Tên gọi và vị trí địa lý
Lăng Trường Mậu là nơi an táng Chúa Nguyễn Phúc Thái (1649 – 1691), tức Anh Tôn Hiếu Nghĩa Hoàng Đế, vị chúa thứ 5 triều Nguyễn ở Đàng Trong. Ông còn được gọi là chúa Nghĩa.
Lăng tọa lạc tại khu vực núi Kim Ngọc, thôn Kim Ngọc, xã Hương Thọ, thị xã Hương Trà, Huế. Di tích nằm ở tả ngạn dòng Tả Trạch, cách bờ sông khoảng 500 m (theo đo đạc hiện nay trên bản đồ), thay vì khoảng 1,5 km như một số tài liệu cũ ghi nhận. Từ trung tâm thành phố Huế, lăng cách chừng 11 km theo đường chim bay về phía tây nam.
Lăng Trường Mậu nằm cách lăng mộ Nguyễn Phúc Chu khoảng 350 m về hướng tây nam, tạo thành một cụm di tích lăng mộ chúa Nguyễn phân bố tập trung tại khu vực Kim Ngọc, Hương Thọ.
Lịch sử và nhân vật
Lịch sử trùng tu và xây dựng
Theo Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ (Bộ Công, quyển 216), vào năm 1808, vua Gia Long đã cho tổ chức xây dựng và tu sửa lại 17 lăng mộ của các chúa Nguyễn cùng các phi tần tiền triều. Lăng Trường Mậu, nơi an táng Chúa Nguyễn Phúc Thái là một trong những lăng mộ được xây dựng và trùng tu trong khoảng thời gian này. Chủ trương trùng tu và xây dựng khu lăng mộ các chúa Nguyễn và phi tần thể hiện tính chính thống của vương triều và tri ân tiền tổ, những người đã đặt nền móng cho Vương Triều Nguyễn.
Năm 2012, lăng Trường Mậu được Hội đồng Nguyễn Phước tộc tổ chức trùng tu, nhằm gia cố và bảo tồn di tích trong bối cảnh nhiều hạng mục đã xuống cấp theo thời gian.
Nhân vật
Chúa Nguyễn Phúc Thái (1649 – 1691), tức Chúa Nghĩa, là vị chúa Nguyễn thứ năm của chính quyền Đàng Trong, kế nghiệp Nguyễn Phúc Tần (Chúa Hiền). Ông trị vì từ năm 1687 đến 1691. Trước đây, sử cũ từng chép nhầm tên ông là Nguyễn Phúc Trăn, nhưng các tài liệu sau này đã xác định chính xác là Nguyễn Phúc Thái.
Ông là con trai thứ hai của Chúa Hiền, mẹ là Thứ phi Tống Thị Đôi. Do người anh cả (được lập làm Thế tử) mất sớm, Nguyễn Phúc Thái được chọn kế vị nhờ đức độ và sự trưởng thành. Trước khi lên ngôi, ông được phong Tả thủy dinh phó tướng, tước Hoằng Ân hầu, từng bước tham gia điều hành quân chính. Năm 1687, khi Chúa Hiền qua đời, ông được tôn lập làm chúa ở tuổi 39.
Triều đại của Chúa Nghĩa bối cảnh Đàng Trong tương đối ổn định, ông chủ trương duy trì cơ nghiệp, lấy khoan dung và ổn định xã hội làm trọng. Chính sách cai trị của ông thiên về giảm nhẹ hình phạt, tiết chế sưu thuế, giữ sự liên tục của bộ máy hành chính, nhờ đó đời sống nhân dân khá yên ổn.
Một cải cách đáng chú ý là ông cho điều chỉnh chế độ tang phục quốc tang, rút ngắn thời gian để tang đối với quân dân nhằm tránh đình trệ sản xuất, thể hiện tư duy thực tiễn và tinh thần “yên dân”.
Năm 1687, ông quyết định dời phủ chúa từ Kim Long về Phú Xuân (nay thuộc Huế). Việc xây dựng Chính dinh tại Phú Xuân không chỉ đáp ứng yêu cầu quân sự- hành chính trước mắt mà còn đặt nền móng để nơi đây trở thành kinh đô của triều Nguyễn sau này.
Về đối ngoại, ông can thiệp vào tình hình Chân Lạp (1688 – 1690, dẹp thế lực Hoàng Tấn và đánh bại vua Nặc Ông Thu, quân Đàng Trong củng cố lại ảnh hưởng tại khu vực này, duy trì vị thế chính trị ở Nam Bộ.
Nhìn chung, sự nghiệp của Nguyễn Phúc Thái tương đối ngắn ngủi nhưng để lại những dấu ấn quan trọng, đặc biệt là việc định đô tại Phú Xuân, bước chuyển có ý nghĩa lâu dài trong tiến trình lịch sử họ Nguyễn.
Kiến trúc cảnh quan
Lăng tọa lạc trên một quả đồi cao, xoay mặt về hướng bắc, phía trước có hồ nước rộng đóng vai trò minh đường, tạo thế phong thủy hài hòa và thoáng đạt. Tổng thể kiến trúc lăng và mộ mang kiểu thức tương đồng với các lăng chúa Nguyễn cùng khu vực, thiên về bố cục khép kín, quy mô vừa phải nhưng trang nghiêm.
Toàn khu lăng được bao bọc bởi hai vòng thành hình chữ nhật:
- Vòng thành ngoài có chu vi khoảng 121,7 m, cao 2,5 m.
- Vòng thành trong có chu vi khoảng 67 m, cao 1,98 m.
Hai lớp thành tạo nên cấu trúc không gian phân tầng rõ rệt: vòng ngoài xác lập ranh giới bảo vệ, vòng trong bao bọc trực tiếp khu mộ trung tâm.
Phần mộ có dạng khối chữ nhật, thấp và phẳng, gồm hai tầng giật cấp:
- Tầng trên: rộng 2,75 m, dài 3,50 m, cao 0,23 m.
- Tầng dưới: rộng 5,34 m, dài 6,50 m, cao 0,18 m.
Trước mộ xây hương án phục vụ nghi lễ tế tự. Sau cổng chính có bình phong đắp nổi hình long mã, tương tự mô-típ trang trí thường thấy ở các lăng chúa Nguyễn, vừa mang ý nghĩa biểu trưng vương quyền vừa tạo yếu tố chắn gió theo quan niệm phong thủy truyền thống.
Tổng thể kiến trúc cân đối, gắn kết hài hòa với địa hình đồi núi và mặt nước phía trước, thể hiện đặc trưng kiến trúc lăng mộ chúa Nguyễn thời kỳ đầu.
Xếp hạng
Lăng Trường Mậu được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh theo Quyết định số 1228/QĐ-UBND của UBND tỉnh ban hành ngày 04/6/2018.
Tài liệu tham khảo
- TS. Phan Thanh Hải, “Lăng mộ hoàng gia thời Nguyễn tại Huế”, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế.
- Lăng Trường Mậu – Cổng thông tin điện tử Thành phố Huế.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Name and Geographic Location
Truong Mau Mausoleum is the burial site of Lord Nguyen Phuc Thai (1649–1691), posthumously honored as Anh Ton Hieu Nghia Hoang De, the fifth Nguyen Lord of Dang Trong (Inner Realm). He was also known as Lord Nghia.
The mausoleum is located in the Kim Ngoc mountain area, formerly part of Huong Tra District; today it belongs to Kim Ngoc Hamlet, Huong Tho Commune, Hue City. The monument lies on the left bank of the Ta Trach River, approximately 500 meters from the riverbank (according to current map measurements), rather than about 1.5 kilometers as recorded in some older documents. From the center of Hue City, the mausoleum is about 11 kilometers southwest in a straight line.
Truong Mau Mausoleum is situated approximately 350 meters southwest of the tomb of Nguyen Phuc Chu, forming a concentrated cluster of Nguyen Lords’ mausoleums in the Kim Ngoc – Huong Tho area.
History and Historical Figure
Construction and Restoration History
According to Kham dinh Dai Nam hoi dien su le (Ministry of Public Works, Volume 216), in 1808 Emperor Gia Long ordered the construction and restoration of 17 mausoleums of the Nguyen Lords and their consorts. Truong Mau Mausoleum, the burial site of Lord Nguyen Phuc Thai, was among those built and restored during this period. The policy of reconstructing and maintaining the mausoleums of the Nguyen Lords and their consorts demonstrated the dynasty’s assertion of legitimacy and its gratitude toward the forebears who laid the foundations of the Nguyen Dynasty.
Historical Figure
Lord Nguyen Phuc Thai (1649–1691), known as Lord Nghia, was the fifth Nguyen Lord of Dang Trong, succeeding Nguyen Phuc Tan (Lord Hien). He reigned from 1687 to 1691. Earlier historical records mistakenly referred to him as Nguyen Phuc Tran; however, later scholarship has confirmed his correct name as Nguyen Phuc Thai.
He was the second son of Lord Hien, born to Secondary Consort Tong Thi Doi. As the eldest brother—who had been designated Crown Heir—died prematurely, Nguyen Phuc Thai was selected as successor due to his virtue and maturity. Prior to his accession, he was appointed Deputy Commander of the Left Naval Division and granted the title Hoang An Hau, gradually participating in military and administrative governance. In 1687, upon the death of Lord Hien, he was enthroned as lord at the age of 39.
During Lord Nghia’s reign, Dang Trong was relatively stable. He pursued a policy of preserving the existing foundations of the regime, emphasizing leniency and social stability. His governance inclined toward reducing punishments, moderating taxation and corvée labor, and maintaining administrative continuity, thereby ensuring relative peace in people’s livelihoods.
A notable reform was his adjustment of national mourning regulations, shortening the prescribed mourning period for soldiers and civilians in order to prevent disruption of production. This reflected pragmatic thinking and a policy oriented toward social stability.
In 1687, he decided to relocate the lordly residence from Kim Long to Phu Xuan (now part of Hue). The construction of the main administrative headquarters (Chinh Dinh) at Phu Xuan not only met immediate military and administrative needs but also laid the foundation for its later development as the imperial capital of the Nguyen Dynasty.
In foreign affairs, he intervened in Cambodian politics (1688–1690), suppressing the faction of Hoang Tan and defeating King Nac Ong Thu. Dang Trong forces thereby reinforced their influence in the region and maintained political standing in the southern territories.
Although Nguyen Phuc Thai’s reign was relatively short, it left important marks, particularly the establishment of Phu Xuan as the political center—a transition of long-term significance in Nguyen history.
Architectural Landscape
The mausoleum is situated on a high hill, facing north. In front lies a large lake serving as the minh duong (bright hall), creating a harmonious and open geomantic configuration. The overall architectural layout of the mausoleum and tomb is similar to other Nguyen Lords’ mausoleums in the region, characterized by a relatively enclosed composition, moderate scale, and solemn appearance.
The entire complex is enclosed by two rectangular walls:
Outer enclosure: perimeter approximately 121.7 meters; height 2.5 meters.
Inner enclosure: perimeter approximately 67 meters; height 1.98 meters.
These two layers establish a clearly stratified spatial structure: the outer wall defines and protects the broader boundary, while the inner wall directly encloses the central tomb area.
The tomb itself is a low, flat rectangular structure composed of two stepped tiers:
Upper tier: width 2.75 m; length 3.50 m; height 0.23 m.
Lower tier: width 5.34 m; length 6.50 m; height 0.18 m.
In front of the tomb stands an altar table (huong an) for ritual offerings. Behind the main gate is a screen wall decorated in relief with a long ma (dragon-horse), a motif commonly found in Nguyen Lords’ mausoleums, symbolizing royal authority while also functioning as a wind barrier in accordance with traditional geomantic principles.
The overall architectural composition is well-proportioned and harmoniously integrated with the surrounding hills and the water surface in front, exemplifying early-period Nguyen Lords’ funerary architecture.
Classification
Truong Mau Mausoleum was recognized as a provincial-level historical monument under Decision No. 1228/QD-UBND issued by the Provincial People’s Committee on June 4, 2018.
References
- TS. Phan Thanh Hải, “Lăng mộ hoàng gia thời Nguyễn tại Huế”, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế.
- Lăng Trường Mậu – Cổng thông tin điện tử Thành phố Huế.
Tiếng Pháp (Français’)
Nom et situation géographique
Le Lang Truong Mau est le lieu d’inhumation du seigneur Nguyen Phuc Thai (1649-1691), honoré à titre posthume sous le nom de Anh Ton Hieu Nghia Hoang De, cinquième seigneur de la dynastie Nguyen au Dang Trong (Cochinchine). Il est également connu sous l’appellation de Chua Nghia.
Le mausolée est situé dans la région montagneuse de Kim Ngoc, autrefois rattachée au district de Huong Tra ; il relève aujourd’hui du hameau de Kim Ngoc, commune de Huong Tho, ville de Hue. Le site se trouve sur la rive gauche de la rivière Ta Trach, à environ 500 m du cours d’eau (selon les mesures cartographiques actuelles), et non à 1,5 km comme l’indiquaient certains documents anciens. À vol d’oiseau, il est distant d’environ 11 km au sud-ouest du centre-ville de Hue.
Le Lang Truong Mau se situe à environ 350 m au sud-ouest du tombeau de Nguyen Phuc Chu, formant un groupe de mausolées des seigneurs Nguyen concentrés dans la région de Kim Ngoc, Huong Tho.
Histoire et personnage
Histoire de construction et de restauration
Selon le Kham dinh Dai Nam hoi dien su le (Bo Cong, volume 216), en 1808, le roi Gia Long ordonna la construction et la restauration de dix-sept mausolées des seigneurs Nguyen ainsi que de leurs épouses de la période antérieure. Le Lang Truong Mau, lieu d’inhumation du seigneur Nguyen Phuc Thai, figura parmi les monuments édifiés et restaurés durant cette période. Cette politique traduisait la volonté de la dynastie Nguyen d’affirmer sa légitimité et de rendre hommage aux ancêtres ayant posé les fondements de la monarchie.
Le personnage
Le seigneur Nguyen Phuc Thai (1649-1691), dit Chua Nghia, fut le cinquième seigneur Nguyen du Dang Trong, succédant à Nguyen Phuc Tan (Chua Hien). Il régna de 1687 à 1691. Les chroniques anciennes mentionnaient à tort le nom de Nguyen Phuc Tran ; les recherches ultérieures ont confirmé que son nom exact était Nguyen Phuc Thai.
Il était le deuxième fils de Chua Hien ; sa mère était la seconde épouse Tong Thi Doi. L’héritier désigné étant décédé prématurément, Nguyen Phuc Thai fut choisi pour lui succéder en raison de sa vertu et de sa maturité. Avant son accession au pouvoir, il reçut le titre de Ta thuy dinh pho tuong et le rang nobiliaire de Hoang An hau, participant progressivement à la gestion militaire et administrative. En 1687, à la mort de Chua Hien, il fut proclamé seigneur à l’âge de 39 ans.
Son règne se déroula dans un contexte relativement stable au Dang Trong. Il privilégia la consolidation des acquis, la clémence et la stabilité sociale. Sa politique fut marquée par l’allègement des peines, la modération fiscale et la continuité administrative, assurant ainsi une vie relativement paisible à la population.
Une réforme notable concerna l’ajustement du régime de deuil national : il réduisit la durée du deuil imposée aux militaires et aux civils afin d’éviter la paralysie de la production, illustrant un esprit pragmatique et une volonté d’« apaiser le peuple ».
En 1687, il décida de transférer la résidence seigneuriale de Kim Long à Phu Xuan (aujourd’hui Hue). La construction du Chinh dinh à Phu Xuan répondit aux nécessités militaires et administratives immédiates, tout en posant les bases de son futur statut de capitale de la dynastie Nguyen.
Sur le plan extérieur, il intervint dans les affaires du Chenla (1688-1690) : répression de la faction de Hoang Tan, défaite du roi Nac Ong Thu, permettant aux forces du Dang Trong de consolider leur influence dans la région et de maintenir leur position politique dans le Sud.
Bien que relativement bref, le règne de Nguyen Phuc Thai laissa des empreintes durables, notamment le choix de Phu Xuan comme centre politique — une décision aux conséquences historiques majeures pour la lignée des Nguyen.
Architecture paysagère
Le mausolée est établi sur une colline élevée, orientée vers le nord. À l’avant s’étend un vaste bassin jouant le rôle de minh duong, assurant une configuration feng shui harmonieuse et dégagée. L’ensemble architectural adopte un style comparable à celui des autres mausolées des seigneurs Nguyen dans la région : plan relativement fermé, dimensions modérées mais empreintes de solennité.
Le site est entouré de deux enceintes rectangulaires :
L’enceinte extérieure présente un périmètre d’environ 121,7 m et une hauteur de 2,5 m.
L’enceinte intérieure a un périmètre d’environ 67 m et une hauteur de 1,98 m.
Ces deux niveaux structurent l’espace en strates distinctes : la première délimite et protège le périmètre, la seconde entoure directement la sépulture centrale.
La tombe elle-même adopte une forme rectangulaire basse et plane, composée de deux niveaux superposés :
Niveau supérieur : largeur 2,75 m ; longueur 3,50 m ; hauteur 0,23 m.
Niveau inférieur : largeur 5,34 m ; longueur 6,50 m ; hauteur 0,18 m.
Devant la tombe se trouve un autel d’offrandes destiné aux rites commémoratifs. Derrière la porte principale s’élève un écran ornemental décoré en relief d’un long ma (dragon-cheval), motif fréquent dans les mausolées des seigneurs Nguyen, symbolisant à la fois l’autorité souveraine et la fonction de protection contre les vents selon la conception feng shui traditionnelle.
L’ensemble architectural, équilibré et harmonieusement intégré au relief collinaire et au plan d’eau frontal, illustre les caractéristiques des mausolées des seigneurs Nguyen de la première période.
Classement
Le Lang Truong Mau a été reconnu monument historique de niveau provincial par la Décision n° 1228/QD-UBND du Comité populaire provincial, en date du 04/6/2018.
Références
- TS. Phan Thanh Hải, “Lăng mộ hoàng gia thời Nguyễn tại Huế”, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế.
- Lăng Trường Mậu – Cổng thông tin điện tử Thành phố Huế.
Tiếng Trung (中文)
名称与地理位置
长茂陵是阮福泰（1649－1691）的安葬之地，即英宗孝义皇帝，为南河阮主政权第五位阮主，又称“义主”。
陵墓位于金玉山地区，旧属香茶县；今属顺化市香寿社金玉村。遗址坐落于左泽河左岸，距河岸约500米（依据现今地图测量），而非部分旧资料所记载的约1.5公里。自顺化市中心向西南方向直线距离约11公里。
长茂陵距阮福淍陵墓约350米，位于其西南方向，形成金玉－香寿地区阮主陵墓较为集中的一处遗迹群。
历史与人物
修建与修缮历史
据《钦定大南会典事例》（工部，卷二百一十六）记载，1808年，嘉隆帝下令修建与重修17座阮主及前朝嫔妃陵墓。安葬阮福泰的长茂陵即在此次修建与整修之列。此项举措体现了阮朝确立王朝正统地位与追念奠基先祖的政治理念。
人物生平
阮福泰（1649－1691），即义主，是南河政权第五位阮主，继承阮福濬（贤主）之位，在位时间为1687年至1691年。旧史曾误记其名为阮福溱，但后世文献已更正为阮福泰。
他为贤主次子，母为次妃宋氏对。因长兄（立为世子）早逝，阮福泰以德行与成熟稳重获选继位。即位前，曾任左水营副将，封弘恩侯，逐步参与军政事务。1687年贤主去世时，他39岁，被拥立为阮主。
义主在位时期，南河局势相对稳定。他主张守成，以宽政与社会稳定为重。其统治政策倾向减轻刑罚、节制赋税、维持行政体系连续性，使民生较为安定。
一项值得注意的改革是调整国丧服制，缩短军民服丧期限，以避免生产停滞，体现务实精神与“安民”理念。
1687年，他决定将阮主府邸自金龙迁至富春（今属顺化）。在富春营建正营不仅满足当时军事与行政需要，更为其后阮朝定都于此奠定基础。
对外方面，他于1688年至1690年间干预真腊局势，平定黄进势力，击败匿翁秋王，巩固南河在该地区的影响力，维持在南部地区的政治地位。
总体而言，阮福泰在位时间虽短，但其定都富春之举具有深远历史意义，是阮氏发展进程中的重要转折。
建筑与景观
陵墓坐落于一座高丘之上，朝向北方。陵前有一处开阔湖面，作为“明堂”，形成和谐开阔的风水格局。整体建筑与墓葬形制与同区域阮主陵墓相似，布局封闭，规模适中而庄严肃穆。
陵区由两重矩形城墙围合：
外城周长约121.7米，高2.5米。
内城周长约67米，高1.98米。
两层城墙形成分层空间结构：外层确立保护边界，内层直接围护中央墓区。
墓体为低平长方形结构，呈两级台阶式：
上层：宽2.75米，长3.50米，高0.23米。
下层：宽5.34米，长6.50米，高0.18米。
墓前设有香案，用于祭祀仪式。正门后立有屏风，浮雕龙马纹样，与阮主陵墓常见装饰母题相似，既象征王权，又具有传统风水“挡风”之功能。
整体建筑比例协调，与丘陵地形及前方水面相互呼应，体现阮主早期陵墓建筑之典型特征。
等级认定
根据省人民委员会2018年6月4日颁布的第1228/QĐ-UBND号决定，长茂陵被认定为省级历史遗迹。
参考资料
- TS. Phan Thanh Hải, “Lăng mộ hoàng gia thời Nguyễn tại Huế”, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế.
- Lăng Trường Mậu – Cổng thông tin điện tử Thành phố Huế.
