Niên đại: Triều Nguyễn, giai đoạn trị vì của vua Khải Định
Chất liệu: Sắt, vàng, gỗ, đồi mồi, đá quý
Kích thước: Chiều dài toàn bộ khoảng 90 cm; bản lưỡi kiếm rộng khoảng 2,5 cm
Loại hình: Ngự dụng bảo khí / Kiếm lệnh hoàng đế
Người cho chế tác: Hoàng đế Khải Định
Thời gian chuyển về bảo tàng: Năm 1945
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 73/QĐ-TTg ngày 18/01/2024
Giới thiệu bảo vật
Bảo kiếm An Dân là một bảo vật ngự dụng đặc biệt quý hiếm trong sưu tập Báu vật Hoàng cung triều Nguyễn. Được Hoàng đế Khải Định giao cho các nghệ nhân cung đình thiết kế và chế tác trong thời gian trị vì (1916 – 1925), thanh kiếm là vật bất ly thân của nhà vua trong các nghi lễ thiết triều, tuần du và tiếp đón ngoại giao quan trọng. Tháng 8 năm 1945, sau khi Hoàng đế Bảo Đại tuyên bố thoái vị, bảo kiếm cùng toàn bộ sưu tập báu vật hoàng cung được bàn giao cho Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa để bảo vệ và lưu giữ nguyên vẹn tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Về hình thức, Bảo kiếm An Dân sở hữu kiểu dáng khác biệt hoàn toàn so với các dòng gươm, kiếm cổ truyền thống của Đại Việt cũng như các loại kiếm nghi lễ triều Nguyễn thế kỷ XIX. Lấy cảm hứng từ các mẫu kiếm chỉ huy của quân đội Pháp đầu thế kỷ XX, thanh kiếm có cấu trúc thanh mảnh, thuôn dài, tích hợp quai chắn bảo vệ tay hình vòng cung cách điệu (garde) phương Tây nhưng được phủ kín bằng các họa tiết cung đình phương Đông. Toàn bộ hiện vật gồm ba bộ phận chính: chuôi kiếm, lưỡi kiếm và vỏ bao kiếm, liên kết chặt chẽ tạo nên một tổng thể uy nghiêm, lộng lẫy.
Chuôi kiếm được đúc và chạm bằng vàng nguyên khối, phần đầu đốc kiếm uốn cong tạo hình đầu linh thú uy nghiêm. Quai kiếm và bao tay chắn được nạm đá quý lấp lánh, đan xen các dải hoa văn chạm lộng tinh xảo, vừa tạo điểm tỳ vững chắc khi cầm nắm, vừa biểu thị quyền uy tối thượng của thiên tử. Bao kiếm có cốt bằng gỗ quý, bên ngoài ốp lớp đồi mồi tự nhiên sáng bóng với sắc nâu đỏ trầm ấm; các khớp nối, đai đeo và bao chóp đuôi kiếm đều được bọc vàng, chạm nổi đồ án rồng mây, mặt trời, tản vân và hoa lá cách điệu. Lưỡi kiếm được rèn bằng thép tôi sắc bén, dọc hai mặt thân kiếm khắc chìm các dòng minh văn chữ Hán theo lối Khải thư sắc sảo: một mặt khắc tên bảo vật “An Dân bảo kiếm” (安民寳剣 – Bảo kiếm giữ yên dân chúng); mặt đối diện khắc niên đại chế tác “Khải Định niên tạo” (啓定年造 – Chế tác dưới niên hiệu Khải Định).
Bảo kiếm An Dân là đỉnh cao kết tinh từ bàn tay của các nghệ nhân thuộc Tượng cục và Ngân xưởng hoàng gia triều Nguyễn. Về mặt kỹ thuật, hiện vật là sự phối hợp phức tạp của hàng loạt phương pháp kim hoàn truyền thống bậc thầy: từ kỹ thuật luyện thép tôi lưỡi kiếm, đúc khuôn vàng, chạm lộng, thúc nổi hoa văn đến kỹ thuật mài khảm đồi mồi và cẩn nạm đá quý. Về mặt biểu tượng, thanh kiếm thể hiện rõ tư duy thẩm mỹ “Tân – Cổ giao duyên” độc đáo dưới thời vua Khải Định: kiểu dáng mang dáng dấp kiếm danh dự cận đại phương Tây nhưng nội hàm mỹ thuật lại bảo lưu trọn vẹn tinh hoa cung đình Huế với đề tài rồng năm móng biểu trưng cho thiên tử, mây lành và chữ Hán mực thước.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là bảo kiếm ngự dụng gắn liền trực tiếp với hoạt động chính trị và nghi lễ bang giao của Hoàng đế Khải Định (1916 – 1925); đồng thời là chứng tích vật chất trực tiếp trong sự kiện thoái vị lịch sử mùa thu năm 1945 chuyển giao quyền lực từ vương triều cuối cùng sang chính quyền cách mạng Việt Nam.
Giá trị tư tưởng: Minh văn “An Dân bảo kiếm” thể hiện thông điệp và bổn phận chính trị cốt lõi của bậc đế vương: dùng bảo kiếm để gìn giữ thái bình, bảo vệ quốc gia và an định đời sống muôn dân.
Giá trị nghệ thuật: Đại diện cho đỉnh cao nghệ thuật kim hoàn cung đình Huế đầu thế kỷ XX, nổi bật ở sự kết hợp điêu luyện giữa đề tài rồng mây truyền thống với phong cách tạo hình kiếm nghi thức phương Tây.
Giá trị kỹ thuật: Tác phẩm là sự tích hợp bậc thầy của nhiều chất liệu quý (vàng, sắt tôi, đồi mồi, đá quý, gỗ) thông qua các kỹ thuật đúc, chạm lộng, nạm cẩn và mài khảm đạt độ chuẩn xác, tinh xảo tuyệt đối.
Giá trị văn tự: Minh văn khắc chìm chữ Hán theo lối Khải thư sắc nét trên hai mặt lưỡi kiếm là nguồn sử liệu gốc khẳng định chính xác tên gọi chức năng và niên đại tạo tác dưới thời vua Khải Định.
Giá trị độc đáo: Là ngự bảo độc bản mang kiểu dáng tân tiến kết hợp Đông – Tây, hoàn toàn khác biệt với mọi mẫu kiếm nghi lễ cổ truyền trung đại Việt Nam, đã được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
