Niên đại: Khải Định thứ 9 (1924)
Chất liệu: Vàng ròng kết hợp bạc trắng
Kích thước: Cao 20 cm; rộng 19 cm; Trọng lượng: Vàng nặng 11,9 lượng (khoảng 446 g), bệ kỳ lân bằng bạc nặng 2,2 lượng (khoảng 82,5 g)
Loại hình: Ngự dụng văn phòng tứ bảo
Nơi phát hiện: Xuất hiện qua phiên đấu giá công khai tại London (Vương quốc Anh) năm 2008
Đơn vị lưu giữ: Bộ sưu tập tư nhân quốc tế
Xếp hạng: Cổ vật cung đình thời Nguyễn
Giới thiệu hiện vật
Trấn phong bằng vàng đời vua Khải Định (啓定帝四旬大慶節金鎮風) là một bảo vật ngự dụng đặc biệt tinh xảo, thuộc dòng đồ dùng văn phòng và lễ phẩm khánh tiết đỉnh cao của hoàng cung triều Nguyễn đầu thế kỷ XX. Trong văn hóa cung đình Á Đông, trấn phong (bình phong thu nhỏ đặt bàn) vừa có chức năng che chắn gió, giữ giấy bút ngự dụng ngay ngắn, vừa là vật phẩm phong thủy tượng trưng cho sự trường thọ và uy quyền của thiên tử. Hiện vật được chế tác chuyên biệt vào năm Giáp Tý (1924) nhân đại lễ “Tứ tuần Đại khánh” mừng thọ 40 tuổi của Hoàng đế Khải Định – một trong những đại lễ quy mô bậc nhất trong lịch sử triều Nguyễn cận đại. Cấu trúc tổng thể của bảo vật cao 20 cm, rộng 19 cm, là sự kết hợp chuẩn mực giữa thân bình phong bằng vàng ròng nặng 11,9 lượng và đế trụ đỡ hình đôi kỳ lân bằng bạc đúc nặng 2,2 lượng.
Khác với các đồ án tiếp biến phong cách Tây phương thịnh hành dưới thời Khải Định, chiếc trấn phong này hoàn toàn tuân thủ mỹ cảm cung đình cổ điển phương Đông với bố cục đăng đối và kỹ nghệ chạm lộng bậc thầy. Thân trấn phong hình chữ nhật đứng, đỉnh trên chạm lộng đồ án “Lưỡng long triều nhật” với hai thân rồng uốn lượn chầu về vầng thái dương rực rỡ; diềm đáy bên dưới chạm lộng đồ án “Long hàm thọ” đan xen cùng các dải tản vân nhịp nhàng. Khung trấn phong được nâng đỡ bởi hai cột trụ đúc nổi hình rồng đoanh cuộn mình vươn lên uyển chuyển. Toàn bộ phần khung và thân vàng lộng lẫy được ngự trí vững chãi trên lưng hai con kỳ lân bằng bạc đúc trong tư thế quỳ phủ phục uy dũng, đầu ngẩng cao, từng xoáy bờm và móng vuốt được trau chuốt sắc nét. Sự tương phản giữa sắc vàng rực rỡ và ánh bạc trầm trang nhã tạo nên hiệu ứng thị giác sang trọng, vương giả chốn cung đình.
Mặt chính diện của trấn phong đúc nổi 7 chữ Hán lớn theo lối chân phương: “Vạn thọ tứ tuần đại khánh tiết” (萬壽四旬大慶節), thể hiện nội dung chúc tụng thánh thọ của bậc chí tôn. Các chữ được thếp nổi sắc sảo trên nền hoa văn hồi văn chữ Vạn (卍) chạm lộng liên hoàn, biểu đạt lời chúc “vạn thọ vô cương”, phúc thọ trường tồn miên viễn. Kỹ thuật đục khoét khoảng hở không tì vết, đường gân chữ sắc gọn cùng kỹ mộng chuẩn xác khi ghép nối hai khối kim loại vàng – bạc có độ co giãn và nhiệt độ nóng chảy khác biệt đã khẳng định tài hoa bậc thầy của các nghệ nhân Ngân xưởng hoàng gia Huế đương thời.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật gốc trực tiếp gắn với đại lễ Tứ tuần Đại khánh (1924) của vua Khải Định, phản ánh sinh động một mốc son lễ nghi cung đình trọng đại từng được ghi nhận đậm nét trong thi ca, nhiếp ảnh và chính sử triều Nguyễn.
Giá trị xã hội: Mang danh nghĩa lễ phẩm khánh chúc của toàn thể thần dân An Nam dâng lên thiên tử, hiện vật làm sáng tỏ quy thức chúc thọ hoàng đế và tinh thần tôn quân theo khuôn phép quân chủ truyền thống.
Giá trị mỹ thuật: Tuyệt tác tiêu biểu cho nghệ thuật chạm lộng, đúc nổi và kỹ thuật phối ghép kim loại quý (vàng – bạc) thời Nguyễn muộn; các đồ án “Lưỡng long triều nhật”, “Long hàm thọ” đạt độ hoàn mỹ về tỷ lệ đăng đối và sự thanh thoát của đường nét.
Giá trị văn tự và biểu tượng: Dòng minh văn đúc nổi trên nền hồi văn chữ Vạn là nguồn tư liệu Hán Nôm nguyên bản, biểu đạt trọn vẹn biểu tượng ngôn ngữ chúc thọ cát tường của mỹ học vương quyền đầu thế kỷ XX.
Giá trị độc bản: Là mẫu trấn phong ngự dụng để bàn bằng vàng phối bạc chúc thọ duy nhất đời Khải Định từng được ghi nhận trên thị trường cổ vật quốc tế, có giá trị khảo cứu đặc biệt đối với hệ thống văn phòng tứ bảo hoàng triều.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
