. Durant son règne, il utilisa successivement deux ères de règne, Vinh Thinh et Bao Thai, et gouverna pendant un total de vingt-cinq ans. Il s’agit d’un règne relativement long et paisible, bien que le pouvoir réel fût alors exercé par les seigneurs Trinh. Néanmoins, la cour des Le conserva son rôle symbolique et assura la gestion des rites et cérémonies d’État.
Le règne de Le Du Tong est reconnu comme l’une des rares périodes de paix de l’époque des Le restaurés. Le pays ne connut pas de guerres majeures, l’ordre social fut maintenu et la discipline juridique appliquée avec rigueur. L’empereur prôna l’allègement des châtiments, encouragea l’éducation morale et attacha une importance particulière à la sélection des talents, notamment par l’organisation des concours militaires destinés à renforcer les forces armées de la cour. Grâce à ces orientations, la vie politique et sociale demeura relativement stable, créant des conditions favorables au développement économique et culturel.
Les historiens contemporains et postérieurs ont porté des jugements globalement positifs sur cette période. L’ouvrage Lich trieu tap ky de Ngo Cao Lanh considère ce règne comme une époque où les institutions juridiques étaient complètes, la discipline clairement établie, la situation intérieure paisible et la diplomatie extérieure souple. Le souverain y est décrit comme un héritier capable de préserver la stabilité sans recourir à des mesures coercitives excessives, tout en assurant le bon fonctionnement de l’administration.
Sur le plan spirituel, Le Du Tong se distingua par une profonde dévotion au bouddhisme. Durant son règne, il se rendait fréquemment dans les anciens temples renommés de Thang Long, échangeait avec les moines et écoutait les enseignements des textes bouddhiques. Après avoir transmis le trône à son fils, il consacra l’essentiel de son temps à l’étude du bouddhisme. Sans entrer dans la vie monastique, il adopta un mode de vie simple et détaché, et fut considéré par ses contemporains comme un souverain au tempérament de sage.
En l’année Ky Dau (1729), Le Du Tong fut contraint par An Do Vuong Trinh Cuong d’abdiquer en faveur du prince héritier Le Duy Phuong, puis de se retirer au palais Kien Tho, où il prit le titre de Thuan Thien thua van Hoang thuong.
Le 20ᵉ jour du premier mois de l’année Tan Hoi (1731), le roi Le Du Tong décéda à l’âge de cinquante-deux ans. Sa dépouille fut d’abord inhumée au mausolée de Co Do, puis réinhumée dans la région de Kim Thach, aujourd’hui située au village de Bai Trach, commune de Xuan Giang, district de Tho Xuan, province de Thanh Hoa. La tombe royale fut découverte en 1958 et fit l’objet de fouilles archéologiques en 1964, sur décision du ministère de la Culture. Les objets mis au jour furent transférés au Musee d’Histoire du Vietnam pour conservation et étude, contribuant ainsi à enrichir la documentation permettant de mieux appréhender l’histoire de la dynastie des Le restaurés.

Architecture et paysage
Le complexe funéraire du roi Le Du Tong est aménagé selon un plan d’ensemble relativement complet, couvrant une superficie d’environ 5 000 m², illustrant clairement la conception spatiale de l’architecture funéraire de l’époque des Le restaurés. L’ensemble du site est organisé selon un axe central, respectant strictement les principes traditionnels de la géomancie, et associant harmonieusement constructions humaines et environnement naturel.
Au centre du complexe se trouve la tombe principale, de grandes dimensions, à la structure solide et aux volumes compacts, dégageant une impression de majesté et de solennité. La forme architecturale met l’accent sur la stabilité et la pérennité, caractéristiques de la pensée architecturale des mausolées royaux, et reflète la conception de l’éternité du pouvoir dynastique.
À l’avant de la tombe est aménagé un bassin semi-circulaire, jouant à la fois un rôle de régulation microclimatique et une fonction géomantique essentielle, créant une configuration dite de « cour lumineuse recueillant les eaux », renforçant le caractère sacré et l’équilibre de l’ensemble. L’élément aquatique, combiné à la végétation environnante, adoucit la composition architecturale et assure une transition harmonieuse entre les différentes strates de l’espace.
Le long de l’axe d’accès et autour du mausolée se déploie un système de statues et d’animaux mythiques en pierre, disposés selon un ordre rituel en deux rangées symétriques. Ces sculptures remplissent à la fois une fonction symbolique de protection et un rôle d’orientation visuelle, guidant le visiteur vers l’espace central. Réalisées en pierre avec une technique de sculpture raffinée, des proportions équilibrées et des lignes précises, elles témoignent du haut niveau artistique et du savoir-faire des artisans de l’époque.
Dans son ensemble, le mausolée du roi Le Du Tong constitue un exemple remarquable d’architecture paysagère funéraire, où l’art de la sculpture sur pierre, la statuaire cultuelle et les techniques de construction atteignent un degré d’achèvement élevé. Il incarne clairement le style architectural de la cour des Le restaurés et affirme la valeur historique, artistique et paysagère singulière du site.

Objets mis au jour
Cercueil :
Le sarcophage est constitué d’un mélange de chaux de coquillage, de sable, de mélasse et de briques non cuites finement pilées, homogénéisé puis compacté autour des six faces du cercueil, formant un bloc dur comparable au béton. Le cercueil est fabriqué en bois de Ngoc Am, également appelé Po Mu. À l’intérieur, les parois sont doublées d’une fine planche du même bois afin d’en renforcer l’étanchéité. Le cercueil comporte deux fonds. Entre ces deux fonds se trouve une couche de riz grillé d’une épaisseur de 10 cm, surmontée d’une planche de 2 cm d’épaisseur percée de sept trous circulaires disposés selon la configuration de la constellation de la Grande Ourse.
– Robe impériale brodée d’un dragon à cinq griffes, coiffe en brocart brodée de dragons, et stèle de pierre portant l’inscription :
« Le trieu Du Tong hoang de ».
– Huit grandes étoffes mortuaires en brocart brodé de fleurs d’argent, de 1,5 m de large et 5 m de long, attachées par cinq bandes de soie transversales.
– Une petite étoffe mortuaire en brocart cousue en double épaisseur ; robe impériale brodée de fils d’or, ornée d’un grand dragon à l’avant et à l’arrière, accompagnée de nombreux petits dragons et de motifs de nuages sur le corps et les manches.
– Deux robes impériales brodées de dragons en fils d’or ; trois ensembles de tuniques en soie jaune cousues en double et assemblées (neuf pièces au total).
– Six couches de tuniques en soie doublée.
– Trois pantalons en soie fine et un pagne en tissu léger.
Classement patrimonial
En 2019, le mausolée du roi Le Du Tong a été classé monument historique de niveau provincial.

Références