Cung Diên Thọ (Phú Xuân, Huế)

Tên gọi và vị trí địa lý

Cung Diên Thọ là một quần thể kiến trúc cung điện nằm trong khu vực Hoàng thành của Kinh thành Huế, từng là nơi sinh hoạt và cư ngụ của Hoàng thái hậu hoặc Thái hoàng thái hậu dưới triều Nhà Nguyễn.

Quần thể này tọa lạc ở phía tây khu Tử Cấm Thành, phía bắc Điện Phụng Tiên và phía nam Cung Trường Sanh. Với quy mô rộng lớn cùng hệ thống công trình được bảo tồn khá hoàn chỉnh, Cung Diên Thọ được xem là quần thể cung điện dành cho hậu cung có quy mô lớn và còn nguyên vẹn nhất tại Cố đô Huế.

Ngày nay, khu vực này nằm trên đường 23 tháng 8, phường Phú Xuân, thành phố Huế.

Lịch sử và nhân vật

Cung Diên Thọ là nơi cư ngụ của các Hoàng thái hậu và Thái hoàng thái hậu triều Nhà Nguyễn. Trong suốt hơn một thế kỷ tồn tại, cung điện này nhiều lần được xây dựng, cải tạo và đổi tên, gắn liền với cuộc đời của nhiều nhân vật quan trọng trong hoàng tộc.

Thời Gia Long – Cung Trường Thọ (1804 – 1811)

Theo Đại Nam nhất thống chí, nguồn gốc của cung Diên Thọ bắt đầu từ năm 1804, khi Gia Long cho xây dựng cung Trường Thọ để làm nơi ở cho mẹ mình là Hiếu Khang Hoàng hậu (tên thật Nguyễn Thị Hoàn).

Trước đó, trong giai đoạn chống Tây Sơn, bà Nguyễn Thị Hoàn từng sống tại thành Gia Định trong dinh của Nguyễn Ánh. Sau khi Nguyễn Ánh thống nhất đất nước và lập nên triều Nguyễn (1802), hoàng tộc chuyển về kinh đô Phú Xuân. Để tôn vinh và phụng dưỡng mẹ, vua Gia Long cho dựng cung Trường Thọ trong Hoàng thành.

Công trình được xây dựng trong khoảng bảy tháng, hoàn thành cuối năm 1804, ngày 20 tháng 11 năm 1804, vua Gia Long thân hành đưa mẹ vào cư ngụ tại đây. Đại Nam thực lục, đệ nhất kỷ, quyển XXV, Thực lục về Thế tổ Cao hoàng đế ghi:

“Ngày Giáp Tuất, rước thái hậu đến ở cung Trường Thọ. Vua thân đến chầu mừng. Các quan và các mệnh phụ đều làm giấy mừng và sắm lễ phẩm để dâng. (Các quan dâng 20 lạng vàng, 100 lạng bạc, các mệnh phụ dâng 10 lạng vàng, 50 lạng bạc). Từ đó hoặc 3 ngày, hoặc 5 ngày, vua thân đến thăm sức khỏe, giữ lễ quạt nồng ấp lạnh, chưa từng bỏ thiếu.”¹

Ngày Bính Dần, năm Gia Long thứ 5 (1806), mùa thu, tháng 7, ngày mùng 1, tế thu hưởng. Ngày Mậu Thân, Vua cùng bầy tôi đến cung Trường Thọ, bưng sách vàng ấn vàng tôn Vương thái hậu làm Hoàng thái hậu. Sách văn rằng:

“Trộm nghe hiếu trước hết phải ở lòng yêu, lễ không gì hơn tôn cha mẹ. Xét theo phép thường, đủ nêu lễ thịnh. Kính nghĩ, đức vương thái hậu bệ hạ, tiếng lành rộng khắp, cao vượt đời xưa. Nết tốt đức dày, cảnh nào vẫn thế. Khuôn phép chốn đình vi, ích lợi đến xã tắc. Phúc để con cháu, ơn kịp thần dân. Công chứa nhân chồng, ngày nay mới có. Cho nên thần mới theo lời bầy tôi, đã xưng đế hiệu, càng nhớ đến công dưỡng dục như trời không cùng, há dám không suy tôn để đáp ơn lớn ! Kính cẩn đem bầy tôi bưng sách vàng dâng tôn hiệu làm Hoàng thái hậu. Cúi xin nhận lấy hiệu to, cho nhiều phúc chỉ. Danh xứng với đức, sáng mãi như mặt trời mặt trăng; phúc tự trời cho, thọ mãi như núi sông gò đống”.²

Đến năm 1811, bà qua đời và sau này được truy tôn là Hưng Tổ Hiếu Khang Hoàng hậu. Sau khi bà mất, cung Trường Thọ bị tháo dỡ; gỗ của công trình được dùng để dựng điện Thanh Hòa, nơi ở của hoàng tử Nguyễn Phúc Đảm khi ông được lập làm Thái tử (sau là vua Minh Mạng).

Thời Minh Mạng – Cung Từ Thọ (1820)

Sau khi Minh Mạng lên ngôi năm 1820, ông tiến hành quy hoạch lại toàn bộ khu Đại Nội Huế, xây dựng nhiều cung điện mới. Mẹ của nhà vua là Thuận Thiên Cao Hoàng hậu được tôn làm Hoàng thái hậu.

Trên nền cũ của cung Trường Thọ, Minh Mạng cho xây dựng lại một cung điện mới mang tên cung Từ Thọ để làm nơi ở cho bà. Công trình được khởi công ngày 24 tháng 8 năm 1820 và hoàn thành ngay trong năm.

Trung tâm của cung là điện Diên Thọ, quay mặt về hướng đông. Bên cạnh đó còn có tạ Trường Du và một khu hoa viên dùng làm nơi nghỉ ngơi, thưởng ngoạn của Hoàng thái hậu. Đây là giai đoạn đặt nền tảng cho bố cục kiến trúc của khu cung điện sau này.

Thời Tự Đức – Cung Gia Thọ (1849)

Đến giữa thế kỷ XIX, sau khi Thuận Thiên Hoàng hậu qua đời (1846), cung điện này được dành cho một chủ nhân mới là Từ Dụ Thái hậu.

Năm 1848, vua Tự Đức ra lệnh phá dỡ cung Từ Thọ để xây dựng lại một quần thể cung điện quy mô và kiên cố hơn. Công trình khởi công ngày 20 tháng 2 năm 1849 và hoàn thành vào tháng 4 năm 1849, vua ban lời dụ:

“Lần này dựng Tây cung để làm chỗ phụng thừa vui vẻ muôn năm, cung lan điện quế, phúc lộc bồi thêm; cửa ngọc thềm dao, nền nhân dựng mãi. Mong khi làm mới, hợp tình muôn người như con lại làm việc cho cha; tới lúc khánh thành, gặp tháng rất vui về tuổi thọ của trẫm. Bờ cõi thái hòa, rõ bày muôn phúc; cung đình Trường Lạc, ghi tốt nghìn thu. Lòng trẫm vui vẻ xiết bao ! Nay kính dâng tên cung gọi là cung Gia Thọ, điện sau gọi là điện Thọ Ninh, nhà tạ bên tả điện gọi là tạ Trường Du, cửa chính trước cung gọi là cửa Thọ Chỉ, để tỏ ra điều hay hợp ứng, phúc thọ hậu thêm, Thánh mẫu ta mãi hưởng phúc tốt lành, chính mình ta được sự mừng vui”³

Sau khi khánh thành, vua Tự Đức đặt tên mới là cung Gia Thọ, với ý nghĩa cầu chúc phúc thọ lâu dài cho Hoàng thái hậu. Trung tâm của khu cung điện vẫn là điện Diên Thọ, quay mặt về hướng nam. Ngoài ra còn có các công trình như:

Điện Thọ Ninh ở phía sau
Tạ Trường Du ở phía đông
Am Phước Thọ (gác Khương Ninh)
Các hành lang, nhà bếp và kho tàng

Khuôn viên cung được bao quanh bởi tường gạch, có bốn cổng chính: Thọ Chỉ (nam), Diễn Trạch (bắc), Thiện Khánh (đông) và Địch Tường (tây).

Hoàng thái hậu Từ Dụ sinh sống tại đây suốt 53 năm (1849 – 1902), trải qua nhiều đời vua từ Tự Đức đến Thành Thái. Vì bà sống rất thọ, triều đình phải cải tạo thêm cung Trường Ninh bên cạnh để làm nơi ở cho các hoàng hậu và phi tần của các vua kế vị.

Thời Thành Thái – Cung Ninh Thọ (1901)

Năm 1901, vua Thành Thái đổi tên cung Gia Thọ thành cung Ninh Thọ. Sau khi Từ Dụ Thái hậu qua đời, nơi đây trở thành nơi ở của Từ Minh Thái hậu. Bà mất năm 1906.

Sau biến cố năm 1907, khi vua Thành Thái bị phế truất và Duy Tân lên ngôi, cung Ninh Thọ tiếp tục được dùng làm nơi ở cho Nguyễn Gia Thị Anh, đích mẫu của vua Duy Tân.

Thời Khải Định – Cung Diên Thọ (từ 1917)

Năm 1916, vua Khải Định lên ngôi, trong hai năm sau đó (1916 – 1917), cung Ninh Thọ được trùng tu quy mô lớn và chính thức đổi tên thành cung Diên Thọ và tên gọi tồn tại cho đến ngày nay.

Chủ nhân của cung lúc này là Phụ Thiên Thuần Hoàng hậu, mẹ nuôi của vua Khải Định. Trong thời gian này, nhiều công trình mới được bổ sung, tiêu biểu như lầu Tịnh Minh xây năm 1927 theo phong cách kiến trúc Pháp.

Sau khi bà qua đời (1935), cung Diên Thọ lần lượt trở thành nơi ở của các Hoàng thái hậu khác:

Hựu Thiên Thuần Hoàng hậu, mẹ sinh vua Khải Định
Đoan Huy Hoàng thái hậu (tức bà Từ Cung). Bà Từ Cung là Hoàng thái hậu cuối cùng của triều Nguyễn từng cư ngụ tại cung Diên Thọ.

Sau khi triều Nguyễn sụp đổ (1945 đến nay)

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, triều Nguyễn chấm dứt, Hoàng thái hậu Từ Cung rời khỏi cung Diên Thọ và chuyển về sống tại Cung An Định.

Trong hai cuộc chiến tranh sau đó, nhiều công trình trong Quần thể di tích Cố đô Huế bị tàn phá nghiêm trọng. Tuy nhiên, khuôn viên cung Diên Thọ vẫn còn giữ được phần lớn kiến trúc nguyên vẹn, chỉ một số công trình như nhà Tả Trà bị hư hại trong sự kiện Tết Mậu Thân 1968.

Từ 1997, nhiều dự án trùng tu được triển khai nhằm bảo tồn khu cung điện này. Các công trình như lầu Tịnh Minh (2005), điện Thọ Ninh (2011) và nhiều hạng mục khác đã được phục hồi.

Trong hơn một thế kỷ tồn tại, cung Diên Thọ đã gắn liền với 8 Hoàng thái hậu và 4 Thái hoàng thái hậu triều Nguyễn, trở thành không gian sinh hoạt quan trọng của hậu cung. Không chỉ phản ánh đời sống cung đình, nơi đây còn cho thấy sự kế tục quyền lực và truyền thống hiếu đạo của các vua Nguyễn đối với mẫu hậu.

Ngày nay, cung Diên Thọ được xem là quần thể cung điện dành cho Hoàng thái hậu còn bảo tồn tương đối đầy đủ và quy mô nhất tại Huế, giữ vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu lịch sử và kiến trúc cung đình Việt Nam.

Kiến trúc cảnh quan

Toàn bộ khuôn viên cung có mặt bằng hình chữ nhật, chiều dài khoảng 138,5 m, chiều rộng 126,4 m, chiếm khoảng 1/20 diện tích toàn bộ Hoàng thành. Không gian kiến trúc được bao bọc bởi tường gạch cao hơn 2 m, với bốn cổng mở ra bốn hướng, tạo nên một quần thể kiến trúc khép kín dành riêng cho Hoàng thái hậu trong triều đình.

Trong khuôn viên cung Diên Thọ từng có khoảng 20 công trình kiến trúc lớn nhỏ, với nhiều loại hình khác nhau như điện, tạ, lầu, nhà phụ và hệ thống hành lang. Các công trình này vừa mang đặc trưng kiến trúc cung đình triều Nguyễn, vừa phản ánh sự biến đổi qua nhiều giai đoạn lịch sử.

Diên Thọ chính điện

Trung tâm của toàn bộ khu cung là Diên Thọ chính điện, công trình quan trọng nhất của cung. Tòa điện được xây dựng bằng gạch và gỗ sơn đen, có mặt bằng hình chữ nhật với kích thước khoảng 27,5 m × 34,7 m, diện tích gần 960 m².

Nền điện cao khoảng 56 cm, phía trước có ba bậc thềm đá xanh, phía sau có hai bậc thềm dẫn lên hiên. Công trình được xây dựng theo kiểu “trùng thiềm điệp ốc”, một dạng kiến trúc cung đình đặc trưng với hai lớp mái chồng lên nhau tạo nên quy mô bề thế.

Phần tiền điện gồm bảy gian hai chái, nối với chính điện năm gian hai chái bằng hệ kết cấu vì kèo kiểu “vỏ cua” chạm trổ tinh xảo. Hai hiên trước sau tạo không gian chuyển tiếp rộng rãi; hiên trước rộng khoảng 2 m, hiên sau rộng 4,5 m. Hệ thống vì kèo được làm theo kiểu chồng rường giả thủ, trang trí công phu và thanh nhã. Mái lợp ngói lưu ly vàng, đầu đao trang trí hình chim phượng, trên nóc gắn quả bầu báu – biểu tượng của sự trường thọ.

Bên trong điện, hai gian hai bên được ngăn thành phòng riêng làm nơi sinh hoạt của Hoàng thái hậu, còn ba gian giữa đặt bục gỗ và bàn ghế để tiếp kiến quan lại hoặc hoàng thân. Nội thất điện vẫn còn nhiều giá trị nghệ thuật, nổi bật là bức hoành phi “Diên Thọ cung” (1916) và tám bức tranh gương trang trí mang đề tài phong cảnh và văn chương.

Điện Thọ Ninh

Phía bắc sân sau của chính điện, cách khoảng 20 m, là điện Thọ Ninh, dù là công trình phụ nhưng giữ vai trò quan trọng trong sinh hoạt của Hoàng thái hậu.

So với chính điện, điện Thọ Ninh có quy mô nhỏ hơn, diện tích chỉ bằng khoảng một nửa, gồm ba gian hai chái, kiến trúc đơn giản nhưng thoáng đãng. Trước đây dưới thời Tự Đức, điện có quy mô lớn hơn với bảy gian hai chái, hai hiên đông tây và hệ thềm đá xanh sáu bậc.

Sau lần cải tạo năm 1930, công trình mang dáng dấp như hiện nay. Qua thời gian điện bị xuống cấp nặng và đã được triển khai dự án trùng tu từ năm 2011.

Trường Du tạ

Ở phía đông của chính điện là Trường Du tạ, một công trình để nghỉ ngơi và thưởng ngoạn, công trình được xây dựng năm 1849 trong đợt tu sửa lớn chuẩn bị cho lễ Tứ tuần đại khánh của Hoàng thái hậu Từ Dụ.

Tạ được dựng giữa một hồ nước hình chữ nhật dài khoảng 28 m, rộng 20 m, quay mặt về hướng nam, mặt bằng kiến trúc dạng phương đình, một gian bốn chái với 16 cột trụ, mái lợp ngói lưu ly xanh.

Công trình được thiết kế với nhiều cửa sổ mở ra bốn phía, giúp không gian luôn thoáng đãng và gần gũi thiên nhiên. Nội thất trang trí bằng các tấm ván chạm thủng tinh xảo. Xung quanh hồ có non bộ, am nhỏ và cầu đá, tạo nên một cảnh quan thơ mộng.

Dù quy mô nhỏ, Trường Du tạ được xem là một trong những công trình kiến trúc tạ đẹp nhất còn lại ở cố đô, đồng thời là một trong bốn ngôi tạ hiếm hoi còn tồn tại tại Huế.

Khương Ninh các

Ở phía tây bắc của chính điện là Khương Ninh các, công trình hai tầng bằng gỗ được xây dựng năm 1830 dưới thời Minh Mạng.

Đây là không gian tín ngưỡng trong hoàng cung, phục vụ nhu cầu thờ cúng và tu hành của các Hoàng thái hậu. Tầng dưới là nơi sinh hoạt của các phi tần lớn tuổi đã quy y, trong khi tầng trên là khu thờ Phật và các vị thần linh.

Kiến trúc Khương Ninh các phản ánh sự dung hòa tín ngưỡng trong hoàng gia triều Nguyễn, khi cùng lúc tồn tại các yếu tố Phật giáo và tín ngưỡng dân gian. Bộ tượng Tam Thế Phật bằng gang mạ vàng, đúc năm 1831, được đánh giá là một trong những tác phẩm điêu khắc Phật giáo đẹp nhất thời Nguyễn.

Lầu Tịnh Minh

Ở phía tây nam chính điện là lầu Tịnh Minh, xây dựng năm 1927 dưới triều Bảo Đại trên nền cũ của một nhà hát tuồng trong cung.

Khác với các công trình truyền thống, lầu Tịnh Minh mang phong cách kiến trúc phương Tây, được xây dựng làm nơi dưỡng bệnh cho Thánh Cung Hoàng thái hậu. Sau khi bà qua đời, nơi đây trở thành nơi ở của Từ Cung Hoàng thái hậu, thân mẫu của vua Bảo Đại.

Ngày nay, công trình được sử dụng làm trung tâm nghiên cứu và bảo tồn di tích Huế, với sự hợp tác của các tổ chức quốc tế.

Nhà Tả Trà

Đối xứng với lầu Tịnh Minh qua sân trước chính điện là nhà Tả Trà, nơi những người đến yết kiến Hoàng thái hậu ngồi chờ trước khi được tiếp kiến.

Công trình gồm ba gian hai chái, xây bằng gạch và gỗ. Nhà bị phá hủy trong sự kiện Tết Mậu Thân năm 1968, sau đó được phục dựng và hoàn thành năm 2014. Hiện nay nơi đây được sử dụng làm không gian trưng bày cổ vật cung đình.

Hệ thống cổng, hành lang và cảnh quan

Khu cung Diên Thọ được bao quanh bởi tường gạch và bốn cổng chính:

Thọ Chỉ môn (phía nam)
Diễn Trạch môn (phía bắc)
Thiện Khánh môn (phía đông)
Địch Tường môn (phía tây)

Trong đó, Thọ Chỉ môn và Thiện Khánh môn là hai cổng quan trọng nhất, nối với hệ thống hành lang dẫn về khu vực sinh hoạt của nhà vua trong Tử Cấm thành.

Toàn bộ khuôn viên được liên kết bằng hệ thống trường lang và hồi lang lợp ngói lưu ly xanh, vừa tạo sự liên thông giữa các công trình vừa hình thành bố cục kiến trúc mềm mại, hài hòa.

Ngoài ra, trong cung còn có bốn giếng cổ, nhiều non bộ, hồ nước, cùng hệ thống cây cổ thụ quý như tùng la hán, nhãn, me và ngọc lan, góp phần tạo nên một không gian cảnh quan thanh tĩnh, phù hợp với đời sống nghỉ dưỡng của Hoàng thái hậu.

Xếp hạng

Năm 1993, quần thể di tích Cố đô Huế được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, trong đó có cung Diên Thọ.

Chú thích

Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục, Tập 1, Nxb Giáo Dục, 2007, tr. 617.
Cung Diên Thọ – Nơi lưu dấu phụ nữ hoàng gia triều Nguyễn
Cung Diên Thọ – Nơi lưu dấu phụ nữ hoàng gia triều Nguyễn

Tài liệu tham khảo

Cung Diên Thọ – hueworldheritage.org.vn
Kiến trúc cung Diên Thọ – Trung tâm Lưu trữ quốc gia I.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam nhất thống chí, Tập 1, Nxb Thuận Hóa.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 1, Nxb Giáo Dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 2, Nxb Giáo Dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 4, Nxb Giáo Dục.
Nội các triều Nguyễn (1993), Đại Nam hội điển sự lệ, Tập 13, Nxb Thuận Hóa.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Name and Geographic Location

Dien Tho Palace is a palace complex located within the Imperial City of Hue Citadel. It once served as the residence and living quarters of the Empress Dowager or Grand Empress Dowager during the Nguyen Dynasty.

The complex is situated to the west of the Forbidden Purple City, north of Phung Tien Palace, and south of Truong Sanh Palace. Owing to its large scale and its relatively well-preserved system of buildings, Dien Tho Palace is regarded as the largest and most intact palace complex for the royal inner court still remaining in the Ancient Capital of Hue.

Today, this area is located on 23 Thang 8 Street, Phu Xuan Ward, Hue City.

History and Historical Figures

Dien Tho Palace was the residence of the Empress Dowagers and Grand Empress Dowagers of the Nguyen Dynasty. Over the course of more than a century, this palace was rebuilt, renovated, and renamed many times, closely associated with the lives of numerous important members of the royal family.

Gia Long Period – Truong Tho Palace (1804–1811)

According to Dai Nam Nhat Thong Chi, the origin of Dien Tho Palace dates back to 1804, when Emperor Gia Long ordered the construction of Truong Tho Palace as a residence for his mother, Hieu Khang Hoang hau (personal name Nguyen Thi Hoan).

Before that, during the struggle against the Tay Son, Nguyen Thi Hoan had lived in Gia Dinh Citadel in the residence of Nguyen Anh. After Nguyen Anh unified the country and founded the Nguyen Dynasty in 1802, the royal family moved to the capital of Phu Xuan. In order to honor and care for his mother, Emperor Gia Long ordered the construction of Truong Tho Palace within the Imperial City.

The project was completed in about seven months, by the end of 1804. On November 20, 1804, Emperor Gia Long personally escorted his mother to take up residence there. Dai Nam Thuc Luc, First Series, Book XXV, the annals of The To Cao Hoang de, records:

“On the day Giap Tuat, the Queen Mother was escorted to reside at Truong Tho Palace. The Emperor personally came to pay his respects and offer congratulations. The mandarins and court ladies all submitted congratulatory memorials and presented ceremonial gifts. (The mandarins offered 20 taels of gold and 100 taels of silver; the court ladies offered 10 taels of gold and 50 taels of silver). From then on, every three or five days, the Emperor personally came to inquire after her health, observing filial rites with the utmost devotion, never once neglecting them.”

On the day Binh Dan, in the fifth year of Gia Long (1806), in autumn, on the first day of the seventh month, the autumn sacrificial rite was held. On the day Mau Than, the Emperor and his ministers went to Truong Tho Palace, bearing a golden book and golden seal to honor the Queen Mother with the title of Hoang thai hau. The text of the investiture read:

“I have humbly heard that filial piety begins first with loving devotion, and that no rite surpasses the honoring of one’s parents. According to the established order, such conduct fully manifests the greatness of ritual propriety. Respectfully contemplating Your Majesty, the Virtuous Queen Mother, your good reputation spreads far and wide, excelling those of former ages. Your moral character is noble and steadfast in every circumstance. Your example within the inner court has benefited the state. Blessings have been passed down to descendants, and grace has extended to the people. Such accumulated benevolence and virtue have made possible what exists today. Therefore, having followed the counsel of the ministers and assumed the imperial title, I remember ever more deeply the immeasurable nurturing grace, as boundless as heaven itself; how could I dare not exalt your title in order to repay such great favor? With reverence, I and the assembled ministers present this golden book to confer upon you the title of Hoang thai hau. We respectfully pray that you accept this great honor and bestow abundant blessings. May your title be worthy of your virtue, shining forever like the sun and moon; may the blessings granted by heaven endure as long as mountains, rivers, and hills.”

In 1811, she passed away and was later posthumously honored as Hung To Hieu Khang Hoang hau. After her death, Truong Tho Palace was dismantled; the timber from the structure was used to build Thanh Hoa Palace, the residence of Prince Nguyen Phuc Dam when he was appointed Crown Prince (later Emperor Minh Mang).

Minh Mang Period – Tu Tho Palace (1820)

After ascending the throne in 1820, Emperor Minh Mang reorganized the entire Hue Imperial City and constructed many new palaces. His mother, Thuan Thien Cao Hoang hau, was elevated to the rank of Hoang thai hau.

On the former site of Truong Tho Palace, Minh Mang ordered the construction of a new palace named Tu Tho Palace as her residence. Construction began on August 24, 1820, and was completed within the same year.

At the center of the complex stood Dien Tho Hall, facing east. In addition, there was Truong Du Pavilion and a garden area used for the rest and leisure of the Empress Dowager. This period laid the foundation for the architectural layout of the palace complex as it would develop later.

Tu Duc Period – Gia Tho Palace (1849)

By the mid-nineteenth century, after the death of Thuan Thien Hoang hau in 1846, the palace was assigned to a new occupant, Tu Du Thai hau.

In 1848, Emperor Tu Duc ordered Tu Tho Palace to be dismantled so that a larger and more solid palace complex could be built in its place. Construction began on February 20, 1849, and was completed in April 1849. The Emperor issued the following decree:

“This time, the Western Palace is being built as a place to respectfully provide everlasting joy and service; orchid halls and cassia chambers shall bring increasing blessings and prosperity; jade gates and jeweled steps shall establish enduring benevolence. In rebuilding it anew, I hope it accords with the hearts of all, as children labor for their father; and when its inauguration comes, it shall coincide with a most joyful month for my own longevity. The realm in great harmony shall manifest ten thousand blessings; the palace of lasting happiness shall record noble fortune for a thousand autumns. My heart rejoices beyond measure! I now respectfully bestow the name Gia Tho Palace upon this residence; the rear hall shall be called Tho Ninh Hall; the pavilion on the left side of the hall shall be named Truong Du Pavilion; and the main front gate shall be called Tho Chi Gate, so as to express auspicious correspondences, increased blessings and longevity, that our Holy Mother may forever enjoy good fortune, and that I myself may receive this great joy.”

After its completion, Emperor Tu Duc renamed it Gia Tho Palace, with the meaning of praying for long life and blessings for the Empress Dowager. The center of the complex remained Dien Tho Hall, now facing south. Other buildings included:

Tho Ninh Hall at the rear

Truong Du Pavilion to the east

Phuoc Tho Hermitage (Khuong Ninh Pavilion)

Corridors, kitchens, and storage houses

The palace grounds were enclosed by brick walls and had four main gates: Tho Chi (south), Dien Trach (north), Thien Khanh (east), and Dich Tuong (west).

Empress Dowager Tu Du lived here for 53 years (1849–1902), spanning the reigns of several emperors from Tu Duc to Thanh Thai. Because she lived to an advanced age, the court had to further adapt nearby Truong Ninh Palace as a residence for the queens and consorts of subsequent kings.

Thanh Thai Period – Ninh Tho Palace (1901)

In 1901, Emperor Thanh Thai renamed Gia Tho Palace as Ninh Tho Palace. After the death of Empress Dowager Tu Du, it became the residence of Tu Minh Thai hau, who died in 1906.

After the upheaval of 1907, when Emperor Thanh Thai was deposed and Duy Tan ascended the throne, Ninh Tho Palace continued to be used as the residence of Nguyen Gia Thi Anh, the principal maternal figure of Emperor Duy Tan.

Khai Dinh Period – Dien Tho Palace (from 1917)

In 1916, Emperor Khai Dinh ascended the throne. During the following two years (1916–1917), Ninh Tho Palace underwent major restoration and was officially renamed Dien Tho Palace, a name it has retained to the present day.

At this time, the mistress of the palace was Phu Thien Thuan Hoang hau, the adoptive mother of Emperor Khai Dinh. During this period, several new buildings were added, notably Tinh Minh Pavilion, built in 1927 in the French architectural style.

After her death in 1935, Dien Tho Palace successively became the residence of other Empress Dowagers:

Huu Thien Thuan Hoang hau, the birth mother of Emperor Khai Dinh

Doan Huy Hoang thai hau (that is, Tu Cung)

Tu Cung was the last Empress Dowager of the Nguyen Dynasty to reside at Dien Tho Palace.

After the Fall of the Nguyen Dynasty (1945 to the present)

After the August Revolution of 1945, the Nguyen Dynasty came to an end. Empress Dowager Tu Cung left Dien Tho Palace and moved to live at An Dinh Palace.

During the two wars that followed, many structures in the Complex of Hue Monuments were severely damaged. However, the grounds of Dien Tho Palace retained most of their original architecture, with only a few buildings, such as Ta Tra House, being damaged during the Tet Offensive in 1968.

From 1997 onward, many restoration projects were launched to preserve this palace complex. Buildings such as Tinh Minh Pavilion (2005), Tho Ninh Hall (2011), and several other components have been restored.

Over more than a century of existence, Dien Tho Palace was associated with eight Empress Dowagers and four Grand Empress Dowagers of the Nguyen Dynasty, becoming an important living space of the royal inner court. It reflects not only court life, but also the continuity of power and the tradition of filial devotion shown by the Nguyen emperors toward their mothers.

Today, Dien Tho Palace is regarded as the most complete and largest surviving palace complex for the Empress Dowager in Hue, and it plays an important role in the study of Vietnamese royal history and court architecture.

Landscape Architecture

The entire palace compound has a rectangular ground plan, measuring approximately 138.5 m in length and 126.4 m in width, occupying about one-twentieth of the total area of the Imperial City. The architectural space is enclosed by brick walls more than 2 m high, with four gates opening to the four cardinal directions, forming a self-contained palace complex reserved exclusively for the Empress Dowager.

Within the grounds of Dien Tho Palace, there were once around twenty large and small architectural works, including halls, pavilions, towers, auxiliary houses, and a corridor system. These structures both embodied the court architectural style of the Nguyen Dynasty and reflected changes through different historical periods.

Dien Tho Main Hall

At the center of the entire complex is the Dien Tho Main Hall, the most important structure of the palace. The hall is built of brick and black-lacquered wood, with a rectangular plan measuring approximately 27.5 m by 34.7 m, with an area of nearly 960 m².

The platform is about 56 cm high. At the front are three steps of green stone, while at the rear two steps lead up to the veranda. The structure is built in the “trung thiem diep oc” style, a characteristic court architectural form with two superimposed roof layers creating a monumental appearance.

The front hall consists of seven compartments with two wings, connected to the five-compartment main hall with two wings by a finely carved “crab-shell” roof-truss structure. The front and rear verandas create spacious transitional areas; the front veranda is about 2 m wide, while the rear veranda is 4.5 m wide. The roof-truss system follows the chong ruong gia thu style, richly and elegantly decorated. The roof is covered with yellow glazed tiles, with phoenix motifs at the roof corners and a precious gourd-shaped ornament on the ridge — a symbol of longevity.

Inside the hall, the two side compartments are partitioned into private rooms serving as living quarters for the Empress Dowager, while the three central compartments contain a wooden platform, tables, and chairs for receiving officials or royal relatives. The interior still preserves many artistic values, notably the horizontal lacquered board inscribed “Dien Tho cung” (1916) and eight mirror paintings decorated with landscape and literary themes.

Tho Ninh Hall

To the north of the rear courtyard of the main hall, about 20 m away, stands Tho Ninh Hall. Although a secondary structure, it played an important role in the daily life of the Empress Dowager.

Compared with the main hall, Tho Ninh Hall is smaller, with an area only about half as large. It consists of three compartments with two wings, featuring simple but airy architecture. Previously, during the Tu Duc period, the hall was larger, with seven compartments and two wings, east and west verandas, and a system of six green-stone steps.

After renovations in 1930, the building acquired its present appearance. Over time it fell into serious disrepair and has been subject to restoration since 2011.

Truong Du Pavilion

To the east of the main hall is Truong Du Pavilion, a structure intended for rest and enjoyment. It was built in 1849 during the major renovation carried out in preparation for the Tu Tuan Dai Khanh celebration of Empress Dowager Tu Du.

The pavilion stands in the middle of a rectangular pond about 28 m long and 20 m wide, facing south. Its plan is that of a phuong dinh, a square pavilion with one compartment and four wings supported by 16 columns, with a roof covered in blue glazed tiles.

The building was designed with many windows opening on all four sides, keeping the interior airy and close to nature. The interior is decorated with intricately pierced wooden panels. Around the pond are rockeries, a small hermitage, and a stone bridge, creating a poetic landscape.

Though small in scale, Truong Du Pavilion is considered one of the most beautiful surviving pavilion structures in the ancient capital, and one of only four rare pavilions still remaining in Hue.

Khuong Ninh Pavilion

To the northwest of the main hall is Khuong Ninh Pavilion, a two-story wooden structure built in 1830 during the reign of Minh Mang.

This was a sacred space within the palace, serving the worship and religious practice needs of the Empress Dowagers. The lower floor was used by elderly consorts who had taken religious vows, while the upper floor was dedicated to the worship of the Buddha and various deities.

The architecture of Khuong Ninh Pavilion reflects the blending of beliefs within the Nguyen royal family, where both Buddhist and folk religious elements coexisted. The set of gilded cast-iron statues of the Buddhas of the Three Times, cast in 1831, is regarded as one of the finest Buddhist sculptural works of the Nguyen period.

Tinh Minh Pavilion

To the southwest of the main hall is Tinh Minh Pavilion, built in 1927 during the reign of Bao Dai on the former site of a royal opera house within the palace.

Unlike the traditional structures, Tinh Minh Pavilion follows a Western architectural style and was built as a convalescent residence for Thanh Cung Hoang thai hau. After her death, it became the residence of Tu Cung Hoang thai hau, mother of Emperor Bao Dai.

Today, the building is used as a center for the research and conservation of Hue monuments, in cooperation with international organizations.

Ta Tra House

Symmetrically opposite Tinh Minh Pavilion across the front courtyard of the main hall is Ta Tra House, where visitors coming to pay respects to the Empress Dowager would wait before being received.

The building consists of three compartments with two wings, constructed of brick and wood. It was destroyed during the Tet Offensive in 1968, then reconstructed and completed in 2014. It is now used as an exhibition space for royal antiquities.

Gate System, Corridors, and Landscape

The Dien Tho Palace compound is enclosed by brick walls and four main gates:

Tho Chi Gate (south)

Dien Trach Gate (north)

Thien Khanh Gate (east)

Dich Tuong Gate (west)

Among them, Tho Chi Gate and Thien Khanh Gate are the two most important, linking the palace to the corridor system leading toward the king’s residential area in the Forbidden Purple City.

The entire compound is connected by a system of long and returning corridors roofed with blue glazed tiles, creating both continuity among the buildings and a soft, harmonious architectural composition.

In addition, the palace contains four ancient wells, many rockeries, ponds, and a system of valuable old trees such as Buddhist pine, longan, tamarind, and ylang-ylang, all of which contribute to a tranquil landscape suited to the restful life of the Empress Dowager.

Heritage Status

In 1993, the Complex of Hue Monuments, including Dien Tho Palace, was recognized by UNESCO as a World Cultural Heritage Site.

References

Cung Diên Thọ – hueworldheritage.org.vn
Kiến trúc cung Diên Thọ – Trung tâm Lưu trữ quốc gia I.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam nhất thống chí, Tập 1, Nxb Thuận Hóa.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 1, Nxb Giáo Dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 2, Nxb Giáo Dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 4, Nxb Giáo Dục.
Nội các triều Nguyễn (1993), Đại Nam hội điển sự lệ, Tập 13, Nxb Thuận Hóa.

Tiếng Pháp (Français’)

Nom et situation geographique

Le Cung Dien Tho est un ensemble architectural palatial situe dans l’enceinte de la Cite imperiale de la Citadelle de Hue. Il servait autrefois de lieu de residence et de vie quotidienne aux Hoang thai hau ou aux Thai hoang thai hau sous la dynastie Nguyen.

Cet ensemble se trouve a l’ouest de la Tu Cam Thanh, au nord du Dien Phung Tien et au sud du Cung Truong Sanh. Par son ampleur et par l’etat relativement complet de sa conservation, le Cung Dien Tho est considere comme le plus vaste et le mieux preserve des ensembles palatiaux reserves a l’arriere-palais dans l’ancienne capitale de Hue.

Aujourd’hui, ce site se situe sur la rue 23 thang 8, quartier Phu Xuan, ville de Hue.

Histoire et personnages

Le Cung Dien Tho fut la residence des Hoang thai hau et des Thai hoang thai hau de la dynastie Nguyen. Pendant plus d’un siecle d’existence, ce palais fut plusieurs fois construit, transforme et renomme, en lien etroit avec la vie de nombreuses figures majeures de la famille imperiale.

Epoque de Gia Long – Cung Truong Tho (1804 – 1811)

Selon le Dai Nam nhat thong chi, l’origine du Cung Dien Tho remonte a l’annee 1804, lorsque Gia Long ordonna la construction du Cung Truong Tho pour en faire la residence de sa mere, l’Hieu Khang Hoang hau (nom veritable Nguyen Thi Hoan).

Auparavant, pendant la periode de lutte contre les Tay Son, Nguyen Thi Hoan avait vecu dans la citadelle de Gia Dinh, dans la residence de Nguyen Anh. Apres l’unification du pays par Nguyen Anh et la fondation de la dynastie Nguyen en 1802, la famille imperiale s’installa a la capitale Phu Xuan. Pour honorer sa mere et veiller a son bien-etre, l’empereur Gia Long fit construire le Cung Truong Tho a l’interieur de la Cite imperiale.

Les travaux durerent environ sept mois et furent acheves a la fin de l’annee 1804. Le 20 novembre 1804, Gia Long accompagna personnellement sa mere pour son installation dans ce palais. Le Dai Nam thuc luc, premiere chronique, volume XXV, consacre au The to Cao hoang de, rapporte :

« Le jour Giap Tuat, l’imperatrice douairiere fut conduite pour resider au Cung Truong Tho. Le roi s’y rendit en personne pour lui presenter ses felicitations. Les mandarins et les dames titrees adresserent tous des messages de felicitations et offrirent des presents. (Les mandarins offrirent 20 liang d’or et 100 liang d’argent ; les dames titrees offrirent 10 liang d’or et 50 liang d’argent). Des lors, tous les trois ou cinq jours, le roi venait lui-meme prendre de ses nouvelles, accomplissant avec devotion les devoirs filiaux les plus attentifs, sans jamais y manquer. »

Le jour Binh Dan, cinquieme annee du regne de Gia Long (1806), a l’automne, au septieme mois, premier jour, eut lieu le sacrifice d’automne. Le jour Mau Than, le souverain et ses ministres se rendirent au Cung Truong Tho pour presenter le livre d’or et le sceau d’or elevant la Vuong thai hau au rang de Hoang thai hau. Le texte d’investiture declarait :

« J’ai toujours entendu dire que la piete filiale commence avant tout par l’amour, et qu’aucun rite n’est superieur a l’honneur rendu aux parents. Selon l’ordre naturel des choses, cela suffit a illustrer la grandeur du rite. Je considere avec respect que Votre Majeste, la Vuong thai hau, possede une renommee vertueuse qui s’etend partout et surpasse les epoques anciennes. Votre belle conduite et votre vertu profonde demeurent inalterables en toute circonstance. Vos principes dans les appartements interieurs profitent a l’Etat. Vous laissez des benedictions a la descendance et etendez votre grace jusqu’au peuple. Vos merites, nourris d’humanite accumulee, apparaissent pleinement aujourd’hui. Ainsi, votre serviteur, suivant l’avis de ses ministres, apres avoir pris le titre imperial, se souvient d’autant plus de la grace educatrice, vaste comme le ciel et sans limite ; comment oserait-il ne pas vous elever en dignite pour repondre a une si grande bienveillance ? Respectueusement, avec les ministres, nous presentons le livre d’or pour vous conferer le titre de Hoang thai hau. Nous prions humblement que vous acceptiez ce grand titre et receviez d’abondantes benedictions. Que le nom soit digne de la vertu et rayonne a jamais comme le soleil et la lune ; que le bonheur accorde par le ciel dure autant que les montagnes, les fleuves et les collines. »

En 1811, elle mourut et fut plus tard honorablement nommee Hung To Hieu Khang Hoang hau. Apres son deces, le Cung Truong Tho fut demonte ; le bois du palais servit a construire le Dien Thanh Hoa, residence du prince Nguyen Phuc Dam lorsqu’il fut etabli comme prince heritier, futur empereur Minh Mang.

Epoque de Minh Mang – Cung Tu Tho (1820)

Apres son avenement en 1820, Minh Mang entreprit une reorganisation complete du Dai Noi Hue et fit batir de nombreux nouveaux palais. La mere de l’empereur, Thuan Thien Cao Hoang hau, fut elevee au rang de Hoang thai hau.

Sur l’ancien emplacement du Cung Truong Tho, Minh Mang ordonna la construction d’un nouveau palais nomme Cung Tu Tho, destine a servir de residence a sa mere. Les travaux commencerent le 24 aout 1820 et furent acheves dans la meme annee.

Au centre de ce palais se trouvait le Dien Dien Tho, oriente vers l’est. A cote se trouvaient egalement le Ta Truong Du et un jardin d’agrement servant de lieu de repos et de promenade a la Hoang thai hau. Cette periode posa les bases de l’organisation architecturale de l’ensemble palatial tel qu’il se developpa par la suite.

Epoque de Tu Duc – Cung Gia Tho (1849)

Au milieu du XIXe siecle, apres la mort de Thuan Thien Hoang hau en 1846, ce palais fut attribue a une nouvelle residente : la Tu Du Thai hau.

En 1848, l’empereur Tu Duc ordonna la demolition du Cung Tu Tho afin de reconstruire un ensemble plus vaste et plus solide. Les travaux commencerent le 20 fevrier 1849 et s’acheverent en avril 1849. L’empereur promulgua alors un edit :

« Cette fois, nous elevons le palais de l’Ouest pour qu’il soit un lieu de service filial et de joie durable pour dix mille annees ; palais d’orchidees et salles de canneliers, ou les bonheurs et les prosperites s’accroissent encore ; portes de jade et marches precieuses, fondement d’humanite appele a durer. Puisse cette reconstruction repondre aux sentiments de tous, comme un fils accomplissant son devoir envers son pere ; et puisse l’inauguration coincider avec un mois de grande joie pour la longevite de notre mere. Aux frontieres regne la grande paix, et se manifestent mille benedictions ; dans les palais, la felicite perpetuelle sera inscrite pour mille automnes. Notre coeur en eprouve une joie ineffable ! Nous attribuons respectueusement a ce palais le nom de Cung Gia Tho ; le palais arriere sera appele Dien Tho Ninh ; le pavillon a gauche du palais sera nomme Ta Truong Du ; la porte principale en facade recevra le nom de Tho Chi, afin de manifester les heureux auspices, l’accroissement des benedictions et de la longevite, pour que notre Sainte Mere jouisse a jamais d’un bonheur excellent, et que nous-meme connaissions la joie et l’allegresse. »

Apres l’inauguration, l’empereur Tu Duc donna au complexe le nouveau nom de Cung Gia Tho, avec le souhait d’assurer une longue vie et la felicite a la Hoang thai hau. Le centre de l’ensemble demeurait le Dien Dien Tho, oriente cette fois vers le sud. On y trouvait egalement :

le Dien Tho Ninh a l’arriere ;

le Ta Truong Du a l’est ;

l’Am Phuoc Tho (Gac Khuong Ninh) ;

des galeries, cuisines et magasins.

L’enceinte du palais etait entouree d’un mur de briques et pourvue de quatre portes principales : Tho Chi au sud, Dien Trach au nord, Thien Khanh a l’est et Dich Tuong a l’ouest.

La Tu Du Thai hau y vecut pendant cinquante-trois ans, de 1849 a 1902, traversant plusieurs regnes, de Tu Duc a Thanh Thai. En raison de sa grande longevite, la cour dut en outre amenager le Cung Truong Ninh voisin afin d’y loger les imperatrices et concubines des souverains qui se succederent.

Epoque de Thanh Thai – Cung Ninh Tho (1901)

En 1901, l’empereur Thanh Thai rebaptisa le Cung Gia Tho sous le nom de Cung Ninh Tho. Apres la mort de la Tu Du Thai hau, le palais devint la residence de la Tu Minh Thai hau, qui mourut en 1906.

Apres les evenements de 1907, lorsque Thanh Thai fut destitue et que Duy Tan monta sur le trone, le Cung Ninh Tho continua de servir de residence a Nguyen Gia Thi Anh, mere adoptive officielle de l’empereur Duy Tan.

Epoque de Khai Dinh – Cung Dien Tho (a partir de 1917)

En 1916, Khai Dinh acceda au trone. Au cours des deux annees suivantes, de 1916 a 1917, le Cung Ninh Tho fit l’objet d’une importante restauration et fut officiellement renomme Cung Dien Tho, nom qu’il porte encore aujourd’hui.

Sa residente principale etait alors la Phu Thien Thuan Hoang hau, mere adoptive de Khai Dinh. Durant cette periode, plusieurs nouveaux batiments furent ajoutes, parmi lesquels le Lau Tinh Minh, construit en 1927 dans un style architectural francais.

Apres sa mort en 1935, le Cung Dien Tho devint successivement la residence d’autres Hoang thai hau :

Huu Thien Thuan Hoang hau, mere biologique de Khai Dinh ;

Doan Huy Hoang thai hau (c’est-a-dire ba Tu Cung).

Ba Tu Cung fut la derniere Hoang thai hau de la dynastie Nguyen a resider au Cung Dien Tho.

Apres la chute de la dynastie Nguyen (de 1945 a nos jours)

Apres la Revolution d’aout 1945, la dynastie Nguyen prit fin. La Hoang thai hau Tu Cung quitta le Cung Dien Tho pour aller vivre au Cung An Dinh.

Au cours des deux guerres qui suivirent, de nombreux batiments de l’ensemble monumental de l’ancienne capitale de Hue subirent de graves destructions. Toutefois, le Cung Dien Tho conserva l’essentiel de son architecture d’origine ; seuls certains edifices, comme la Nha Ta Tra, furent endommages lors des evenements du Tet Mau Than de 1968.

A partir de 1997, plusieurs projets de restauration furent engages pour preserver cet ensemble palatial. Des batiments comme le Lau Tinh Minh (2005), le Dien Tho Ninh (2011) et de nombreux autres elements furent restaurés.

Pendant plus d’un siecle d’existence, le Cung Dien Tho fut lie a huit Hoang thai hau et quatre Thai hoang thai hau de la dynastie Nguyen, devenant un espace essentiel de la vie de l’arriere-palais. Il reflete non seulement la vie de cour, mais aussi la transmission du pouvoir et la tradition de piete filiale des empereurs Nguyen envers leurs meres.

Aujourd’hui, le Cung Dien Tho est considere comme l’ensemble palatial reserve aux Hoang thai hau le plus vaste et le mieux conserve de Hue, jouant un role majeur dans l’etude de l’histoire et de l’architecture de cour au Vietnam.

Architecture et paysage

L’ensemble du palais presente un plan rectangulaire, d’environ 138,5 m de longueur sur 126,4 m de largeur, occupant approximativement un vingtieme de la superficie totale de la Cite imperiale. L’espace architectural est entoure d’un mur de briques de plus de 2 m de haut, perce de quatre portes ouvrant sur les quatre directions, formant ainsi un complexe ferme reserve exclusivement a la Hoang thai hau dans le cadre de la cour imperiale.

Dans l’enceinte du Cung Dien Tho se trouvaient autrefois environ vingt constructions de tailles diverses : palais, pavillons, etages, dependances et galeries. Ces edifices portent a la fois les caracteristiques de l’architecture palatiale de la dynastie Nguyen et les traces des transformations intervenues au fil des differentes periodes historiques.

Dien Dien Tho

Au centre de tout l’ensemble se trouve le Dien Dien Tho, edifice le plus important du palais. Construit en brique et en bois laque noir, il presente un plan rectangulaire de dimensions approximatives 27,5 m × 34,7 m, soit une superficie de pres de 960 m².

La plateforme du palais s’eleve a environ 56 cm. A l’avant, trois marches en pierre verte y donnent acces ; a l’arriere, deux autres marches menent a la galerie. Le batiment est construit selon le style trung thiem diep oc, forme typique de l’architecture palatiale dans laquelle deux toitures superposees donnent a l’ensemble une apparence monumentale.

La partie anterieure comprend sept travées et deux ailes, reliees a la salle principale de cinq travées et deux ailes par une charpente de type vo cua, richement sculptee. Les galeries avant et arriere forment des espaces de transition spacieux ; celle de devant mesure environ 2 m de large, celle de derriere 4,5 m. Le systeme de charpente suit le type chong ruong gia thu, elegant et finement orne. Le toit est couvert de tuiles jaunes en verre emaille, les extremites des arbaletriers sont decorees de motifs de phenix, et le faite porte une gourde precieuse, symbole de longevite.

A l’interieur, les deux travées laterales sont separees en pieces privees servant a la vie quotidienne de la Hoang thai hau, tandis que les trois travées centrales contiennent une estrade en bois ainsi que des tables et des sieges destines a recevoir les mandarins ou les membres de la famille imperiale. Le decor interieur conserve encore de grandes valeurs artistiques, notamment la grande plaque « Dien Tho cung » (1916) et huit peintures sur verre ornementales a themes paysagers et litteraires.

Dien Tho Ninh

Au nord de la cour arriere du palais principal, a environ 20 m, se trouve le Dien Tho Ninh. Bien qu’il s’agisse d’un edifice secondaire, il jouait un role important dans la vie de la Hoang thai hau.

Par rapport au palais principal, le Dien Tho Ninh est plus modeste, avec une superficie equivalent a environ la moitie. Il comprend trois travées et deux ailes, avec une architecture plus simple mais aeree. Autrefois, sous le regne de Tu Duc, il etait plus vaste, avec sept travées et deux ailes, deux galeries est et ouest, et un escalier de pierre verte a six marches.

Apres la transformation de 1930, le batiment prit l’aspect qu’on lui connait aujourd’hui. Avec le temps, il se degrada fortement, puis fit l’objet d’un projet de restauration a partir de 2011.

Truong Du ta

A l’est du palais principal se trouve le Truong Du ta, un pavillon de repos et d’agrement construit en 1849 lors des grands travaux prepares pour la ceremonie du Tu tuan dai khanh de la Hoang thai hau Tu Du.

Le pavillon se dresse au milieu d’un bassin rectangulaire d’environ 28 m de long sur 20 m de large, oriente vers le sud. Son plan architectural est celui d’un phuong dinh, soit un pavillon carre compose d’une travée et quatre ailes, soutenu par 16 colonnes, avec une toiture couverte de tuiles emaillees vertes.

L’edifice a ete concu avec de nombreuses fenetres ouvertes sur les quatre cotes, assurant une atmosphere toujours aerée et proche de la nature. Le decor interieur comprend des panneaux de bois ajoures d’une grande finesse. Autour du bassin se trouvent des rocailles, un petit sanctuaire et un pont de pierre, composant un paysage plein de poesie.

Malgre sa taille reduite, le Truong Du ta est considere comme l’un des plus beaux pavillons de plaisance encore conserves dans l’ancienne capitale, et egalement comme l’un des quatre rares pavillons de ce type subsistant encore a Hue.

Khuong Ninh cac

Au nord-ouest du palais principal s’eleve le Khuong Ninh cac, un batiment en bois a deux etages construit en 1830 sous le regne de Minh Mang.

Cet espace etait consacre aux pratiques religieuses a l’interieur du palais, repondant aux besoins de culte et de devotion des Hoang thai hau. Le rez-de-chaussee servait d’espace de vie pour les concubines agees ayant pris refuge dans la religion, tandis que l’etage superieur etait reserve au culte du Bouddha et des divinites.

L’architecture du Khuong Ninh cac traduit la coexistence harmonieuse de plusieurs croyances au sein de la famille imperiale Nguyen, associant a la fois des elements bouddhiques et des croyances populaires. Le groupe statuaire des Tam The Phat en fonte doree, coule en 1831, est considere comme l’une des plus belles oeuvres de sculpture bouddhique de l’epoque Nguyen.

Lau Tinh Minh

Au sud-ouest du palais principal se trouve le Lau Tinh Minh, construit en 1927 sous le regne de Bao Dai, sur l’emplacement ancien d’un theatre de tuong situe dans le palais.

Contrairement aux edifices traditionnels, le Lau Tinh Minh adopte un style architectural occidental. Il fut construit comme lieu de convalescence pour la Thanh Cung Hoang thai hau. Apres son deces, il devint la residence de la Tu Cung Hoang thai hau, mere de Bao Dai.

Aujourd’hui, ce batiment est utilise comme centre de recherche et de conservation des monuments de Hue, en cooperation avec des organisations internationales.

Nha Ta Tra

Symetrique au Lau Tinh Minh de l’autre cote de la cour avant du palais principal, la Nha Ta Tra etait le lieu ou les personnes venant presenter leurs hommages a la Hoang thai hau attendaient avant d’etre recues.

Le batiment comprend trois travées et deux ailes, construit en brique et en bois. Il fut detruit pendant les evenements du Tet Mau Than en 1968, puis reconstruit et acheve en 2014. Aujourd’hui, il sert d’espace d’exposition pour les antiquites palatiales.

Systeme de portes, galeries et paysage

Le Cung Dien Tho est entoure d’un mur de briques et de quatre portes principales :

Tho Chi mon au sud ;

Dien Trach mon au nord ;

Thien Khanh mon a l’est ;

Dich Tuong mon a l’ouest.

Parmi elles, Tho Chi mon et Thien Khanh mon sont les deux plus importantes, car elles sont reliees au systeme de galeries menant vers l’espace de vie du souverain a l’interieur de la Tu Cam Thanh.

L’ensemble du complexe est relie par un systeme de truong lang et de hoi lang couverts de tuiles emaillees vertes, assurant a la fois la circulation entre les batiments et une composition architecturale souple et harmonieuse.

Par ailleurs, l’enceinte contient aussi quatre anciens puits, de nombreuses rocailles, des bassins, ainsi qu’un ensemble d’arbres anciens precieux, tels que le tung la han, le longanier, le tamarinier et le magnolia champaca, contribuant a creer une atmosphere paisible adaptee a la vie de repos de la Hoang thai hau.

Classement

En 1993, l’ensemble monumental de l’ancienne capitale de Hue fut inscrit par l’UNESCO au patrimoine culturel mondial, et le Cung Dien Tho en fait partie.

References

Cung Diên Thọ – hueworldheritage.org.vn
Kiến trúc cung Diên Thọ – Trung tâm Lưu trữ quốc gia I.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam nhất thống chí, Tập 1, Nxb Thuận Hóa.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 1, Nxb Giáo Dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 2, Nxb Giáo Dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 4, Nxb Giáo Dục.
Nội các triều Nguyễn (1993), Đại Nam hội điển sự lệ, Tập 13, Nxb Thuận Hóa.

Tiếng Trung (中文)

名称与地理位置

延寿宫是位于顺化京城皇城区域内的一组宫殿建筑群，曾是阮朝皇太后或太皇太后的起居与居住之所。

该建筑群位于紫禁城西侧、奉先殿北侧、长生宫南侧。凭借其宏大的规模以及保存相对完整的建筑体系，延寿宫被视为顺化古都现存规模最大、保存最完整的后宫宫殿建筑群。

如今，该区域位于顺化市富春坊二三八路。

历史与人物

延寿宫是阮朝皇太后与太皇太后的居所。在其一百多年的存在过程中，这座宫殿多次经历兴建、改建与更名，并与皇族中许多重要人物的人生密切相关。

嘉隆时期——长寿宫（1804—1811）

根据《大南一统志》记载，延寿宫的源头可追溯至1804年，当时嘉隆帝下令修建长寿宫，作为其母孝康皇后（本名阮氏环）的居所。

在此之前，于抗击西山政权时期，阮氏环曾居住在嘉定城阮映府邸中。1802年阮映统一全国、建立阮朝后，皇族迁回富春京城。为尊奉并奉养母亲，嘉隆帝在皇城内修建了长寿宫。

工程历时约七个月，于1804年年底完工。1804年11月20日，嘉隆帝亲自迎奉母亲入居于此。《大南实录》第一纪卷二十五《世祖高皇帝实录》记载：

“甲戌日，迎太后居长寿宫。皇上亲往朝贺。群臣及命妇皆奉贺表并备礼物进献。（群臣进黄金二十两、白银一百两；命妇进黄金十两、白银五十两）。自此以后，或三日，或五日，皇上亲往问安，尽孝侍奉，寒温晨昏，未尝稍懈。”

嘉隆五年（1806）丙寅年秋七月初一举行秋享祭礼。戊申日，皇帝率群臣至长寿宫，奉金册金印尊王太后为皇太后。册文写道：

“窃闻孝莫先于爱敬，礼莫大于尊亲。考之常典，足昭盛礼。敬惟王太后陛下，令闻广被，懿德超前。淑慎性成，处变不易。仪型闺壸，裨益邦家。福贻子孙，恩及臣庶。仁积庆钟，于今斯著。是以臣祗承群议，既膺帝号，益念鞠育之恩如天罔极，岂敢不加崇奉，以答洪慈！谨率群臣奉金册，敬上尊号曰皇太后。伏愿俯膺鸿称，益迓繁祺。名与德称，光同日月；福由天锡，寿比冈陵川岳。”

1811年，她逝世，后被追尊为兴祖孝康皇后。她去世后，长寿宫被拆除，其木料被用于建造清和殿，作为皇子阮福晈在被立为太子时的住所（即后来的明命帝）。

明命时期——慈寿宫（1820）

1820年明命帝即位后，对顺化大内进行了全面规划，修建了许多新宫殿。皇帝之母顺天高皇后被尊为皇太后。

在长寿宫旧址上，明命帝下令重建一座新宫，命名为慈寿宫，作为她的居所。工程于1820年8月24日动工，并于当年完工。

宫殿中心为延寿殿，坐西朝东。此外还有长游榭和一处花园，供皇太后休憩、赏玩。这一时期奠定了此后整个宫殿建筑群的基本格局。

嗣德时期——嘉寿宫（1849）

到了十九世纪中叶，顺天皇后于1846年去世后，这座宫殿迎来了新的主人——慈裕太后。

1848年，嗣德帝下令拆除慈寿宫，重建一组规模更大、结构更坚固的宫殿群。工程于1849年2月20日开工，并于1849年4月完工。皇帝颁布谕旨称：

“此次建西宫，以为奉承万年之欢，兰宫桂殿，福禄增隆；玉户瑶阶，仁基永固。冀其新作之际，合万人如子之为父；及其告成之时，适逢朕寿辰之庆。疆宇太和，万福昭著；宫廷长乐，千秋垂美。朕心喜悦，曷可胜言！今敬赐宫名曰嘉寿宫，后殿名曰寿宁殿，殿左榭曰长游榭，宫前正门曰寿祉门，以昭嘉应，俾福寿益增，圣母永享令祉，朕亦共享欢欣。”

落成后，嗣德帝将其命名为嘉寿宫，寓意祝愿皇太后福寿绵长。整个宫殿群的中心仍是延寿殿，改为坐北朝南。除此之外，还有以下建筑：

北侧的寿宁殿

东侧的长游榭

福寿庵（康宁阁）

各类回廊、厨房与库房

宫苑四周筑有砖墙，并设有四座主要宫门：寿祉门（南）、演泽门（北）、善庆门（东）和迪祥门（西）。

慈裕太后在此居住长达53年（1849—1902），历经嗣德、建福、同庆、成泰等多位皇帝。由于她高寿，朝廷还在旁侧增建长宁宫，以供后继诸帝的皇后和嫔妃居住。

成泰时期——宁寿宫（1901）

1901年，成泰帝将嘉寿宫更名为宁寿宫。慈裕太后去世后，这里成为慈明太后的居所。她于1906年去世。

1907年变故后，成泰帝被废，维新帝即位，宁寿宫继续作为阮嘉氏英——维新帝嫡母——的居所。

启定时期——延寿宫（自1917年起）

1916年启定帝即位后，在随后两年（1916—1917）间，宁寿宫进行了大规模修缮，并正式更名为延寿宫，这一名称一直沿用至今。

当时宫殿的主人是辅天纯皇后，即启定帝的养母。在这一时期，宫中增建了若干新建筑，其中最具代表性的是1927年建成、带有法国建筑风格的静明楼。

她去世后（1935年），延寿宫又先后成为以下几位皇太后的住所：

佑天纯皇后，启定帝生母

端徽皇太后（即慈宫太后）

慈宫太后是阮朝最后一位曾居住于延寿宫的皇太后。

阮朝终结后（1945年至今）

1945年八月革命后，阮朝终结，慈宫太后离开延寿宫，迁居安定宫。

在其后的两场战争中，顺化古都遗迹群中的许多建筑遭到严重破坏。然而，延寿宫建筑群大体上仍保存了较完整的原貌，只有左茶屋等少数建筑在1968年戊申春节事件中受损。

自1997年起，陆续实施了多项修复工程，以保护这组宫殿建筑。静明楼（2005年）、寿宁殿（2011年）及其他多项建筑均已得到修复。

在其一百多年的历史中，延寿宫先后与阮朝8位皇太后和4位太皇太后的生活紧密相连，成为后宫生活的重要空间。它不仅反映了宫廷生活，也体现了阮朝诸帝对母后的孝道传统与权力承继关系。

如今，延寿宫被视为顺化保存相对完整、规模最大的皇太后宫殿建筑群，在研究越南宫廷历史与建筑方面具有重要意义。

建筑景观

整个宫苑平面呈长方形，长约138.5米，宽126.4米，约占整个皇城面积的二十分之一。建筑空间由高逾2米的砖墙围合，四面各开一门，形成了专属于朝廷皇太后的封闭式建筑群。

延寿宫内曾有约20座大小不等的建筑，类型包括殿、榭、楼、附属房屋及回廊系统。这些建筑既保留了阮朝宫廷建筑的典型特征，也反映出多个历史阶段中的演变过程。

延寿正殿

整个宫苑的中心是延寿正殿，它是全宫最重要的建筑。殿宇以砖木结构建成，木构表面施黑漆，平面呈长方形，尺寸约为27.5米 × 34.7米，面积近960平方米。

殿基高约56厘米，前方设有三级青石台阶，后方有两级台阶通往檐廊。建筑采用“重檐叠屋”式样，这是宫廷建筑中极具代表性的形式，以双层叠檐形成宏伟的体量感。

前殿为七间两厦，通过雕饰精美的“蟹壳式”梁架与五间两厦的正殿相连。前后两道檐廊形成宽敞的过渡空间：前廊宽约2米，后廊宽约4.5米。梁架系统采用“重梁假首”式，装饰考究而典雅。屋顶覆盖黄色琉璃瓦，戗角饰有凤凰纹样，屋脊中央安置宝葫芦，象征长寿。

殿内两侧各间被分隔成私人房间，供皇太后日常起居；中间三间设有木台与桌椅，用于接见官员或皇亲。殿内至今仍保存许多艺术珍品，其中尤以1916年的“延寿宫”横匾及八幅以风景与文学为题材的镜画最为突出。

寿宁殿

在正殿后院北侧，距离约20米处，为寿宁殿。虽然是附属建筑，但在皇太后的生活中具有重要作用。

与正殿相比，寿宁殿规模较小，面积约为正殿的一半，仅有三间两厦，建筑简洁而通透。嗣德时期，该殿原本规模更大，为七间两厦，并有东西两侧檐廊及六级青石台阶。

1930年改建后，建筑才呈现如今的形貌。随着时间推移，寿宁殿一度严重破损，自2011年起开始实施修缮项目。

长游榭

正殿东侧是长游榭，这是一座供休息与游赏之用的建筑。它建于1849年，在为慈裕太后四旬大庆做准备的大规模整修中建成。

长游榭建于一方长约28米、宽20米的长方形水池中央，坐北朝南，平面呈方亭式样，为一间四厦，设16根柱子，屋顶覆盖青色琉璃瓦。

建筑四面开设多扇窗户，使空间始终通风敞朗，贴近自然。室内以镂空雕花木板装饰，工艺精巧。池畔环绕着假山、小庵与石桥，构成诗意盎然的景致。

虽然规模不大，长游榭仍被视为古都现存最美的榭式建筑之一，也是顺化仅存的四座古榭之一。

康宁阁

正殿西北侧是康宁阁，这是一座两层木结构建筑，建于1830年明命时期。

这里是皇宫中的宗教空间，供皇太后礼佛与修行之用。一层是年长嫔妃出家后日常起居之处，二层则供奉佛像与诸神。

康宁阁的建筑体现了阮朝皇室信仰上的融合特征，在同一空间中并存佛教与民间信仰元素。1831年铸造的镀金生铁三世佛像组，被认为是阮朝时期最精美的佛教雕塑作品之一。

静明楼

正殿西南侧是静明楼，建于1927年保大时期，建筑基址原为宫中戏楼。

与传统建筑不同，静明楼带有西方建筑风格，最初作为圣宫皇太后的疗养之所。她去世后，这里成为慈宫皇太后——保大帝生母——的住所。

如今，该建筑被用作顺化遗迹研究与保护中心，并与多个国际组织开展合作。

左茶屋

与静明楼隔正殿前庭相对的是左茶屋，这里是前来拜见皇太后者在获准接见前的等候之处。

建筑为三间两厦，砖木结构。它在1968年戊申春节事件中被毁，后经重建，于2014年完工。如今，这里被用作宫廷古物展陈空间。

宫门、回廊与园林景观系统

延寿宫四周围有砖墙，并设四座主要宫门：

寿祉门（南）

演泽门（北）

善庆门（东）

迪祥门（西）

其中，寿祉门和善庆门最为重要，它们与通向紫禁城中国王生活区域的回廊系统相连接。

整个宫苑通过覆以青色琉璃瓦的长廊与回廊连缀起来，既使各建筑之间相互贯通，也形成了柔和、和谐的建筑布局。

此外，宫内还有四口古井、多座假山、水池，以及罗汉松、龙眼、酸角、白兰等珍贵古树，共同营造出宁静清幽的景观环境，十分适合皇太后的休养生活。

遗产等级

1993年，顺化古都遗迹群被联合国教科文组织列入世界文化遗产名录，其中包括延寿宫。

参考资料

Cung Diên Thọ – hueworldheritage.org.vn
Kiến trúc cung Diên Thọ – Trung tâm Lưu trữ quốc gia I.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam nhất thống chí, Tập 1, Nxb Thuận Hóa.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 1, Nxb Giáo Dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 2, Nxb Giáo Dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 4, Nxb Giáo Dục.
Nội các triều Nguyễn (1993), Đại Nam hội điển sự lệ, Tập 13, Nxb Thuận Hóa.