Niên đại: Triều vua Khải Định
Chất liệu: Ngọc
Kích thước: Cao toàn bộ 6,73 cm; mặt ấn hình vuông 6,6 × 6,6 cm; thân ấn dày 2,7 cm
Loại hình: Bảo tỷ
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Ngọc tỷ “Khải Định Hoàng đế chi tỷ” là bảo ấn thứ hai bằng chất liệu ngọc quý thuộc triều vua Khải Định được lưu giữ trong sưu tập bảo vật hoàng gia. Hiện vật có kiểu dáng và phong cách tạo hình tương đồng với ngọc tỷ “Khải Định Hoàng đế ngọc tỷ”, song sở hữu quy mô bề thế và kích thước lớn hơn đáng kể: chiều cao toàn bộ đạt 6,73 cm, thân bệ ấn dày dặn 2,7 cm với bốn mặt thành đứng phẳng phiu, mặt đáy hình vuông vức có kích thước cạnh 6,6 × 6,6 cm.
Phía trên bệ ấn là phần quai được điêu khắc tinh xảo theo hình tượng rồng cuộn (long bàn): thân rồng cuộn khúc đầm chắc, đầu rồng cách điệu sinh động tựa đầu thú uy linh, tạo nên điểm tỳ nắm vững chãi và toát lên phong thái tôn nghiêm, uy quyền của bậc đế vương chốn cung đình đầu thế kỷ XX.
Mặt dưới của ấn được chạm khắc nổi 6 chữ Triện trang trọng, mực thước nằm ngay ngắn bên trong đường khung viền đăng đối: “Khải Định Hoàng đế chi tỷ” (啓定皇帝之璽) – mang ý nghĩa “Ngọc tỷ của Hoàng đế Khải Định”. Khác với chiếc ấn ngọc nhỏ gọn dùng cho văn từ thường nhật, quả ngọc tỷ khổ lớn này giữ vị trí pháp lý trọng yếu trong hệ thống văn thư của vương triều, chuyên dùng để đóng trên các văn kiện, bản chiếu dụ, sắc phong hoặc văn bản triều chính mang tính pháp quy trang trọng dưới thời vua Khải Định trị vì.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật gắn liền trực tiếp với vương quyền và niên hiệu của hoàng đế Khải Định (1916 – 1925); là bằng chứng vật chất nguyên bản phản ánh hệ thống pháp quy, quyền lực tối cao của nguyên thủ quốc gia và chế độ văn thư ngự dụng của triều Nguyễn giai đoạn cận đại.
Giá trị văn hóa – pháp chế: Thể hiện sự tiếp nối quy chuẩn truyền thống của đế chế qua danh xưng điển chế “Hoàng đế chi tỷ”; minh chứng cho tính quy củ, chặt chẽ của triều đình trong việc phân cấp kích cỡ và công năng riêng biệt cho từng quả ngọc tỷ phục vụ các cấp độ văn bản khác nhau.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện trình độ điêu khắc ngọc (trọc ngọc) điêu luyện thời cận đại: pho tượng rồng cuộn trên quai ấn được tạo hình khỏe khoắn, đường nét cách điệu đầu thú lạ mắt và giàu biểu cảm; kết hợp hoàn mỹ cùng nghệ thuật thư pháp chữ Triện đúc nổi sắc nét, đĩnh đạc trong khung viền trên mặt vuông 6,6 cm.
Giá trị độc đáo: Là ngọc tỷ bằng ngọc khổ lớn độc bản mang danh hiệu “Khải Định Hoàng đế chi tỷ”; cùng với quả ngọc tỷ nhỏ “Khải Định Hoàng đế ngọc tỷ”, tạo thành bộ đôi bảo ấn ngọc song hành tiêu biểu của triều Khải Định, được bảo tồn toàn vẹn hình thái từ quai rồng đến mặt chữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
