Số đăng ký: LSb.35943
Niên đại: Triều vua Khải Định
Chất liệu: Bạc
Kích thước: Đường kính 4,2 cm; trọng lượng: 3 gram
Loại hình: Tiền thưởng / Tiền bạc ngự ban
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Tiền thưởng “Khải Định bảo giám” mang số ký hiệu LSb.35943 là một di vật tiền ngự ban quý hiếm bằng bạc, phản ánh quy chế ân thưởng của hoàng gia triều Nguyễn vào đầu thế kỷ XX. Hiện vật được chế tác hình tròn dẹt, mỏng nhẹ với đường kính 4,2 cm và trọng lượng 3 gram. Đường gờ viền mép xung quanh được đúc nổi dày dặn và để trơn nhằm bảo vệ toàn bộ phần văn tự và đồ án bên trong. Phía trên và phía dưới mép tiền được đục xuyên hai lỗ nhỏ đối xứng dùng để xỏ dây đeo hoặc đính móc khuyên cài lên ngực áo như một dạng huy chương, biểu trưng danh dự.
Mặt trước của đồng tiền được đúc nổi 4 chữ Hán theo lối đọc chéo (đối đọc): “Khải Định bảo giám” (啓定寶鑑) – mang ý nghĩa “Chiếc gương báu của triều Khải Định”. Tọa lạc tại vị trí trung tâm lòng tiền là đồ án mặt trời tỏa nhiều tia sáng rực rỡ, tượng trưng cho vầng thái dương quang minh chiếu rọi muôn phương.
Mặt sau (lưng tiền) đúc nổi đồ án rồng mây uyển chuyển: thân rồng uốn lượn hình chữ S dứt khoát, bốn chân xòe rộng với đầy đủ 5 móng sắc nhọn – biểu trưng cho phẩm cấp tối thượng của bậc hoàng đế; bao bọc xung quanh thân rồng là những dải mây tường vân bềnh bồng, tạo nên một bố cục mỹ thuật cung đình vừa uy nghi, vừa thanh thoát.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật mang niên hiệu Khải Định (1916 – 1925), là tư liệu vật chất gốc phản ánh trực tiếp hệ thống điển chế khen thưởng, phong tặng công huân của triều Nguyễn giai đoạn cận đại trước sự du nhập và giao thoa với văn hóa phương Tây.
Giá trị văn hóa: Tên gọi “Khải Định bảo giám” mang tính biểu tượng sâu sắc về tấm gương soi chuẩn mực danh dự và phẩm hạnh chốn triều đình; việc tạo hai lỗ xỏ đeo trực tiếp trên thân tiền phản ánh sự tiếp thu hình thức huân chương, phù hiệu đeo ngực của phương Tây kết hợp hài hòa với mỹ thuật truyền thống phương Đông.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện tư duy tạo hình tinh tế và cân đối: mặt trước trang nhã với vầng thái dương nhiều tia bao quanh bởi 4 chữ Hán mực thước; mặt sau sinh động với hình tượng rồng 5 móng uốn lượn hình chữ S giữa mây trời, các chi tiết đúc nổi đạt độ mảnh mai, thanh thoát.
Giá trị độc đáo: Là mẫu tiền thưởng bằng bạc độc bản mang danh hiệu “Bảo giám” thời vua Khải Định; hiện vật lưu giữ nguyên vẹn cấu trúc hai lỗ xỏ đeo nguyên bản cùng hệ thống hoa văn đúc nổi sắc nét trong bộ sưu tập tiền thưởng cung đình tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
