Tên trong danh mục Bảo vật quốc gia: Cửu phẩm Liên hoa chùa Động Ngọ
Niên đại: Chính Hòa thứ 13 (1692), đời vua Lê Hy Tông
Giai đoạn: Lê Trung Hưng
Chất liệu: Gỗ, sơn son thếp vàng
Hình thức: Tháp gỗ hình lục giác, 9 tầng
Chiều cao: Khoảng 6,65 m
Trục chính: Cột gỗ lim, đường kính khoảng 45 cm
Số tượng: Hệ thống được ghi nhận gồm 163 pho tượng lớn nhỏ; một phần tượng cổ đã thất lạc và được bổ sung trong quá trình tu sửa
Nơi lưu giữ: Chùa Động Ngọ, Tổ dân phố Cập Nhất 1, phường Nam Đồng, thành phố Hải Phòng
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2496/QĐ-TTg ngày 22/12/2016.
Giới thiệu hiện vật
Cửu phẩm Liên hoa chùa Động Ngọ là một công trình kiến trúc – điêu khắc Phật giáo bằng gỗ đặc biệt, được hoàn thành vào năm 1692 dưới thời vua Lê Hy Tông. Tòa tháp hiện nằm trong một kiến trúc riêng giữa khu Tam bảo và nhà Tổ của chùa Động Ngọ. Văn bia Kiến khai Cửu phẩm liên hoa bi ký dựng cùng năm 1692 là nguồn tư liệu trực tiếp xác nhận việc kiến tạo công trình này. Bia có bốn mặt, khắc khoảng 3.700 chữ và hiện vẫn được bảo tồn tại chùa. Cửu phẩm được tạo thành theo dạng lục giác đều, gồm chín tầng đài sen xếp chồng lên nhau. Toàn bộ công trình cao khoảng 6,65 m; trung tâm là một cột trụ bằng gỗ lim đường kính khoảng 45 cm, đặt trên chân tảng đá. Từ trục giữa, hệ thống kết cấu gỗ tỏa ra để nâng đỡ các tầng, tạo nên một khối kiến trúc cao nhưng vẫn cân đối và ổn định. Trên các tầng là hệ thống tượng Phật và Bồ tát bằng gỗ, sơn thếp, Tổng cộng 163 pho tượng, trong đó xuất hiện các bộ tượng liên quan đến Phật A Di Đà, Quan Thế Âm, Đại Thế Chí, Văn Thù và Phổ Hiền. Các tượng có kích thước nhỏ, được bố trí thành nhiều lớp trên sáu mặt của từng tầng, khiến toàn bộ tòa tháp vừa giống một đài sen lớn vừa như một thế giới Phật giáo thu nhỏ. Điểm đặc biệt nữa là Cửu phẩm Liên hoa nguyên vốn có khả năng quay quanh trục giữa.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Văn bia năm Chính Hòa thứ 13 xác định rõ Cửu phẩm Liên hoa được dựng năm 1692, tạo cho bảo vật một mốc niên đại tuyệt đối có giá trị đặc biệt trong nghiên cứu nghệ thuật Phật giáo thời Lê Trung Hưng.
Giá trị kiến trúc: Kết cấu lục giác, chín tầng phát triển quanh một cột trụ lớn tạo nên một công trình gỗ quy mô cao, phức tạp nhưng cân đối, thể hiện khả năng tính toán kết cấu của nghệ nhân thế kỷ XVII.
Giá trị kỹ thuật: Việc xây dựng một tòa tháp gỗ cao hơn 6 m có khả năng chuyển động quanh trục là thành tựu đáng chú ý về kỹ thuật mộc, liên kết cấu kiện và cân bằng tải trọng.
Giá trị nghệ thuật: Hàng trăm tượng Phật – Bồ tát, các tầng hoa sen, nghệ thuật chạm gỗ, sơn son và thếp vàng kết hợp thành một tổng thể kiến trúc – điêu khắc phong phú.
Giá trị tôn giáo: Chín tầng đài sen cùng hệ thống tượng A Di Đà và các Bồ tát phản ánh rõ tư tưởng Tịnh độ và quan niệm về các phẩm bậc vãng sinh trong Phật giáo.
Giá trị quý hiếm: Đây là một trong số rất ít Cửu phẩm Liên hoa bằng gỗ cổ còn bảo tồn tại Việt Nam, đồng thời là hiện vật có niên đại cụ thể và còn tồn tại ngay trong không gian tôn giáo lịch sử nơi nó được tạo dựng.
Với niên đại xác định năm 1692, cấu trúc chín tầng hoa sen xoay quanh một trục gỗ trung tâm cùng hệ thống tượng Phật phong phú, Cửu phẩm Liên hoa chùa Động Ngọ là một tác phẩm đặc biệt của nghệ thuật Phật giáo Việt Nam thời Lê Trung Hưng. Bảo vật hội tụ kiến trúc, điêu khắc, kỹ thuật mộc và tư tưởng Tịnh độ trong một chỉnh thể, đồng thời cung cấp nguồn tư liệu quý để nghiên cứu diện mạo Phật giáo Đại Việt cuối thế kỷ XVII.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
