Châu Văn Tiếp (1738 – 1784)

Thân thế

Châu Văn Tiếp (1738 – 1784) có tên khác là Châu Doãn Ngạnh 朱尹梗, quê gốc ở huyện Phù Ly, phủ Hoài Nhơn (nay thuộc huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định). Tuy nhiên ông lại sinh ra và lớn lên tại Vân Hòa, huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên. Gia đình ông nhiều đời làm nghề buôn bán nhưng chủ yếu vẫn là buôn ngựa, nhờ việc kinh doanh phát đạt mà trở lên khá giả. Châu Văn Tiếp từ nhỏ đã theo nghề buôn ngựa của gia đình, nhờ đó mà có điều kiện đi nhiều nơi và giao du với nhiều nhân vật nổi tiếng đương thời. Trong số đó có Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ, Võ Văn Dũng, Trần Quang Diệu, Võ Đình Tú… những người sau này đều trở thành tướng lĩnh của phong trào Tây Sơn. Tuy nhiên, người thân thiết với ông nhất là Lý Văn Bưu vì cùng làm nghề buôn ngựa.

Đi theo Tây Sơn

Năm 1771, lấy danh nghĩa chống quyền thần Trương Phúc Loan và phò tá hoàng tôn Nguyễn Phúc Dương, ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ phát động khởi nghĩa Tây Sơn. Biết Châu Văn Tiếp là người có tài và có uy tín, Nguyễn Nhạc nhiều lần mời ông tham gia. Lần đầu, Châu Văn Tiếp khéo léo từ chối. Thay vào đó ông cùng các em tập hợp dân binh, chiếm giữ khu vực núi Tà Lương (còn gọi là Trà Lang, thuộc Phú Yên) để xây dựng lực lượng riêng.

Khi Nguyễn Nhạc tiếp tục sai người đến thuyết phục, Châu Văn Tiếp bày tỏ quan điểm rằng ông không chủ trương lật đổ họ Nguyễn, mà chỉ mong phò tá hoàng tôn Nguyễn Phúc Dương và loại bỏ những quyền thần, tham quan lộng quyền. Nguyễn Nhạc tỏ ý đồng tình với lập trường này, qua đó tạo tiền đề cho mối quan hệ giữa hai bên trong giai đoạn đầu của phong trào Tây Sơn.

Tôn phò chúa Nguyễn

Tuy nhiên khi đưa quân đến Quy Nhơn, Châu Văn Tiếp mới nhận ra Nguyễn Nhạc không giữ lời hứa. Ông lập tức rút quân về núi Tà Lương, tập hợp lực lượng riêng và dựng cờ khởi nghĩa với khẩu hiệu “Lương Sơn tá quốc” (quân nơi núi rừng giúp nước), từ đó đứng ở thế đối đầu với phong trào Tây Sơn.

Lúc này, lưu thủ dinh Long Hồ là Tống Phước Hiệp đang đóng quân tại Vân Phong (nay thuộc tỉnh Khánh Hòa) đã khuyên Châu Văn Tiếp quy thuận chúa Nguyễn. Ông chấp nhận lời khuyên và trở thành một trong những lực lượng ủng hộ họ Nguyễn.

Tháng 3 năm Đinh Dậu (1777), khi quân Tây Sơn tiến đánh Gia Định, Tống Phước Hiệp đem quân vào ứng cứu và giao cho Châu Văn Tiếp trấn giữ vùng Phú Yên và Bình Thuận. Tuy nhiên, trước sức tấn công mạnh mẽ của Tây Sơn, Châu Văn Tiếp cùng Đỗ Thanh Nhơn đưa quân kháng cự nhưng không thành công. Bên cạnh sự chênh lệch về lực lượng, mâu thuẫn giữa Lý Tài và Đỗ Thanh Nhơn cũng làm suy yếu khả năng phối hợp, buộc Châu Văn Tiếp phải rút quân trở lại căn cứ Tà Lương. Kết cục Thái Thượng vương Nguyễn Phúc Thuần và Tân Chính vương Nguyễn Phúc Dương đều bị quân Tây Sơn bắt và xử tử.

Sau thất bại này, trong dòng dõi các chúa Nguyễn chỉ còn Nguyễn Phúc Ánh khi ấy mới 17 tuổi thoát được sự truy kích. Sau khi Đỗ Thanh Nhơn khôi phục được Gia Định, các tướng lĩnh tôn Nguyễn Phúc Ánh làm Đại nguyên soái, Nhiếp quốc chính và đến năm Canh Tý (1780) chính thức xưng vương tại Sài Gòn.

Năm Tân Sửu (1781), Châu Văn Tiếp khởi quân vào liên kết với hai đạo quân khác để đánh Bình Khang nhưng đã bị trấn thủ quân Tây Sơn Nguyễn Văn Lộc chặn đánh quyết liệt phải về lại núi Tà Lương. Đạo quân do Tôn Thất Dụ từ Bình Thuận tiến ra cũng bị trấn thủ quân Tây Sơn Lê Văn Hưng đem tượng binh chặn đánh làm cho tan vỡ. Đạo thủy quân của Tống Phước Thiêm thì không thể xuất phát được vì quân Đông Sơn đang khởi loạn ở Gia Định, do chủ tướng của họ là Đỗ Thanh Nhơn bị Nguyễn Phúc Ánh mưu hại.

Cũng năm 1781, Nguyễn Ánh sau sự biến Đông Sơn, phải vất vả đối phó với nội tình tan rã ở Gia Định. Tháng 10 năm đó, vua nước Xiêm La (Thái Lan) là Trịnh Quốc Anh (Taksin) sai hai anh em tướng Chất Tri (Chakkri) sang đánh Chân Lạp. Nguyễn Vương sai Nguyễn Hữu Thụy và Hồ Văn Lân sang cứu, trong khi hai quân đang chống nhau thì ở Vọng Các (Băng Cốc) vua Xiêm bắt giam vợ con của hai anh em Chất Tri. Hai anh em tướng Chất Tri (Chakkri) bèn giao kết với Nguyễn Hữu Thụy rồi đem quân về giết Trình Quốc Anh (Taksin) và tự lập làm vua Xiêm La, xưng là Phật Vương (Rama1). Họ Chakkri làm vua cho đến ngày nay và các vua đều xưng là Rama. Vua Rama I chọn Bangkok (hay “Thành phố của các thiên thần”) làm kinh đô.

Tháng 3 năm Nhâm Dần (1782), nhân cơ hội nội bộ nhà Nguyễn đang rạn nứt, Nguyễn Huệ cùng Nguyễn Nhạc mang quân thủy bộ tiến vào Nam. Hai bên đụng độ dữ dội ở sông Ngã Bảy cửa Cần Giờ. Nguyễn Phúc Ánh thua trận lại phải bỏ chạy ra đảo Phú Quốc. Châu Văn Tiếp một lần nữa lại dẫn đạo quân Lương Sơn vào tiếp cứu. Khi ấy Nguyễn Huệ và Nguyễn Nhạc đã rút quân về, nên quân Lương Sơn đánh đuổi được tướng Tây Sơn là Đỗ Nhàn Trập. Châu Văn Tiếp sau khi lấy lại được Gia Định đã đón Nguyễn Phúc Ánh về Sài Côn. Nhờ đại công này, ông được phong Ngoại tả Chưởng dinh.

Tháng 2 năm Quý Mão (1783), quân Tây Sơn do Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ, Lê Văn Hưng và Trương Văn Đa chỉ huy tiếp tục tiến đánh Gia Định. Châu Văn Tiếp định dùng hỏa công nhưng không thành do gió đổi chiều, khiến quân Nguyễn thất bại. Nguyễn Phúc Ánh phải rút về Ba Giồng (Định Tường), còn Châu Văn Tiếp theo đường núi sang Chân Lạp rồi đến Xiêm để cầu viện.

Khi đó, Xiêm dưới triều vua Chất Tri đang có ý định mở rộng ảnh hưởng xuống Chân Lạp và Gia Định nên nhanh chóng chấp thuận lời cầu cứu. Châu Văn Tiếp báo tin cho Nguyễn Phúc Ánh sang Vọng Các hội kiến vua Xiêm. Tại đây, Nguyễn Phúc Ánh được tiếp đón, tổ chức lại lực lượng và cử Châu Văn Tiếp giữ chức Bình Tây đại đô đốc, chỉ huy quân Nguyễn phối hợp với quân Xiêm tiến về Gia Định.

Tháng 7 năm 1784, vua Xiêm điều khoảng 5 vạn quân, gồm cả thủy quân và bộ binh, do Chiêu Tăng, Chiêu Sương cùng nhiều tướng lĩnh chỉ huy, tiến vào nước ta để phối hợp với Nguyễn Phúc Ánh chống Tây Sơn.

Tháng Hai năm Giáp Thìn (1784), sau khi hội đàm với tướng Xiêm tại Cà Mau, chúa Nguyễn sang Vọng Các hội kiến với vua Xiêm và được tiếp đãi trọng thể, hứa giúp đỡ, chúa Nguyễn đã tổ chức lại lực lượng gồm các quân tướng đi theo và nhóm người Việt lưu vong tại Xiêm, cả thảy trên dưới nghìn người, cử Châu Văn Tiếp làm Bình Tây đại đô đốc, Mạc Tử Sanh (con Mạc Thiên Tứ) làm Tham tướng, để dẫn quân Xiêm về nước đánh nhau với quân Tây Sơn. Tháng 7 năm 1784, vua Xiêm La đã cử hai người cháu cũng là hai viên tướng cao cấp là Chiêu Tăng và Chiêu Sương, đem 2 vạn quân thủy cùng 300 chiến thuyền vượt vịnh Xiêm La, qua ngả Kiên Giang, sang giúp. Đạo bộ binh gồm khoảng 3 vạn quân, do các tướng Lục Côn, Sa Uyển, Chiêu Thùy Biện (một cựu thần Chân Lạp thân Xiêm) chỉ huy, băng qua đất Chân Lạp, rồi tràn vào nước Việt qua ngả An Giang.

Ngày 13 tháng 10 năm Giáp Thìn (tức 25 tháng 11 năm 1784), Châu Văn Tiếp giáp chiến với quân Tây Sơn. Châu Văn Tiếp dẫn thủy binh tiến đánh quân Tây Sơn ở sông Măng Thít (thuộc địa phận Long Hồ, nay là Vĩnh Long) Chưởng cơ Bảo (Chưởng tiền Bảo) ra sức chống cự. Châu Văn Tiếp nhảy lên thuyền Tây Sơn, bị quân Tây Sơn đâm trọng thương. Nguyễn Phúc Ánh phất cờ ra lệnh cho quân đánh gấp vào, chém được Chưởng cơ Bảo. Châu Văn Tiếp vết thương quá nặng không bao lâu cũng qua đời, hưởng dương 46 tuổi.

Nguyễn Phúc Ánh rất thương tiếc phúc tướng Châu Văn Tiếp: “Trong vòng mười năm lại đây, Tiếp với ta cùng chung hoạn nạn. Nay giữa đường Tiếp bỏ ta mà đi, chưa biết ai có thể thay ta nắm giữ việc quân?…” Nguyễn Vương dạy lấy ván thuyền ghép thành hòm, dùng nhung phục khấn liệm, rồi cho chôn tạm tại làng An Hội, Cồn Cái Nhum (Tam Bình, Vĩnh Long). Về sau, thâu phục được Gia Định, Nguyễn Phúc Ánh cho cải táng tại xã Châu Đức huyện Phước An, thuộc dinh Trấn Biên (nay thuộc tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu).

Truy phong

Năm 1802, Nguyễn Phúc Ánh lên ngôi vua lấy niên hiệu là Gia Long, truy phong ông là Tả quân đô đốc, tước Quận công và cho lập đền thờ ở Hắc Lăng (nay thuộc xã Tam Phước, thị trấn Long Đất, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu).

Năm Giáp Tý (1804), Châu Văn Tiếp được thờ nơi đền Hiển Trung (Sài Gòn). Đến năm Gia Long thứ 6 (1807), xét công lao các bề tôi qua Vọng Các (Xiêm La), ông được liệt hàng Đệ nhất đẳng khai quốc công thần và được thờ tại Trung Hưng Công Thần miếu (Huế).

Đến năm vua Minh Mạng thứ 12 (1831), ông được truy phong tước Lâm Thao Quận công.

Năm Tự Đức thứ ba (1850), nhà vua cho xây dựng lại đền ở Hắc Lăng, vì đã bị chiến tranh tàn phá nặng (chỉ còn trơ lại nền đất và móng đá, hiện ở phía trước chùa Bửu Quang). Nhưng năm sau (1851), mới được khởi công ở nơi mới, cách nơi cũ khoảng 500m.

Năm Tự Đức thứ 8 (1855), Khâm mạng đại thần Nguyễn Tri Phương đi kinh lược Nam Kỳ có đến viếng đền Châu Quận Công ở Măng Thít (nay thuộc xã Tân Long Hội, huyện Măng Thít) và có làm thơ điếu, hiện vẫn còn lưu giữ ở đền thờ.

Lăng mộ

Mộ Châu Văn Tiếp được xây ở Hắc Lăng vào đời vua Tự Đức thứ ba năm 1850, sau nhiều lần được thờ tại Hiền Trung (Sài Gòn), Vọng Các (Xiêm La) và Trung Hưng Công Thần miếu (Huế). Tuy nhiên, do bị chiến tranh tàn phá, năm 1851, mộ được xây mới lại, cách vị trí cũ khoảng 500m. Đến năm 1920, đền thờ lại đổ nát. Mãi đến thời Lamère làm tỉnh trưởng Bà Rịa, nhân dân trong tỉnh tự tổ chức quyên góp và tái thiết đền với quy mô lớn, cũng chính là ngôi mộ tại Đình làng Hắc Lăng hiện nay.

Mộ Châu Văn Tiếp có quy mô và sự bề thế đúng với vị trí bậc đệ nhất công thần triều Nguyễn của ông. Mộ được xây bằng gạch khang trang, chắc chắn trong khu vực có diện tích lên đến 153m2. Bên trong khu đình làng bao gồm nhiều công trình nhỏ: Bình phong, cổng mộ, văn bia, cổng tả, cổng hữu, mộ chính, bia hậu chẩm, mộ phu nhân của ông.

Gia đình

Ông có anh cả là Châu Doãn Chữ, hai em trai là Châu Doãn Chấn, Châu Doãn Húc và một em gái là Châu Thị Đậu.

Tài liệu tham khảo

1. Trần Trọng Kim (2001), Việt Nam Sử Lược, Nxb Văn hóa Thông tin.
2. Ngô Giáp Đậu (1993), Hoàng Việt hưng long chí, Nxb Văn học.
3. Huỳnh Minh (2001), Gia Định xưa, Nxb Thanh Niên.
4. Quốc sử quán triều Nguyễn, (1997), Đại Nam liệt truyện, tập 1, Nxb Thuận Hóa.
5. Quốc sử quán triều Nguyễn, (2006), Đại Nam thực lục, tập 1, Nxb Giáo Dục.
6. Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Bá Thế (1992), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh

Chau Van Tiep (1738 – 1784)

Background

Chau Van Tiep, whose birth name was Chau Doan Ngạnh (朱尹梗), was originally from Phu Ly District, Hoai Nhon Prefecture (now part of Phu My District, Binh Dinh Province), but he lived in Van Hoa, Dong Xuan District, Phu Yen Province. His family made a living through trade, primarily dealing in horses, while also placing great importance on education. Following the horse trading profession, Chau Van Tiep had the opportunity to travel widely and associate with many prominent figures of his time. Among them were Nguyen Nhac, Nguyen Hue, Nguyen Lu, Vo Van Dung, Tran Quang Dieu, Vo Dinh Tu… all of whom later became generals of the Tay Son movement. However, his closest companion was Ly Van Buu, as they shared the same horse trading profession.

Joining the Tay Son

In 1771, under the banner of opposing the powerful minister Truong Phuc Loan and supporting the royal grandson Nguyen Phuc Duong, the three brothers Nguyen Nhac, Nguyen Hue, and Nguyen Lu launched the Tay Son uprising. Knowing that Chau Van Tiep was a man of talent and influence, Nguyen Nhac repeatedly invited him to participate. The first time, Chau Van Tiep tactfully declined. Instead, he and his brothers gathered local militia, seized control of the Ta Luong mountain area (also known as Tra Lang, in Phu Yen), and built their own independent force.

When Nguyen Nhac continued to send envoys to persuade him, Chau Van Tiep made his position clear: he did not advocate overthrowing the Nguyen lords, but rather wished only to support the royal grandson Nguyen Phuc Duong and eliminate the corrupt, power-abusing ministers and officials. Nguyen Nhac expressed agreement with this stance, thereby laying the groundwork for their relationship during the early period of the Tay Son movement.

Supporting the Nguyen Lords

However, upon leading his troops to Quy Nhon, Chau Van Tiep realized that Nguyen Nhac had not kept his promise. He immediately withdrew his forces to Mount Ta Luong, rallied his own troops, and raised the banner of rebellion under the slogan “Luong Son ta quoc” (the army from the mountain forests aiding the nation), thus placing himself in opposition to the Tay Son movement.

At this time, Tong Phuoc Hiep, the governor of Long Ho garrison, who was stationed at Van Phong (now in Khanh Hoa Province), advised Chau Van Tiep to pledge allegiance to the Nguyen lord. He heeded this advice and became one of the forces supporting the Nguyen family.

In the third lunar month of Dinh Dau (1777), when the Tay Son army attacked Gia Dinh, Tong Phuoc Hiep led his troops to reinforce it and entrusted Chau Van Tiep with defending the Phu Yen and Binh Thuan regions. However, facing the fierce offensive of the Tay Son, Chau Van Tiep and Do Thanh Nhon led their troops to resist but were unsuccessful. Besides the disparity in military strength, conflicts between Ly Tai and Do Thanh Nhon also weakened their coordination, forcing Chau Van Tiep to retreat back to his base at Ta Luong. In the end, Retired King Nguyen Phuc Thuan and Tan Chinh King Nguyen Phuc Duong were both captured and executed by the Tay Son forces.

After this defeat, among the descendants of the Nguyen lords, only the 17-year-old Nguyen Phuc Anh escaped the pursuit. After Do Thanh Nhon recaptured Gia Dinh, the generals honored Nguyen Phuc Anh as Grand Marshal and Regent, and in the year Canh Ty (1780), he officially proclaimed himself king in Sai Gon.

In the year Tan Suu (1781), Chau Van Tiep mobilized his troops to link up with two other army corps to attack Binh Khang, but was fiercely intercepted by the Tay Son garrison commander Nguyen Van Loc and forced to retreat to Mount Ta Luong. The army led by Ton That Du advancing from Binh Thuan was also routed by the Tay Son garrison commander Le Van Hung, who deployed elephant troops against them. The naval force of Tong Phuoc Thiem, meanwhile, was unable to set out because the Dong Son army was in revolt in Gia Dinh, following the murder of their commander-in-chief Do Thanh Nhon by Nguyen Phuc Anh.

Also in 1781, Nguyen Anh, following the Dong Son incident, struggled to cope with the internal collapse in Gia Dinh. In October of that year, the king of Siam (Thailand), Trinh Quoc Anh (Taksin), sent the two brothers and generals Chakri to attack Cambodia. King Nguyen dispatched Nguyen Huu Thuy and Ho Van Lan to assist. While the two armies were locked in battle, the Siamese king in Wang Ge (Bangkok) imprisoned the wives and children of the two Chakri brothers. The two brothers then made a pact with Nguyen Huu Thuy, led their troops back, killed Trinh Quoc Anh (Taksin), and established themselves as kings of Siam, taking the title Phat Vuong (Rama I). The Chakri dynasty has ruled Siam to this day, with all its kings bearing the name Rama. King Rama I chose Bangkok (or the “City of Angels”) as his capital.

In the third lunar month of Nham Dan (1782), taking advantage of the internal rifts within the Nguyen side, Nguyen Hue and Nguyen Nhac led their combined land and naval forces southward. The two sides clashed fiercely on the Nga Bay River at the Can Gio estuary. Nguyen Phuc Anh was defeated and once again had to flee to Phu Quoc Island. Chau Van Tiep once again led his Luong Son army to the rescue. By then, Nguyen Hue and Nguyen Nhac had already withdrawn their troops, so the Luong Son army routed the Tay Son general Do Nhan Trap. After recapturing Gia Dinh, Chau Van Tiep welcomed Nguyen Phuc Anh back to Sai Gon. For this great achievement, he was appointed Outer Left Commander-in-Chief.

In the second lunar month of Quy Mao (1783), the Tay Son army, commanded by Nguyen Hue, Nguyen Lu, Le Van Hung, and Truong Van Da, continued their attack on Gia Dinh. Chau Van Tiep attempted to use fire attacks but failed due to a change in wind direction, leading to the defeat of the Nguyen forces. Nguyen Phuc Anh had to retreat to Ba Giong (Dinh Tuong), while Chau Van Tiep traveled through the mountains to Cambodia and then to Siam to seek reinforcements.

At that time, Siam under King Chakri was intending to expand its influence down into Cambodia and Gia Dinh, so it quickly agreed to the request for aid. Chau Van Tiep informed Nguyen Phuc Anh, who then went to Wang Ge for an audience with the Siamese king. There, Nguyen Phuc Anh was received, reorganized his forces, and appointed Chau Van Tiep as Grand Admiral of the Pacification of the West (Binh Tay dai do doc), commanding the Nguyen forces in coordination with the Siamese army to advance on Gia Dinh.

In July 1784, the Siamese king dispatched approximately 50,000 troops, including both naval and land forces, commanded by Chieu Tang, Chieu Suong, and various other generals, to enter our country to coordinate with Nguyen Phuc Anh against the Tay Son.

In the second lunar month of Giap Thin (1784), after conferring with the Siamese generals at Ca Mau, Lord Nguyen went to Wang Ge for an audience with the Siamese king and was received with great honor, with promises of assistance. Lord Nguyen reorganized his forces, comprising the generals who followed him and a group of Vietnamese exiles in Siam, totaling over a thousand men. He appointed Chau Van Tiep as Grand Admiral of the Pacification of the West (Binh Tay dai do doc) and Mac Tu Sinh (son of Mac Thien Tu) as Deputy Commander to lead the Siamese army back to the country to fight the Tay Son. In July 1784, the King of Siam dispatched two of his nephews, who were also senior generals, Chieu Tang and Chieu Suong, leading 20,000 naval troops and 300 warships across the Gulf of Siam, via Kien Giang, to provide assistance. The land force consisted of about 30,000 troops, commanded by the generals Luc Con, Sa Uyen, and Chieu Thuy Bien (a former Cambodian official pro-Siam), marching through Cambodian territory and then pouring into Vietnam via An Giang.

On the 13th day of the 10th lunar month of Giap Thin (November 25, 1784), Chau Van Tiep engaged the Tay Son forces. Ngo Giap Dau’s book Hoang Viet Hung Long chi recounts: Chau Van Tiep led the naval forces to attack the Tay Son army on the Mang Thit River (in Long Ho territory, now Vinh Long). The Tay Son Commander Bao (Chuong co Bao) put up fierce resistance. Chau Van Tiep leaped onto a Tay Son boat but was fatally stabbed by Tay Son soldiers. The To (Nguyen Phuc Anh) waved his flag and ordered his troops to attack fiercely, beheading Commander Bao… Chau Van Tiep’s wounds were too severe, and he soon passed away at the age of 46.

Nguyen Phuc Anh deeply mourned the loss of his loyal general Chau Van Tiep: “Over the past ten years, Tiep has shared all hardships with me. Now, in mid-journey, he has left me; I do not yet know who can take his place in commanding the army…” King Nguyen ordered planks from ships to be assembled into a coffin, dressed him in military attire for the funeral, and had him temporarily buried in An Hoi village, Con Cai Nhum (Tam Binh, Vinh Long). Later, after recapturing Gia Dinh, Nguyen Phuc Anh had his remains reinterred in Chau Duc village, Phuoc An district, Tran Bien garrison (now in Ba Ria – Vung Tau Province).

Posthumous Honours

In 1802, Nguyen Phuc Anh ascended the throne with the reign name Gia Long. He posthumously bestowed upon Chau Van Tiep the title of Left Army Admiral (Ta quan do doc) and the rank of Duke of a Commandery (Quan cong), and ordered a shrine to be built for him at Hac Lang (now in Tam Phuoc Commune, Long Dat Town, Ba Ria-Vung Tau Province).

In the year Giap Ty (1804), Chau Van Tiep was honoured at the Hien Trung Temple (Sai Gon). By the 6th year of Gia Long (1807), in recognition of the merits of the subjects who had gone to Wang Ge (Siam), he was ranked among the First-Class Founding Meritorious Subjects (Dệ nhat dang khai quoc cong than) and was enshrined at the Trung Hung Cong Than Temple (Hue).

In the 12th year of King Minh Mang’s reign (1831), he was posthumously granted the title Duke of Lam Thao Commandery (Lam Thao Quan cong).

In the 3rd year of Tu Duc (1850), the king ordered the reconstruction of the shrine at Hac Lang, which had been severely damaged by war (only the earth foundation and stone base remained, now in front of Buu Quang Pagoda). However, construction only commenced the following year (1851), at a new location about 500 meters from the old site.

In the 8th year of Tu Duc (1855), Imperial Commissioner Nguyen Tri Phuong, while on a tour of inspection in Cochinchina, visited the shrine of Duke Chau at Mang Thit (now in Tan Long Hoi Commune, Mang Thit District) and composed a poem of condolence, which is still preserved at the shrine.

Tomb

The tomb of Chau Van Tiep was built at Hac Lang during the reign of King Tu Duc in the 3rd year (1850), after having been previously honoured at Hien Trung (Sai Gon), Wang Ge (Siam), and the Trung Hung Cong Than Temple (Hue). However, due to war damage, the tomb was rebuilt in 1851, about 500 meters from its original location. By 1920, the shrine had again fallen into ruin. It was not until the time when Lamere was the provincial chief of Ba Ria that the local people organized fundraising and rebuilt the shrine on a large scale, which is the current tomb at the Hac Lang communal house.

Chau Van Tiep’s tomb is grand and imposing, befitting his status as a first-rank meritorious subject of the Nguyen dynasty. The tomb is built of sturdy, dignified bricks within an area of 153 m². Inside the communal house grounds are several smaller structures: a screen, a tomb gate, a stele, left and right gates, the main tomb, a rear pillow stele, and the tomb of his wife.

Family

He had an elder brother, Chau Doan Chu, two younger brothers, Chau Doan Chan and Chau Doan Huc, and a younger sister, Chau Thi Dau. Due to his frequent travels to Cambodia and Siam during his trading activities, he became fluent in the languages of these two countries. Chau Van Tiep possessed exceptional physical strength, was passionate about martial arts, and was particularly skilled in wielding a large saber.

References

1. Trần Trọng Kim (2001), Việt Nam Sử Lược, Nxb Văn hóa Thông tin.
2. Ngô Giáp Đậu (1993), Hoàng Việt hưng long chí, Nxb Văn học.
3. Huỳnh Minh (2001), Gia Định xưa, Nxb Thanh Niên.
4. Quốc sử quán triều Nguyễn, (1997), Đại Nam liệt truyện, tập 1, Nxb Thuận Hóa.
5. Quốc sử quán triều Nguyễn, (2006), Đại Nam thực lục, tập 1, Nxb Giáo Dục.
6. Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Bá Thế (1992), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội.

Tiếng Pháp

Chau Van Tiep (1738 – 1784)

Contexte familial

Chau Van Tiep, dont le nom usuel était Chau Doan Ngạnh 朱尹梗, était originaire du district de Phu Ly, préfecture de Hoai Nhon (aujourd’hui district de Phu My, province de Binh Dinh), mais il vivait à Van Hoa, district de Dong Xuan, province de Phu Yen. Sa famille était commerçante, principalement dans le négoce de chevaux, tout en accordant une grande importance à l’éducation. Grâce à son activité de marchand de chevaux, Chau Van Tiep eut l’occasion de voyager dans de nombreux endroits et de fréquenter plusieurs personnalités célèbres de son époque. Parmi elles figuraient Nguyen Nhac, Nguyen Hue, Nguyen Lu, Vo Van Dung, Tran Quang Dieu, Vo Dinh Tu… qui devinrent plus tard tous des généraux du mouvement Tay Son. Cependant, la personne la plus proche de lui était Ly Van Buu, car ils exerçaient le même métier de marchands de chevaux.

Ralliement aux Tay Son

En 1771, sous le prétexte de s’opposer au puissant mandarin Truong Phuc Loan et de soutenir le prince héritier Nguyen Phuc Duong, les trois frères Nguyen Nhac, Nguyen Hue et Nguyen Lu déclenchèrent l’insurrection de Tay Son. Sachant que Chau Van Tiep était un homme de talent et d’influence, Nguyen Nhac l’invita à plusieurs reprises à se joindre à eux. La première fois, Chau Van Tiep déclina habilement l’invitation. Au lieu de cela, il rassembla avec ses frères des miliciens et s’empara de la région montagneuse de Ta Luong (également appelée Tra Lang, dans la province de Phu Yen) pour y constituer ses propres forces.

Lorsque Nguyen Nhac envoya de nouveau des émissaires pour le convaincre, Chau Van Tiep exprima son point de vue : il n’était pas favorable au renversement de la famille Nguyen, mais souhaitait seulement soutenir le prince héritier Nguyen Phuc Duong et éliminer les puissants mandarins corrompus qui abusaient de leur pouvoir. Nguyen Nhac se dit d’accord avec cette position, ce qui jeta les bases de leurs relations dans la phase initiale du mouvement Tay Son.

Soutien aux seigneurs Nguyen

Cependant, lorsqu’il mena ses troupes jusqu’à Quy Nhon, Chau Van Tiep se rendit compte que Nguyen Nhac n’avait pas tenu sa promesse. Il retira immédiatement ses troupes dans la montagne Ta Luong, rassembla ses propres forces et arbora l’étendard de la rébellion avec le slogan “Luong Son ta quoc” (l’armée des montagnes pour secourir le pays), se plaçant ainsi en opposition au mouvement Tay Son.

À ce moment-là, le gouverneur de la forteresse de Long Ho, Tong Phuoc Hiep, qui était stationné à Van Phong (aujourd’hui dans la province de Khanh Hoa), conseilla à Chau Van Tiep de se soumettre au seigneur Nguyen. Il accepta ce conseil et devint l’une des forces soutenant la famille Nguyen.

En mars de l’année Dinh Dau (1777), lorsque les troupes Tay Son attaquèrent Gia Dinh, Tong Phuoc Hiep amena ses troupes en renfort et confia à Chau Van Tiep la défense des régions de Phu Yen et de Binh Thuan. Cependant, face à la puissante offensive des Tay Son, Chau Van Tiep, avec Do Thanh Nhon, résista mais sans succès. Outre la supériorité numérique de l’ennemi, les conflits entre Ly Tai et Do Thanh Nhon affaiblirent leur coordination, forçant Chau Van Tiep à se replier sur sa base de Ta Luong. Finalement, le roi retiré Nguyen Phuc Thuan et le nouveau roi Nguyen Phuc Duong furent capturés et exécutés par les troupes Tay Son.

Après cette défaite, dans la lignée des seigneurs Nguyen, seul Nguyen Phuc Anh, alors âgé de 17 ans, échappa à la poursuite. Après que Do Thanh Nhon eut rétabli la situation à Gia Dinh, les généraux élevèrent Nguyen Phuc Anh au rang de Grand Généralissime, régent du royaume, et en l’année Canh Ty (1780), il se proclama officiellement roi à Sai Gon.

En l’année Tan Suu (1781), Chau Van Tiep leva ses troupes pour venir en renfort, en coordination avec deux autres armées, afin d’attaquer Binh Khang, mais il fut vigoureusement repoussé par le gouverneur des Tay Son, Nguyen Van Loc, et dut retourner dans la montagne Ta Luong. L’armée de Ton That Du, venue de Binh Thuan, fut également dispersée par le gouverneur Tay Son Le Van Hung, qui engagea ses éléphants de combat. Quant à la flotte de Tong Phuoc Thiem, elle ne put pas prendre la mer car les troupes de Dong Son étaient en rébellion à Gia Dinh, leur commandant Do Thanh Nhon ayant été assassiné sur ordre de Nguyen Phuc Anh.

Toujours en 1781, Nguyen Anh, après le soulèvement de Dong Son, dut faire face avec difficulté à la désintégration de la situation intérieure à Gia Dinh. En octobre de cette année-là, le roi du Siam (Thaïlande), Trinh Quoc Anh (Taksin), envoya les deux frères généraux Chat Tri (Chakkri) pour attaquer le Cambodge. Le roi Nguyen dépêcha Nguyen Huu Thuy et Ho Van Lan pour porter secours. Alors que les deux armées s’affrontaient, le roi du Siam fit emprisonner à Vong Cac (Bangkok) les femmes et les enfants des deux frères Chat Tri. Ces derniers conclurent alors un accord avec Nguyen Huu Thuy, retournèrent avec leurs troupes, tuèrent Trinh Quoc Anh (Taksin) et s’emparèrent du trône, se proclamant roi du Siam sous le nom de Phat Vuong (Rama Ier). La dynastie Chakkri règne encore aujourd’hui et tous ses rois portent le nom de Rama. Le roi Rama Ier choisit Bangkok (ou “Ville des Anges”) comme capitale.

En mars de l’année Nham Dan (1782), profitant des fissures au sein du camp Nguyen, Nguyen Hue et Nguyen Nhac menèrent leurs troupes terrestres et navales vers le Sud. Les deux armées s’affrontèrent violemment sur la rivière Nga Bay, à l’embouchure de Can Gio. Nguyen Phuc Anh, vaincu, dut s’enfuir sur l’île de Phu Quoc. Chau Van Tiep mena une nouvelle fois son armée de Luong Son au secours. À ce moment-là, Nguyen Hue et Nguyen Nhac s’étaient déjà retirés, permettant à l’armée de Luong Son de chasser le général Tay Son Do Nhan Tap. Après avoir repris Gia Dinh, Chau Van Tiep ramena Nguyen Phuc Anh à Sai Gon. Pour cet immense service, il fut nommé Commandant de la Garde de gauche (Ngoai ta Chuong dinh).

En février de l’année Quy Mao (1783), les troupes Tay Son, commandées par Nguyen Hue, Nguyen Lu, Le Van Hung et Truong Van Da, lancèrent une nouvelle attaque sur Gia Dinh. Chau Van Tiep tenta d’utiliser le feu comme arme, mais échoua à cause d’un changement de vent, entraînant la défaite des troupes Nguyen. Nguyen Phuc Anh dut se replier sur Ba Giong (Dinh Tuong), tandis que Chau Van Tiep, par la route de montagne, gagna le Cambodge puis le Siam pour demander des secours.

À cette époque, le Siam, sous le règne du roi Chat Tri, cherchait à étendre son influence sur le Cambodge et Gia Dinh, aussi accepta-t-il rapidement la demande de secours. Chau Van Tiep informa Nguyen Phuc Anh, qui se rendit à Vong Cac pour rencontrer le roi du Siam. Là, Nguyen Phuc Anh fut reçu, réorganisa ses forces et nomma Chau Van Tiep Grand Amiral de la Pacification de l’Ouest (Binh Tay dai do doc) pour commander les troupes Nguyen en coordination avec l’armée siamoise, en direction de Gia Dinh.

En juillet 1784, le roi du Siam mobilisa environ 50 000 hommes, comprenant des forces navales et terrestres, sous le commandement of Chieu Tang, Chieu Suong et de nombreux autres généraux, pour entrer dans notre pays et soutenir Nguyen Phuc Anh contre les Tay Son.

En février de l’année Giap Thin (1784), après avoir négocié avec les généraux siamois à Ca Mau, le seigneur Nguyen se rendit à Vong Cac pour rencontrer le roi du Siam, où il fut reçu avec solennité et reçut la promesse d’une aide. Il réorganisa alors ses forces, comprenant les généraux qui l’avaient suivi et les Vietnamiens exilés au Siam, au total plus d’un millier d’hommes. Il nomma Chau Van Tiep Grand Amiral de la Pacification de l’Ouest (Binh Tay dai do doc) et Mac Tu Sinh (fils de Mac Thien Tu) comme général adjoint, pour ramener les troupes siamoises au pays et affronter les Tay Son. En juillet 1784, le roi du Siam dépêcha ses deux neveux, également généraux de haut rang, Chieu Tang et Chieu Suong, à la tête de 20 000 marins et 300 navires de guerre, traversant le golfe du Siam et passant par Kien Giang pour porter secours. L’armée terrestre, forte d’environ 30 000 hommes, commandée par les généraux Luc Con, Sa Uyen, Chieu Thuy Bien (un ancien fonctionnaire cambodgien pro-siamois), traversa le Cambodge et pénétra au Vietnam par la région d’An Giang.

Le 13 octobre de l’année Giap Thin (soit le 25 novembre 1784), Chau Van Tiep engagea le combat contre les troupes Tay Son. L’ouvrage Hoang Viet Hung Long chi de Ngo Giap Dau raconte : “Chu Van Tiep mena ses troupes navales attaquer les Tay Son sur la rivière Mang Thit (dans la juridiction de Long Ho, aujourd’hui Vinh Long). Le Chuong co Bao (commandant de la garde avancée) opposa une résistance acharnée. Chu Van Tiep sauta sur un bateau Tay Son, mais fut grièvement blessé par les soldats Tay Son. Le The To (Nguyen Phuc Anh) agita son étendard et ordonna une attaque rapide, qui aboutit à la décapitation du Chuong co Bao… Chu Van Tiep, blessé trop grièvement, décéda peu après, à l’âge de 46 ans.”

Nguyen Phuc Anh pleura amèrement la perte de ce fidèle général, Chau Van Tiep : “Depuis une dizaine d’années, Tiep a partagé mes épreuves. Aujourd’hui, il me quitte en cours de route ; qui pourra désormais prendre en charge les affaires militaires à ma place ?…” Le roi Nguyen ordonna d’utiliser des planches de bateau pour faire un cercueil, de le vêtir de son uniforme militaire pour la cérémonie, puis de l’enterrer provisoirement au village d’An Hoi, à Con Cai Nhum (Tam Binh, Vinh Long). Plus tard, après avoir repris Gia Dinh, Nguyen Phuc Anh fit transférer sa dépouille au village de Chau Duc, district de Phuoc An, dépendant de la forteresse de Tran Bien (aujourd’hui dans la province de Ba Ria – Vung Tau).

Titres posthumes

En 1802, Nguyen Phuc Anh monta sur le trône, prenant le nom d’ère Gia Long. Il conféra à titre posthume à Chau Van Tiep le titre de Commandant en chef de l’armée de gauche (Ta quan do doc), avec le rang de Duc de district (Quan cong), et fit ériger un temple à sa mémoire à Hac Lang (aujourd’hui dans la commune de Tam Phuoc, bourg de Long Dat, province de Ba Ria-Vung Tau).

En l’année Giap Ty (1804), Chau Van Tiep fut honoré au temple Hien Trung (Sai Gon). En 1807 (6e année du règne de Gia Long), en considération des mérites des serviteurs qui s’étaient rendus à Vong Cac (Siam), il fut classé au premier rang des fondateurs de la dynastie (De nhat dang khai quoc cong than) et reçut un culte au temple des Héros de la Restauration (Trung Hung Cong Than mieu) à Hue.

En 1831 (12e année du règne de Minh Mang), il reçut à titre posthume le titre de Duc du district de Lam Thao (Lam Thao Quan cong).

En 1850 (3e année du règne de Tu Duc), l’empereur ordonna la reconstruction du temple à Hac Lang, car il avait été gravement endommagé par la guerre (il ne restait que le sol et les fondations en pierre, actuellement devant la pagode Buu Quang). Mais ce n’est qu’en 1851 que les travaux commencèrent à un nouvel emplacement, à environ 500 mètres de l’ancien.

En 1855 (8e année du règne de Tu Duc), le Grand mandarin Nguyen Tri Phuong, en tournée d’inspection dans la région de Nam Ky, visita le temple du Duc Chau (Chau Quan cong) à Mang Thit (aujourd’hui dans la commune de Tan Long Hoi, district de Mang Thit) et y composa un poème en hommage, qui est toujours conservé dans le temple.

Sépulture

La tombe de Chau Van Tiep fut construite à Hac Lang en 1850, sous le règne de Tu Duc, après qu’il eut été honoré à plusieurs reprises au temple Hien Trung (Sai Gon), à Vong Cac (Siam) et au temple Trung Hung Cong Than (Hue). Cependant, en raison des destructions de la guerre, une nouvelle tombe fut érigée en 1851, à environ 500 mètres de l’ancien emplacement. En 1920, le temple tombait de nouveau en ruines. Ce n’est que sous l’administration de Lamere, gouverneur de Ba Ria, que la population de la province organisa une collecte de fonds et reconstruisit le temple à grande échelle, donnant naissance à la tombe actuelle située dans l’enceinte du sanctuaire du village de Hac Lang.

La tombe de Chau Van Tiep, par sa taille et sa majesté, est à la hauteur de son rang de premier ministre fondateur de la dynastie Nguyen. Elle est construite en briques, solide et imposante, sur une superficie de 153 m². Le sanctuaire du village comprend plusieurs petits édifices : un paravent, une porte d’entrée, une stèle, des portes latérales gauche et droite, la tombe principale, une stèle funéraire et la tombe de son épouse.

Famille

Il avait un frère aîné, Chau Doan Chu, deux frères cadets, Chau Doan Chan et Chau Doan Huc, et une sœur, Chau Thi Dau. Grâce à ses fréquents allers-retours au Cambodge et au Siam pour ses affaires, il maîtrisait les langues de ces deux pays. Chau Van Tiep était doté d’une force physique exceptionnelle, passionné d’arts martiaux et particulièrement habile au maniement de la grande hallebarde (dai dao).

Références bibliographiques

1. Trần Trọng Kim (2001), Việt Nam Sử Lược, Nxb Văn hóa Thông tin.
2. Ngô Giáp Đậu (1993), Hoàng Việt hưng long chí, Nxb Văn học.
3. Huỳnh Minh (2001), Gia Định xưa, Nxb Thanh Niên.
4. Quốc sử quán triều Nguyễn, (1997), Đại Nam liệt truyện, tập 1, Nxb Thuận Hóa.
5. Quốc sử quán triều Nguyễn, (2006), Đại Nam thực lục, tập 1, Nxb Giáo Dục.
6. Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Bá Thế (1992), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội.

Tiếng Trung

周文接（1738—1784）

身世

周文接，俗名朱尹梗，原籍怀仁府符离县（今属平定省符美县），但生长于富安省同春县云和。其家以经商为业，主要贩马，同时亦重视读书习文。凭借贩马之业，周文接得以游历四方，交游当代众多知名人物。其中有阮岳、阮惠、阮侣、武文勇、陈光耀、武廷秀等人，这些人均在后来的西山运动中成为将领。然而，与他最为亲密者，当属同为贩马同行的李文休。

追随西山

1771年，阮岳、阮惠、阮侣三兄弟以反对权臣张福峦、扶助皇孙阮福旸为名，发动西山起义。阮岳深知周文接有才能且有威望，多次邀请他参与。起初，周文接婉言谢绝。相反，他与弟弟们聚集乡兵，占据茶良山区（又称茶廊，属富安省）以建立自己的势力。

当阮岳继续派人前来劝说时，周文接表明立场，说他并不主张推翻阮氏，只愿扶助皇孙阮福旸，清除权臣贪官。阮岳表示赞同这一立场，从而为西山运动初期双方关系奠定了基础。

尊扶阮主

然而，当率军前往归仁时，周文接才发现阮岳并未信守承诺。他立即率军退回茶良山，集结自己的队伍，并树起“梁山佐国”（山林之兵助国）的旗帜起义，从此与西山运动形成对峙之势。

此时，龙湖营留守宋福洽正驻军于云峰（今属庆和省），劝周文接归顺阮主。他接受了劝告，成为支持阮氏的势力之一。

丁酉年（1777年）三月，西山军进攻嘉定，宋福洽率军增援，并交予周文接镇守富安和平顺地区。然而，面对西山军的猛烈攻势，周文接与杜清仁率军抵抗，但未能成功。除了兵力悬殊外，李才与杜清仁之间的矛盾也削弱了协同作战能力，迫使周文接率军撤回茶良根据地。最终，太上王阮福淳和新政王阮福旸均被西山军捕获并处死。

此次失败后，阮主血脉中仅剩时年十七岁的阮福映逃脱了追捕。杜清仁收复嘉定后，众将尊阮福映为大元帅、摄国政，至庚子年（1780年）正式在西贡称王。

辛丑年（1781年），周文接起兵前往接应，与其他两路军队联合攻打平康，但遭到西山军镇守阮文禄的猛烈阻击，只得退回茶良山。由尊室裕从平顺出发的军队也遭到西山军镇守黎文兴率象兵阻击而溃散。宋福添的水军则因东山军已在嘉定作乱而无法出发，其主将杜清仁已被阮福映设计杀害。

求援暹罗

同年（1781年），阮映在经历东山变故后，疲于应付嘉定内部的崩溃局势。当年十月，暹罗（泰国）国王郑国英（郑昭）派将领扎克里兄弟率军攻打高棉。阮王派阮有瑞和胡文璘前往救援，正当两军对峙之际，在望阁（曼谷），暹罗王囚禁了扎克里兄弟的妻儿。扎克里兄弟遂与阮有瑞结约，率军回师杀死郑国英（郑昭），自立为暹罗王，号称佛王（拉玛一世）。扎克里家族自此为王至今，历代国王均号拉玛。拉玛一世选择曼谷（意为“天使之城”）为京都。

壬寅年（1782年）三月，趁阮氏内部出现裂痕之机，阮惠与阮岳率水陆大军南下。双方在芹蒢港七岐江激烈交战。阮福映战败，再次逃往富国岛。周文接再次率领梁山军前往接应。当时阮惠与阮岳已率军北返，于是梁山军击退了西山将领杜闲习。周文接收复嘉定后，迎回阮福映至柴棍。因立此大功，他被封为外左掌营。

癸卯年（1783年）二月，西山军由阮惠、阮侣、黎文兴和张文多指挥，继续进攻嘉定。周文接欲用火攻，但因风向改变未能成功，致使阮军大败。阮福映只得退至巴董（定祥），而周文接则沿山路前往高棉，再赴暹罗求援。

当时，暹罗在扎克里王朝治下正有意将势力扩张至高棉和嘉定，因此迅速答应了求援请求。周文接传信给阮福映，前往望阁会晤暹罗王。阮福映在此受到接待，重组了力量，并任命周文接为平西大都督，指挥阮军与暹罗军协同向嘉定进发。

1784年七月，暹罗王调遣约五万军队，包括水军和步兵，由昭增、昭双及多位将领指挥，进入我国（越南）以配合阮福映对抗西山军。

牺牲

甲辰年（1784年）二月，在金瓯与暹罗将领会谈后，阮主前往望阁与暹罗王会晤，受到隆重接待，暹罗王许诺相助。阮主重组了力量，包括随行将领和流亡暹罗的越人群体，共计千余人，任命周文接为平西大都督，莫子生（莫天赐之子）为参将，率领暹罗军回国与西山军作战。1784年七月，暹罗王派遣其两位侄儿也是高级将领昭增和昭双，率领两万水军及三百艘战船，横渡暹罗湾，经坚江方向前来相助。步兵约三万人，由陆昆、蛇宛、昭垂边（一位亲暹罗的高棉旧臣）指挥，穿越高棉领土，经安江方向涌入越南。

甲辰年十月十三日（即1784年11月25日），周文接与西山军交战。吴甲豆所著《皇越兴隆志》记载：周文接率水军在莽直江（属龙湖辖区，今为永隆省）进攻西山军，掌营保（前营保）奋力抵抗。周文接跳上西山军战船，被西山军刺成重伤。世祖（阮福映）挥旗命令军队猛攻，斩杀了掌营保……周文接因伤势过重，不久便去世，享年四十六岁。

阮福映对这位福将的去世深感痛惜：“这十年来，接与我同甘共苦。如今中途弃我而去，不知谁能接替我执掌军务？……”阮王下令用船板拼合成棺，以戎服装殓，暂葬于安会村、丐馁墩（永隆省三平县）。后收复嘉定，阮福映将其迁葬于福安营周德社（今属巴地-头顿省）。

追封

1802年，阮福映登基，年号嘉隆，追封周文接为左军都督、郡公爵位，并在黑陵（今属巴地-头顿省隆田市镇三福社）建立祠堂祭祀。

甲子年（1804年），周文接被供奉于显忠祠（西贡）。至嘉隆六年（1807年），论及诸臣前往望阁（暹罗）之功，他被列为一等开国功臣，并供奉于中兴功臣庙（顺化）。

至明命十二年（1831年），他被追封为临洮郡公。

嗣德三年（1850年），因黑陵祠庙被战争严重破坏（仅剩地基和石基，现位于宝光寺前），皇帝下令重建。但至次年（1851年），才在新址动工，距原址约500米。

嗣德八年（1855年），钦命大臣阮知方经略南圻时，曾前往莽直郡公祠（今属莽直县新隆会社）拜谒，并作悼诗，至今仍存于祠内。

陵墓

周文接墓建于嗣德三年（1850年）黑陵，此前其神位曾多次供奉于显忠祠（西贡）、望阁（暹罗）和中兴功臣庙（顺化）。然而，因战争破坏，1851年于距原址约500米处重建。至1920年，祠庙再度倾颓。直至拉梅尔任巴地省长期间，省内民众自发募捐，大规模重建，即今日黑陵村亭内的陵墓。

周文接墓的规模和气势符合其作为阮朝一等功臣的地位。陵墓用砖石建造，坚固宽敞，占地达153平方米。亭区内包含多项小型建筑：屏风、墓门、石碑、左门、右门、主墓、后枕碑以及其夫人的墓穴。

家庭

他有长兄周允字，两个弟弟周允震、周允旭，以及一个妹妹周氏豆。因在经商过程中经常往来于高棉和暹罗，他通晓这两国的语言。周文接天生体魄强健，酷爱武术，尤擅使大刀。

参考资料

1. Trần Trọng Kim (2001), Việt Nam Sử Lược, Nxb Văn hóa Thông tin.
2. Ngô Giáp Đậu (1993), Hoàng Việt hưng long chí, Nxb Văn học.
3. Huỳnh Minh (2001), Gia Định xưa, Nxb Thanh Niên.
4. Quốc sử quán triều Nguyễn, (1997), Đại Nam liệt truyện, tập 1, Nxb Thuận Hóa.
5. Quốc sử quán triều Nguyễn, (2006), Đại Nam thực lục, tập 1, Nxb Giáo Dục.
6. Nguyễn Quang Thắng, Nguyễn Bá Thế (1992), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội.