Lê Văn An (1384 – 1437)

Thân thế

Lê Văn An (1384 – 1437) là một trong những võ tướng có vai trò quan trọng trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và quá trình kiến lập triều Lê sơ. Ông người sách Mục Sơn, vùng Lam Sơn, Thanh Hóa, ngay từ những năm đầu, Lê Văn An đã tham gia vào lực lượng nòng cốt của cuộc khởi nghĩa và trở thành một trong những khai quốc công thần dưới trướng Lê Lợi.

Theo Đại Việt thông sử, khi Lê Lợi cùng mười tám người bề tôi thân cận làm lễ kết nghĩa, thề cùng nhau gánh vác việc lớn, Lê Văn An đứng tên thứ ba. Khi cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chính thức bùng nổ năm 1418, Lê Văn An được Lê Lợi giao giữ chức Thứ thủ vệ kỵ binh trong quân Thiết đột. Đây là lực lượng chiến đấu cơ động, giữ vai trò quan trọng trong các trận đánh và những cuộc hành quân của nghĩa quân.

Bối cảnh lịch sử

Lê Văn An trưởng thành trong giai đoạn đặc biệt biến động của lịch sử Đại Việt. Sau khi nhà Minh tiến hành xâm lược và đặt ách cai trị trên đất nước, đời sống chính trị, xã hội và kinh tế Đại Việt rơi vào tình trạng bất ổn sâu sắc. 

Trong bối cảnh đó, năm 1418, Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, cuộc khởi nghĩa ban đầu gặp rất nhiều khó khăn: lực lượng còn ít, địa bàn hoạt động hạn hẹp, quân Minh có ưu thế về quân số và trang bị, trong khi nghĩa quân phải dựa vào địa hình miền núi, sự che chở của nhân dân và khả năng cơ động để tồn tại. Những năm đầu của cuộc khởi nghĩa vì thế chủ yếu là quá trình xây dựng lực lượng, bảo toàn quân đội, từng bước mở rộng địa bàn và tìm kiếm thời cơ phản công.

Trong quá trình đó, những người theo Lê Lợi từ buổi đầu, trong đó có Lê Văn An, giữ vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là lực lượng chiến đấu trực tiếp, vừa là những tướng lĩnh từng bước tích lũy kinh nghiệm qua hàng loạt trận đánh. Từ căn cứ Lam Sơn, nghĩa quân dần mở rộng hoạt động xuống phía nam, tiến vào Nghệ An, rồi từ đó phát triển thế lực ra Thanh Hóa, Tân Bình, Thuận Hóa và tiến về Đông Quan. Giai đoạn cuối của cuộc khởi nghĩa đánh dấu sự chuyển biến căn bản về tương quan lực lượng: nghĩa quân Lam Sơn từ thế phòng thủ, phân tán chuyển sang chủ động tiến công, bao vây và tiêu diệt những đạo quân chủ lực của nhà Minh.

Lê Văn An tham gia hầu hết những bước chuyển quan trọng ấy, từ quá trình chiến đấu trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn; tiếp đó là quá trình tham gia xây dựng và bảo vệ chính quyền Lê sơ sau khi chiến tranh kết thúc.

Sự nghiệp 

Từ những trận đánh đầu tiên đến chiến trường Nghệ An

Ngay từ những năm đầu khởi nghĩa, Lê Văn An đã nhiều lần trực tiếp tham gia chiến đấu. Một trong những chiến công quan trọng của ông là trận Khả Lưu năm Giáp Thìn (1424). Khi quân Lam Sơn tiến vào Nghệ An và đối đầu với quân Minh, Lê Văn An đã xông lên trước, trực tiếp hãm trận và đánh lui quân địch. Hành động ấy cho thấy khả năng tác chiến và tinh thần xung kích của ông trên chiến trường, đồng thời lý giải vì sao ông ngày càng được Lê Lợi tin dùng trong những nhiệm vụ quân sự quan trọng.

Năm 1425, khi quân Lam Sơn từng bước mở rộng hoạt động ở Nghệ An, Lê Lợi sai Trần Nguyên Hãn tiến đánh Tân Bình, Thuận Hóa. Lê Văn An cùng Lê Ngân và Lê Bôi được giao chỉ huy quân thuyền đi tiếp ứng. Sự phối hợp giữa lực lượng đường bộ và đường thủy giúp quân Lam Sơn nhanh chóng giành được hai thành. Chiến thắng này góp phần mở rộng địa bàn kiểm soát của nghĩa quân, đồng thời tạo điều kiện để cuộc khởi nghĩa chuyển sang một giai đoạn phát triển mới.

Sau đó, khi Lê Lợi tiến quân về Tây Đô, Lê Văn An được để lại ở Nghệ An để tiếp tục bao vây thành do Thái Phúc chỉ huy. Đây là một nhiệm vụ khác với những trận đánh trực diện trước đó. Nếu ở Khả Lưu, ông thể hiện vai trò của một tướng tiên phong, thì tại Nghệ An, ông đảm nhiệm việc duy trì thế bao vây và buộc đối phương phải khuất phục. Khi Thái Phúc đầu hàng và giao thành cho quân Lam Sơn, Lê Văn An dẫn quân ra Đông Đô để tiếp tục tham gia chiến dịch quyết định của cuộc khởi nghĩa. Như vậy, Lê Văn An không chỉ trực tiếp chiến đấu mà còn được giao những nhiệm vụ đòi hỏi khả năng tổ chức, phối hợp lực lượng và duy trì thế trận trong thời gian dài.

Chiến dịch Xương Giang và những chiến công quyết định

Cuối năm 1427, cục diện chiến tranh bước vào giai đoạn quyết định. Sau khi nhiều tướng Minh như Liễu Thăng, Lương Minh và Lý Khánh bị đánh bại, lực lượng của Thôi Tụ và Hoàng Phúc trở thành một trong những đạo quân chủ lực còn lại của nhà Minh đang tìm cách tiến về Xương Giang.

Trong tình thế đó, Lê Lợi sai Lê Văn An cùng Lê Lý đem ba vạn quân lên tiếp ứng cho Lê Sát, hình thành thế phối hợp bao vây quân Minh. Lê Văn An liên tiếp tổ chức đánh phá, gây sức ép và từng bước thu hẹp không gian hoạt động của đối phương. Quân Thôi Tụ, Hoàng Phúc cuối cùng bị dồn vào thế bị bao vây tại Xương Giang.

Tháng 11 năm 1427, quân Lam Sơn tổng công kích. Lê Văn An cùng các tướng lĩnh khác hợp lực đánh phá quân Minh, bắt sống Thôi Tụ, Hoàng Phúc cùng khoảng ba vạn quân. Chiến thắng này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với toàn bộ cuộc khởi nghĩa. Việc tiêu diệt và bắt sống đạo quân Minh chủ lực tại Xương Giang khiến khả năng tiếp tục chiến tranh của nhà Minh ở Đại Việt về cơ bản bị triệt tiêu. Từ đây, cuộc kháng chiến Lam Sơn đi đến thắng lợi cuối cùng, mở ra thời kỳ độc lập và sự hình thành của triều Lê sơ.

Trong toàn bộ cuộc khởi nghĩa, Lê Văn An là một trong số những tướng lĩnh tham gia từ buổi đầu đến những trận đánh cuối cùng. Con đường quân sự của ông vì thế gắn liền với quá trình chuyển biến của nghĩa quân Lam Sơn, từ một lực lượng khởi nghĩa còn non yếu ở Lam Sơn trở thành đội quân đủ sức đánh bại những đạo quân lớn của nhà Minh.

Công thần khai quốc

Sau thắng lợi của cuộc khởi nghĩa, năm Thuận Thiên thứ nhất (1428), Lê Lợi lên ngôi, Lê Văn An được trao chức Nhập nội Tư mã, cho tham dự triều chính và phong Suy trung Bảo chính công thần. 

Năm 1429, khi Lê Thái Tổ cho khắc biển ghi công các công thần, Lê Văn An được phong Đình hầu.

Đến năm 1432, ông tiếp tục được gia phong Tán trị Hiệp mưu công thần, giữ chức Nhập nội kiểm hiệu Đại tư không, Bình chương quân quốc trọng sự. Những chức tước này cho thấy Lê Văn An không còn chỉ được nhìn nhận như một võ tướng từng lập công trên chiến trường mà đã trở thành một nhân vật tham gia vào công việc chính trị và quân sự của triều đình.

Chiến sự Lạng Sơn và những biến động trong những năm đầu triều Lê Thái Tông

Tháng 2 năm Thiệu Bình thứ nhất (1434), dưới thời Lê Thái Tông, Lê Văn An được cử làm Tư mã Bắc đạo, đảm nhiệm việc quân sự ở khu vực phía bắc, đặc biệt là địa bàn Lạng Sơn.

Tình hình Lạng Sơn khi ấy khá phức tạp, Hoàng Nguyên Ý vốn là phụ đạo ở Lạng Sơn dưới thời Minh thuộc, cùng Hoàng Văn Ngạc, Nguyễn Thế Ninh và Nguyễn Công Đình đã quy thuận quân Lam Sơn. Sau thắng lợi, những người này được Lê Thái Tổ phong chức quản lĩnh, thượng tướng quân và vẫn cho tiếp tục cai quản vùng đất cũ. Chính sách ấy nhằm tận dụng tầng lớp thủ lĩnh địa phương đã quy thuận để ổn định vùng biên.

Tuy nhiên, sau chiến tranh, mối quan hệ giữa các thủ lĩnh địa phương và quan lại triều đình được cử đến trấn trị không phải lúc nào cũng thuận lợi. Theo đó, các quan Lê Đồ và Lê Lộng không khéo vỗ về nên Hoàng Nguyên Ý cùng những người liên quan dần nảy sinh bất mãn.

Một sự việc khác càng làm tình hình trở nên căng thẳng. Quận vương Lê Tư Tề, con trưởng của Lê Thái Tổ, có một người vợ lẽ bị đuổi vì mắc lỗi. Hoàng Nguyên Ý khi vào triều đã gặp người phụ nữ này, đem lòng yêu thích rồi bí mật đưa về Lạng Sơn. Sau đó, một gia nô của Hoàng Nguyên Ý là Phi Báo, do bị chủ đánh, chạy đến chỗ Lê Lộng và Lê Đồ tố cáo rằng Nguyên Ý đã dấy binh làm phản. Việc được tâu lên triều đình và Lê Thái Tông lập tức sai Lê Văn An đem quân đi đánh dẹp.

Khi Lê Văn An tới Lạng Sơn, tình hình đã có nhiều biến chuyển, Hoàng Văn Ngạc bị trấn binh giết chết, còn Hoàng Nguyên Ý và Nguyễn Thế Ninh bỏ vợ con chạy sang đất nhà Minh. Lê Văn An tiếp tục cho quân truy bắt thân thuộc, nô tỳ và gia súc của những người bị coi là phản loạn, đồng thời bắt hơn một nghìn trấn binh đưa về triều đình.

Sau đó, Lê Thái Tông hạ lệnh tha cho dân thường, chỉ xử lý gia thuộc của những người bị quy là phản loạn bằng cách cấp cho các quan. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, Lê Văn An được gia phong Nhập nội Đại tư mã, Đô đốc đồng tổng quản Bắc đạo.

Tuy nhiên, trong chiến dịch ông đã cho bắt bớ khá rộng, gây xáo trộn và quấy nhiễu quân dân địa phương, vì thế bị dư luận chê trách. Công lao quân sự và địa vị của Lê Văn An trong hàng ngũ công thần không đồng nghĩa với việc mọi hành động của ông khi thực thi quyền lực đều được đương thời tán đồng.

Tính cách và cách ứng xử

Bên cạnh những chiến công và chức tước, Lê Văn An được biết đến là người có tính cách hòa nhã, giản dị trong số các võ thần triều Lê. Ông thường dùng lễ để tiếp đãi các bậc sĩ đại phu. Tuy nhiên, ông vẫn bị phê phán về chiến dịch Lạng Sơn, cách thức xử lý bị đánh giá là quá tay, gây ảnh hưởng đến dân chúng.

Qua đời – thờ phụng

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ tại Lạng Sơn, Lê Văn An tiếp tục giữ chức vụ cao trong triều đình. Tháng 6 năm Thiệu Bình thứ tư (1437), ông qua đời. Triều đình truy tặng ông chức Tư không và ban thụy là Trung Hiến. Việc được truy tặng chức quan và thụy hiệu sau khi mất cho thấy địa vị của Lê Văn An trong hàng ngũ công thần triều Lê sơ vẫn được triều đình ghi nhận.

Gần nửa thế kỷ sau, dưới triều Lê Thánh Tông, sự tưởng thưởng dành cho Lê Văn An tiếp tục được nâng lên. Năm Hồng Đức thứ 15 (1484), ông được truy tặng Thái phó, Khác quận công. Đây là sự bổ sung quan trọng vào hệ thống tôn vinh các công thần khai quốc, đồng thời cho thấy triều đình Lê Thánh Tông tiếp tục củng cố ký ức chính thống về những người có công trong sự nghiệp dựng nước của nhà Lê sơ.

Hiện nay, Đền Ngọc Lan, thuộc khu di tích Lam Kinh, thờ Công chúa Ngọc Lan cùng bảy vị khai quốc công thần gồm: Nguyễn Xí, Nguyễn Nhữ Lãm (Lê Nhữ Lãm), Nguyễn Thận (Lê Thận), Lê Văn An, Lê Bổng, Lê Phần, Lê Đạt; có vai trò quan trọng trong quá trình dựng nên triều Lê sơ

Tại Thành phố Đà Nẵng, tên của ông Lê Văn An được sử dụng để đặt tên cho một con đường. 

Nhận định – đánh giá

Lê Văn An là một trong những võ tướng tiêu biểu thuộc lớp công thần đi theo Lê Lợi từ những ngày đầu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Từ khi tham gia hội thề cùng những người thân cận của Lê Lợi, giữ chức Thứ thủ vệ kỵ binh quân Thiết đột, trải qua hàng trăm trận đánh, đến những chiến dịch quyết định tại Nghệ An và Xương Giang, ông luôn hiện diện trong những chặng đường quan trọng của cuộc khởi nghĩa.

Trong những năm đầu, ông là một tướng tiên phong, trực tiếp xông trận và góp phần bảo vệ lực lượng khởi nghĩa. Khi nghĩa quân mở rộng địa bàn vào Nghệ An, ông được giao những nhiệm vụ có tính chất phối hợp và chỉ huy lực lượng. Đến chiến dịch Xương Giang, ông trở thành một trong những tướng lĩnh trực tiếp tham gia vào việc bao vây, đánh bại và bắt giữ đạo quân chủ lực cuối cùng của nhà Minh. Sau chiến tranh, ông tiếp tục được giao những chức vụ cao trong triều đình và đảm nhiệm công việc quân sự ở những địa bàn trọng yếu.

Quá trình ấy cho thấy Lê Văn An không chỉ là một tướng lĩnh có khả năng chiến đấu mà còn là một trong những nhân vật được Lê Lợi tin cậy trong việc tổ chức và chỉ huy quân đội. Ông được phong Nhập nội Tư mã ngay sau khi nhà Lê được thành lập, rồi lần lượt được gia phong các tước hiệu và chức vụ cao, phản ánh sự ghi nhận của triều đình đối với công lao của ông trong sự nghiệp giành lại độc lập và xây dựng chính quyền mới.

Tuy nhiên, hình ảnh Lê Văn An trong sử liệu không hoàn toàn chỉ được xây dựng từ những chiến công, những phê phán liên quan đến chiến dịch Lạng Sơn cho thấy những vấn đề phức tạp của quá trình củng cố chính quyền trung ương và quản lý các vùng biên viễn. Việc bắt bớ tràn lan, gây quấy nhiễu quân dân bị dư luận đương thời chê trách là một chi tiết cần được giữ lại khi đánh giá nhân vật, bởi nó cho thấy sử liệu truyền thống không chỉ ghi công mà còn ghi nhận những hệ quả tiêu cực trong hành động của một công thần.

Đặt cạnh đó, lời nhận xét Lê Văn An là người hòa nhã, giản dị, thường lấy lễ tiếp đãi sĩ đại phu lại cho thấy một phương diện khác trong tính cách của ông. Sự tồn tại đồng thời của những ghi nhận tích cực và phê phán này giúp hình dung Lê Văn An như một nhân vật lịch sử cụ thể, gắn với cả chiến công, chức quyền, cách ứng xử và những giới hạn của việc thực thi quyền lực.

Sau khi qua đời, Lê Văn An tiếp tục được triều đình truy tặng và hậu thế tưởng niệm trong hệ thống thờ phụng các công thần Lam Sơn.

Tài liệu tham khảo

1. Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa Thông tin.
2. Trần Trọng Kim (2020), Việt Nam sử lược, Nxb Văn học.
3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Viên Sử học (dịch), Nxb Giáo dục.
4. Nguyễn Trãi (1956), Lam Sơn thực lục, Nxb Tân Việt.
5. Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập III, Nxb Khoa học Xã hội.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Background

Lê Văn An (1384–1437) was one of the military commanders who played an important role in the Lam Sơn uprising and in the establishment of the Early Lê dynasty. He was a native of Mục Sơn settlement in the Lam Sơn region of Thanh Hóa. From the early years, Lê Văn An joined the core forces of the uprising and became one of the founding meritorious officials under Lê Lợi.

According to the Đại Việt thông sử, when Lê Lợi and eighteen of his close retainers held a ceremony of sworn brotherhood and pledged together to undertake the great cause, Lê Văn An’s name appeared third on the list. When the Lam Sơn uprising officially broke out in 1418, Lê Văn An was appointed by Lê Lợi as Deputy Commander of a cavalry guard in the Thiết Đột army. This was a mobile combat force that played an important role in both battles and military marches of the insurgent army.

Historical Context

Lê Văn An came of age during a particularly turbulent period in the history of Đại Việt. After the Ming dynasty invaded and imposed its rule over the country, the political, social, and economic life of Đại Việt fell into a state of profound instability.

Against this background, in 1418, Lê Lợi raised the banner of revolt at Lam Sơn. The uprising initially faced immense difficulties: its forces were small, its area of operation was limited, and the Ming army enjoyed superiority in both manpower and equipment, while the insurgents had to depend on mountainous terrain, the protection and support of the people, and their own mobility in order to survive. The early years of the uprising were therefore primarily a process of building up forces, preserving the army, gradually expanding the area of operations, and seeking opportunities to launch counteroffensives.

During this process, those who had followed Lê Lợi from the beginning, including Lê Văn An, played a particularly important role. They served both as direct combat forces and as commanders who gradually accumulated experience through a succession of battles. From the Lam Sơn base, the insurgent army gradually expanded its activities southward into Nghệ An, and from there extended its power into Thanh Hóa, Tân Bình, and Thuận Hóa before advancing toward Đông Quan. The final stage of the uprising marked a fundamental shift in the balance of forces: the Lam Sơn army moved from a defensive and dispersed position to active offensives, encirclement, and the destruction of the Ming army’s main forces.

Lê Văn An participated in most of these important transitions, from the fighting during the Lam Sơn uprising to the subsequent process of building and defending the Early Lê government after the war ended.

Career

From the First Battles to the Nghệ An Front

From the early years of the uprising, Lê Văn An repeatedly took part in direct combat. One of his important achievements was the Battle of Khả Lưu in the year Giáp Thìn (1424). When the Lam Sơn army advanced into Nghệ An and confronted the Ming forces, Lê Văn An charged forward, directly broke into the enemy formation, and drove the opposing troops back. This action demonstrated his combat ability and his willingness to take the lead on the battlefield, while also helping explain why Lê Lợi increasingly entrusted him with important military missions.

In 1425, as the Lam Sơn forces gradually expanded their operations in Nghệ An, Lê Lợi ordered Trần Nguyên Hãn to attack Tân Bình and Thuận Hóa. Lê Văn An, together with Lê Ngân and Lê Bôi, was assigned to command naval forces sent as reinforcements. The coordination between land and naval forces enabled the Lam Sơn army to seize the two citadels quickly. This victory contributed to expanding the territory under the insurgents’ control and created favorable conditions for the uprising to enter a new stage of development.

Afterward, when Lê Lợi advanced toward Tây Đô, Lê Văn An was left behind in Nghệ An to continue the siege of the citadel commanded by Thái Phúc. This was a different type of assignment from the direct battles in which he had previously participated. Whereas at Khả Lưu he had demonstrated the role of a vanguard commander, at Nghệ An he was responsible for maintaining the siege and compelling the enemy to surrender. When Thái Phúc capitulated and handed the citadel over to the Lam Sơn army, Lê Văn An led his troops toward Đông Đô to continue participating in the decisive campaigns of the uprising.

Thus, Lê Văn An not only fought directly on the battlefield but was also entrusted with tasks requiring the ability to organize and coordinate forces and to maintain a military position over an extended period.

The Xương Giang Campaign and Decisive Military Achievements

By the end of 1427, the war had entered its decisive stage. After a number of Ming commanders, including Liễu Thăng, Lương Minh, and Lý Khánh, had been defeated, the forces under Thôi Tụ and Hoàng Phúc became one of the remaining major Ming armies attempting to advance toward Xương Giang.

Under these circumstances, Lê Lợi ordered Lê Văn An and Lê Lý to lead 30,000 troops to reinforce Lê Sát, creating a coordinated encirclement of the Ming forces. Lê Văn An repeatedly organized attacks, exerting continuous pressure and gradually restricting the enemy’s room for maneuver. The forces of Thôi Tụ and Hoàng Phúc were eventually driven into an encircled position at Xương Giang.

In November 1427, the Lam Sơn army launched a general assault. Lê Văn An and the other commanders joined forces in attacking the Ming army, capturing Thôi Tụ and Hoàng Phúc alive together with approximately 30,000 troops. This victory was of particular importance to the entire uprising. The destruction and capture of a major Ming field army at Xương Giang effectively eliminated the Ming dynasty’s ability to continue the war in Đại Việt. From this point, the Lam Sơn resistance moved toward its final victory, opening a new period of independence and leading to the establishment of the Early Lê dynasty.

Throughout the uprising, Lê Văn An was among the commanders who participated from its earliest days through to its final battles. His military career was therefore closely associated with the transformation of the Lam Sơn forces: from a still-weak insurgent force based at Lam Sơn into an army capable of defeating large Ming field armies.

Founding Meritorious Official

After the victory of the uprising, Lê Văn An’s role changed from that of a battlefield commander to that of a meritorious official of the newly established court. In the first year of the Thuận Thiên era (1428), when Lê Lợi ascended the throne, Lê Văn An was appointed Nhập nội Tư mã, permitted to participate in court affairs, and granted the designation Suy trung Bảo chính công thần. His inclusion among the senior officials of the Early Lê court from its first years shows that his contributions to the war of liberation were recognized by the court to a considerable degree.

In 1429, when Lê Thái Tổ ordered plaques to be engraved recording the merits of the founding officials, Lê Văn An was granted the title Đình hầu. This represented another step in the formal establishment of his status among the founding meritorious officials.

By 1432, he was further granted the title Tán trị Hiệp mưu công thần and appointed Nhập nội kiểm hiệu Đại tư không and Bình chương quân quốc trọng sự. These titles and offices show that Lê Văn An was no longer regarded merely as a military commander who had distinguished himself on the battlefield, but had become a figure involved in both the political and military affairs of the court.

Military Operations in Lạng Sơn and Political Developments in the Early Reign of Lê Thái Tông

In the second lunar month of the first year of the Thiệu Bình era (1434), during the reign of Lê Thái Tông, Lê Văn An was appointed Tư mã Bắc đạo and placed in charge of military affairs in the northern region, particularly in Lạng Sơn.

The situation in Lạng Sơn at that time was relatively complicated. Hoàng Nguyên Ý had served as a local hereditary leader in Lạng Sơn during the period of Ming occupation. Together with Hoàng Văn Ngạc, Nguyễn Thế Ninh, and Nguyễn Công Đình, he later submitted to the Lam Sơn forces. After the victory, Lê Thái Tổ appointed these men to offices including quản lĩnh and thượng tướng quân, while allowing them to continue governing their former territories. This policy was intended to make use of local leaders who had submitted to the new regime in order to stabilize the frontier.

However, after the war, relations between local leaders and court officials sent to govern the region were not always harmonious. According to the sources, the officials Lê Đồ and Lê Lộng failed to handle local relations skillfully, causing Hoàng Nguyên Ý and the others gradually to become dissatisfied.

Another incident further heightened tensions. Quận vương Lê Tư Tề, the eldest son of Lê Thái Tổ, had a concubine who had been dismissed for misconduct. When Hoàng Nguyên Ý came to court, he met this woman, became attracted to her, and secretly brought her back to Lạng Sơn. Later, one of Hoàng Nguyên Ý’s household slaves, named Phi Báo, fled to Lê Lộng and Lê Đồ after being beaten by his master and accused Nguyên Ý of raising troops in rebellion. The matter was reported to the court, and Lê Thái Tông immediately ordered Lê Văn An to lead troops to suppress the alleged revolt.

By the time Lê Văn An arrived in Lạng Sơn, the situation had already undergone substantial changes. Hoàng Văn Ngạc had been killed by the local garrison troops, while Hoàng Nguyên Ý and Nguyễn Thế Ninh abandoned their wives and children and fled into Ming territory. Lê Văn An continued to order the arrest of relatives, slaves, and livestock belonging to those regarded as rebels, while also detaining more than one thousand garrison soldiers and bringing them back to the court.

Lê Thái Tông subsequently ordered that ordinary people be pardoned, while only the family members of those classified as rebels were to be punished by being assigned to officials. After completing the mission, Lê Văn An was further promoted to Nhập nội Đại tư mã and Đô đốc đồng tổng quản Bắc đạo.

However, during the campaign, he had ordered arrests on a relatively broad scale, causing disruption and harassment among both soldiers and civilians in the locality. He was therefore criticized by public opinion. Lê Văn An’s military achievements and status among the founding meritorious officials did not mean that all of his actions in exercising authority were approved by his contemporaries.

Character and Conduct

Alongside his military achievements and official titles, Lê Văn An was known among the military officials of the Lê court as a man of gentle and simple character. He often treated scholar-officials with proper courtesy. However, he was still criticized for his conduct during the Lạng Sơn campaign, where his handling of the situation was judged to have been excessive and to have negatively affected the local population.

Death and Worship

After completing his mission in Lạng Sơn, Lê Văn An continued to hold high office at court. In the sixth lunar month of the fourth year of the Thiệu Bình era (1437), he died. The court posthumously conferred upon him the office of Tư không and granted him the posthumous name Trung Hiến. The granting of an official title and posthumous name after his death demonstrates that Lê Văn An’s status among the meritorious officials of the Early Lê dynasty continued to be recognized by the court.

Nearly half a century later, under the reign of Lê Thánh Tông, the honors granted to Lê Văn An were further elevated. In the fifteenth year of the Hồng Đức era (1484), he was posthumously granted the office of Thái phó and the title Khác quận công. This represented an important addition to the system of honors accorded to the dynasty’s founding meritorious officials and also shows that the court of Lê Thánh Tông continued to reinforce the official memory of those who had contributed to the establishment of the Early Lê state.

Today, Ngọc Lan Temple, located within the Lam Kinh historical site, is dedicated to Princess Ngọc Lan together with seven founding meritorious officials. Lê Văn An is remembered as a member of the generation of meritorious officials who played an important role in the establishment of the Early Lê dynasty.

In Da Nang City, a street has also been named after Lê Văn An.

Assessment

Lê Văn An was one of the representative military commanders among the group of meritorious officials who followed Lê Lợi from the earliest days of the Lam Sơn uprising. From joining the oath ceremony with Lê Lợi’s close followers and serving as Deputy Commander of a cavalry guard in the Thiết Đột army, through hundreds of battles and the decisive campaigns in Nghệ An and Xương Giang, he was consistently present at important stages of the uprising.

During the early years, he served as a vanguard commander, directly charging into battle and contributing to the preservation of the insurgent forces. As the Lam Sơn army expanded its operations into Nghệ An, he was entrusted with missions involving coordination and command of military forces. By the Xương Giang campaign, he had become one of the commanders directly involved in encircling, defeating, and capturing the last major Ming field army. After the war, he continued to hold high office at court and was entrusted with military responsibilities in strategically important regions.

This process shows that Lê Văn An was not merely a capable battlefield commander, but also one of the figures whom Lê Lợi trusted in the organization and command of the army. He was appointed Nhập nội Tư mã immediately after the establishment of the Lê dynasty and was subsequently granted a succession of high titles and offices, reflecting the court’s recognition of his contributions to the restoration of independence and the construction of the new government.

However, Lê Văn An’s image in historical sources was not shaped entirely by his military achievements. Criticism concerning the Lạng Sơn campaign reveals the complex problems involved in consolidating central authority and administering frontier regions. The indiscriminate arrests and disturbances inflicted upon soldiers and civilians were criticized by contemporary opinion. This is a detail that should be retained when assessing the historical figure, as it shows that traditional historical sources recorded not only his merits but also the negative consequences of actions carried out by a founding meritorious official.

At the same time, descriptions of Lê Văn An as gentle and simple in character, and as someone who treated scholar-officials with courtesy, reveal another aspect of his personality. The coexistence of these positive assessments and criticisms helps present Lê Văn An as a concrete historical figure associated not only with military achievements and official authority, but also with personal conduct and the limitations inherent in the exercise of power.

After his death, Lê Văn An continued to receive posthumous honors from the court and to be commemorated by later generations within the system of worship dedicated to the meritorious officials of Lam Sơn.

References

1. Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa Thông tin.
2. Trần Trọng Kim (2020), Việt Nam sử lược, Nxb Văn học.
3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Viên Sử học (dịch), Nxb Giáo dục.
4. Nguyễn Trãi (1956), Lam Sơn thực lục, Nxb Tân Việt.
5. Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập III, Nxb Khoa học Xã hội.

Tiếng Pháp (Français)

Origines et biographie

Lê Văn An (1384–1437) fut l’un des généraux qui jouèrent un rôle important dans l’insurrection de Lam Sơn et dans le processus d’établissement de la première dynastie des Lê. Originaire du sách de Mục Sơn, dans la région de Lam Sơn, province de Thanh Hóa, Lê Văn An rejoignit dès les premières années le noyau des forces insurgées et devint l’un des grands serviteurs ayant contribué à la fondation de la dynastie sous les ordres de Lê Lợi.

Selon le Đại Việt thông sử, lorsque Lê Lợi et dix-huit de ses proches serviteurs accomplirent le rite de fraternisation et jurèrent ensemble d’assumer une grande entreprise, le nom de Lê Văn An figurait en troisième position. Lorsque l’insurrection de Lam Sơn éclata officiellement en 1418, Lê Lợi lui confia la fonction de Thứ thủ d’une garde de cavalerie au sein des troupes Thiết Đột. Il s’agissait d’une force de combat mobile qui jouait un rôle important lors des batailles et des mouvements de l’armée insurgée.

Contexte historique

Lê Văn An atteignit l’âge adulte durant une période particulièrement troublée de l’histoire du Đại Việt. Après l’invasion du pays par les Ming et l’établissement de leur domination, la vie politique, sociale et économique du Đại Việt entra dans une phase de profonde instabilité.

Dans ce contexte, en 1418, Lê Lợi leva l’étendard de l’insurrection à Lam Sơn. Le mouvement rencontra d’abord de très grandes difficultés : ses effectifs étaient encore réduits, son territoire d’action restreint, tandis que les troupes Ming bénéficiaient d’une supériorité numérique et matérielle. Les insurgés durent s’appuyer sur le relief montagneux, la protection de la population et leur capacité de mouvement pour survivre. Les premières années de l’insurrection furent donc essentiellement consacrées à la constitution des forces, à la préservation de l’armée, à l’élargissement progressif du territoire d’action et à la recherche d’occasions favorables pour contre-attaquer.

Dans ce processus, ceux qui avaient suivi Lê Lợi dès les débuts, parmi lesquels Lê Văn An, jouèrent un rôle particulièrement important. Ils constituaient à la fois une force combattante directe et un groupe de commandants accumulant progressivement de l’expérience au fil de nombreuses batailles. Depuis la base de Lam Sơn, les insurgés élargirent peu à peu leurs opérations vers le sud, pénétrèrent au Nghệ An, puis étendirent leur influence au Thanh Hóa, au Tân Bình et au Thuận Hóa avant de progresser vers Đông Quan. La dernière phase de l’insurrection marqua une transformation fondamentale du rapport de forces : l’armée de Lam Sơn passa d’une situation défensive et dispersée à une position d’initiative offensive, capable d’encercler et d’anéantir les principales armées des Ming.

Lê Văn An participa à la plupart de ces tournants importants, depuis les combats de l’insurrection de Lam Sơn jusqu’à sa participation à la construction et à la défense du pouvoir de la première dynastie des Lê après la fin de la guerre.

Carrière

Des premiers combats au front du Nghệ An

Dès les premières années de l’insurrection, Lê Văn An participa directement à de nombreux combats. L’un de ses exploits militaires importants fut la bataille de Khả Lưu, en l’année Giáp Thìn (1424). Lorsque les forces de Lam Sơn pénétrèrent au Nghệ An et affrontèrent l’armée Ming, Lê Văn An se porta en première ligne, pénétra directement dans les positions adverses et repoussa l’ennemi. Cette action témoigne à la fois de ses capacités militaires et de son esprit offensif sur le champ de bataille ; elle permet également de comprendre pourquoi Lê Lợi lui accorda progressivement sa confiance pour des missions militaires de plus en plus importantes.

En 1425, alors que l’armée de Lam Sơn étendait progressivement ses activités au Nghệ An, Lê Lợi ordonna à Trần Nguyên Hãn d’attaquer Tân Bình et Thuận Hóa. Lê Văn An, Lê Ngân et Lê Bôi furent chargés de commander une flotte afin de leur porter secours. La coordination entre les forces terrestres et navales permit aux troupes de Lam Sơn de s’emparer rapidement des deux citadelles. Cette victoire contribua à élargir la zone contrôlée par les insurgés et créa les conditions nécessaires à l’entrée de l’insurrection dans une nouvelle phase de développement.

Par la suite, lorsque Lê Lợi marcha vers Tây Đô, Lê Văn An fut laissé au Nghệ An afin de poursuivre le siège de la citadelle commandée par Thái Phúc. Cette mission différait des affrontements directs auxquels il avait participé auparavant. Alors qu’à Khả Lưu il s’était illustré comme général d’avant-garde, au Nghệ An il fut chargé de maintenir l’encerclement et de contraindre l’adversaire à se soumettre. Lorsque Thái Phúc capitula et remit la citadelle aux forces de Lam Sơn, Lê Văn An conduisit ses troupes vers Đông Đô afin de participer à la campagne décisive de l’insurrection. Ainsi, Lê Văn An ne fut pas seulement un combattant de première ligne ; il reçut également des missions exigeant des capacités d’organisation, de coordination des forces et de maintien d’un dispositif militaire sur une longue durée.

La campagne de Xương Giang et les victoires décisives

À la fin de l’année 1427, la guerre entra dans sa phase décisive. Après la défaite de plusieurs généraux Ming tels que Liễu Thăng, Lương Minh et Lý Khánh, les forces de Thôi Tụ et Hoàng Phúc constituaient l’une des principales armées Ming encore en mesure de progresser vers Xương Giang.

Dans cette situation, Lê Lợi ordonna à Lê Văn An et Lê Lý de conduire trente mille soldats en renfort de Lê Sát, afin de mettre en place un dispositif coordonné d’encerclement des troupes Ming. Lê Văn An organisa successivement plusieurs attaques, exerça une pression constante sur l’adversaire et réduisit progressivement son espace de manœuvre. Les troupes de Thôi Tụ et Hoàng Phúc finirent par se retrouver encerclées à Xương Giang.

En novembre 1427, l’armée de Lam Sơn lança l’assaut général. Lê Văn An, avec les autres généraux, unit ses forces pour attaquer les Ming et captura vivants Thôi Tụ, Hoàng Phúc ainsi qu’environ trente mille soldats. Cette victoire revêtit une importance particulière pour l’ensemble de l’insurrection. L’anéantissement et la capture de cette importante armée Ming à Xương Giang mirent pratiquement fin à la capacité des Ming de poursuivre la guerre au Đại Việt. À partir de ce moment, la résistance de Lam Sơn se dirigea vers sa victoire finale, ouvrant une nouvelle période d’indépendance et permettant l’établissement de la première dynastie des Lê.

Tout au long de l’insurrection, Lê Văn An fut l’un des généraux présents depuis les premières années jusqu’aux derniers combats. Son parcours militaire fut ainsi étroitement lié à l’évolution des forces de Lam Sơn : d’un mouvement insurrectionnel encore faible établi à Lam Sơn, elles devinrent une armée capable de vaincre les grandes forces des Ming.

Grand serviteur de la fondation de la dynastie

Après la victoire de l’insurrection, le rôle de Lê Văn An évolua : de général sur le champ de bataille, il devint un grand serviteur du nouveau régime. En la première année de l’ère Thuận Thiên (1428), après l’accession au trône de Lê Lợi, Lê Văn An reçut la fonction de Nhập nội Tư mã, fut admis à participer aux affaires de la cour et reçut le titre de Suy trung Bảo chính công thần. Le fait qu’il ait été intégré dès les premières années de la dynastie à la haute administration montre que ses mérites dans la guerre de libération furent reconnus de manière significative par la cour.

En 1429, lorsque Lê Thái Tổ fit graver les noms des grands serviteurs méritants, Lê Văn An reçut le titre de Đình hầu. Il s’agissait d’une nouvelle étape dans l’établissement de sa position parmi les grands serviteurs ayant participé à la fondation de la dynastie.

En 1432, il reçut encore le titre supplémentaire de Tán trị Hiệp mưu công thần et occupa les fonctions de Nhập nội kiểm hiệu Đại tư không et de Bình chương quân quốc trọng sự. Ces titres et fonctions montrent que Lê Văn An n’était plus seulement considéré comme un général ayant acquis des mérites sur les champs de bataille, mais qu’il était devenu un personnage participant directement aux affaires politiques et militaires de la cour.

Les opérations militaires de Lạng Sơn et les bouleversements des premières années du règne de Lê Thái Tông

En février de la première année de l’ère Thiệu Bình (1434), sous le règne de Lê Thái Tông, Lê Văn An fut nommé Tư mã Bắc đạo et chargé des affaires militaires dans la région septentrionale, particulièrement dans la zone de Lạng Sơn.

La situation à Lạng Sơn était alors relativement complexe. Hoàng Nguyên Ý, qui avait été phụ đạo à Lạng Sơn durant la période de domination Ming, ainsi que Hoàng Văn Ngạc, Nguyễn Thế Ninh et Nguyễn Công Đình, s’étaient soumis aux forces de Lam Sơn. Après la victoire, Lê Thái Tổ leur accorda les fonctions de quản lĩnh et de thượng tướng quân et les autorisa à continuer d’administrer leurs anciens territoires. Cette politique visait à tirer parti des chefs locaux qui s’étaient ralliés afin de stabiliser les régions frontalières.

Cependant, après la guerre, les relations entre ces chefs locaux et les fonctionnaires envoyés par la cour pour administrer les régions n’étaient pas toujours harmonieuses. Selon les sources, les fonctionnaires Lê Đồ et Lê Lộng ne surent pas traiter avec habileté ces chefs locaux, de sorte que Hoàng Nguyên Ý et les personnes qui lui étaient liées éprouvèrent progressivement du mécontentement.

Un autre événement contribua encore à aggraver la situation. Le Quận vương Lê Tư Tề, fils aîné de Lê Thái Tổ, avait une concubine qui avait été chassée après avoir commis une faute. Lorsque Hoàng Nguyên Ý vint à la cour, il rencontra cette femme, s’éprit d’elle et la ramena secrètement à Lạng Sơn. Plus tard, l’un des domestiques de Hoàng Nguyên Ý, nommé Phi Báo, après avoir été battu par son maître, se réfugia auprès de Lê Lộng et Lê Đồ et accusa Nguyên Ý d’avoir levé des troupes pour se révolter. L’affaire fut rapportée à la cour et Lê Thái Tông ordonna immédiatement à Lê Văn An de conduire des troupes afin de réprimer la rébellion.

Lorsque Lê Văn An arriva à Lạng Sơn, la situation avait déjà beaucoup évolué. Hoàng Văn Ngạc avait été tué par les soldats de la garnison, tandis que Hoàng Nguyên Ý et Nguyễn Thế Ninh avaient abandonné leurs femmes et leurs enfants et s’étaient enfuis sur le territoire des Ming. Lê Văn An ordonna alors à ses troupes de poursuivre et d’arrêter les parents, les esclaves et les animaux appartenant aux personnes considérées comme rebelles ; il fit également arrêter plus d’un millier de soldats de la garnison et les fit conduire à la cour.

Par la suite, Lê Thái Tông ordonna de gracier les gens ordinaires et de ne sanctionner que les membres des familles des personnes considérées comme rebelles, qui furent attribués aux fonctionnaires. Après avoir accompli sa mission, Lê Văn An reçut les fonctions supplémentaires de Nhập nội Đại tư mã et de Đô đốc đồng tổng quản Bắc đạo.

Cependant, au cours de cette campagne, il avait procédé à des arrestations très larges, provoquant des troubles et des perturbations parmi les soldats et les habitants de la région ; pour cette raison, son action fut critiquée par l’opinion de l’époque. Les mérites militaires et la position de Lê Văn An parmi les grands serviteurs de la dynastie ne signifiaient donc pas que toutes ses actions dans l’exercice du pouvoir avaient été approuvées par ses contemporains.

Caractère et comportement

Outre ses exploits militaires et ses titres, Lê Văn An était connu parmi les officiers militaires de la dynastie Lê comme un homme affable et simple. Il avait l’habitude de recevoir les lettrés et les grands dignitaires avec courtoisie et selon les règles de bienséance. Toutefois, il fut également critiqué pour la campagne de Lạng Sơn, durant laquelle sa manière de procéder fut jugée excessive et préjudiciable à la population.

Mort et culte posthume

Après avoir accompli sa mission à Lạng Sơn, Lê Văn An continua d’occuper de hautes fonctions à la cour. Au sixième mois de la quatrième année de l’ère Thiệu Bình (1437), il mourut. La cour lui conféra à titre posthume la fonction de Tư không et lui accorda le nom posthume de Trung Hiến. L’attribution d’une fonction et d’un nom posthumes après sa mort témoigne de la position que Lê Văn An continuait d’occuper dans la mémoire officielle des grands serviteurs de la première dynastie des Lê.

Près d’un demi-siècle plus tard, sous le règne de Lê Thánh Tông, les honneurs qui lui étaient accordés furent encore renforcés. En la quinzième année de l’ère Hồng Đức (1484), il reçut à titre posthume la fonction de Thái phó et le titre de Khác quận công. Cette nouvelle distinction constituait un complément important au système d’hommage rendu aux grands serviteurs ayant participé à la fondation de la dynastie et montre également que la cour de Lê Thánh Tông continua de renforcer la mémoire officielle de ceux qui avaient contribué à l’établissement de la première dynastie des Lê.

Aujourd’hui, le temple Ngọc Lan, situé dans le site historique de Lam Kinh, est consacré à la princesse Ngọc Lan ainsi qu’à sept grands serviteurs ayant participé à la fondation de la dynastie. Lê Văn An y est honoré comme l’un des membres de cette génération de grands serviteurs qui jouèrent un rôle important dans l’établissement de la première dynastie des Lê.

À Da Nang-Ville, le nom de Lê Văn An a également été donné à une rue.

Appréciation et évaluation

Lê Văn An fut l’un des généraux représentatifs de la génération des grands serviteurs qui suivirent Lê Lợi dès les premiers jours de l’insurrection de Lam Sơn. Depuis sa participation au serment avec les proches compagnons de Lê Lợi et sa fonction de Thứ thủ dans une garde de cavalerie des troupes Thiết Đột, jusqu’aux centaines de combats auxquels il prit part et aux campagnes décisives du Nghệ An et de Xương Giang, il fut présent à toutes les étapes importantes de l’insurrection.

Durant les premières années, il fut un général d’avant-garde, participant directement aux assauts et contribuant à la préservation des forces insurgées. Lorsque l’armée étendit sa zone d’activité au Nghệ An, il reçut des missions exigeant coordination et commandement des troupes. Lors de la campagne de Xương Giang, il devint l’un des généraux directement impliqués dans l’encerclement, la défaite et la capture de la dernière grande armée Ming. Après la guerre, il continua de se voir confier de hautes fonctions à la cour et exerça des responsabilités militaires dans des régions stratégiques.

Ce parcours montre que Lê Văn An ne fut pas seulement un général capable de combattre, mais également l’un des hommes auxquels Lê Lợi faisait confiance pour organiser et commander l’armée. Il fut nommé Nhập nội Tư mã immédiatement après la fondation de la dynastie Lê, puis reçut successivement des titres et des fonctions élevés, reflétant la reconnaissance de la cour pour sa contribution à la reconquête de l’indépendance et à la construction du nouveau pouvoir.

Toutefois, l’image de Lê Văn An dans les sources historiques ne repose pas uniquement sur ses exploits militaires. Les critiques relatives à la campagne de Lạng Sơn mettent en évidence les difficultés complexes liées au processus de consolidation du pouvoir central et à l’administration des régions frontalières. Les arrestations massives et les perturbations causées aux soldats et à la population, critiquées par l’opinion de l’époque, constituent un élément qui doit être conservé dans l’appréciation de ce personnage, car elles montrent que les sources historiques traditionnelles ne se contentaient pas de consigner les mérites, mais enregistraient également les conséquences négatives de certaines actions accomplies par un grand serviteur de l’État.

En parallèle, le jugement décrivant Lê Văn An comme un homme affable et simple, ayant l’habitude de recevoir les lettrés avec courtoisie, révèle une autre facette de son caractère. La coexistence de ces appréciations positives et de ces critiques permet de mieux comprendre Lê Văn An comme une figure historique concrète, associée à la fois aux exploits militaires, à l’exercice des fonctions, à son comportement personnel et aux limites de l’usage du pouvoir.

Après sa mort, Lê Văn An continua à recevoir des distinctions posthumes de la cour et à être commémoré par la postérité dans le système cultuel consacré aux grands serviteurs de Lam Sơn.

Références bibliographiques

1. Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa Thông tin.
2. Trần Trọng Kim (2020), Việt Nam sử lược, Nxb Văn học.
3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Viên Sử học (dịch), Nxb Giáo dục.
4. Nguyễn Trãi (1956), Lam Sơn thực lục, Nxb Tân Việt.
5. Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập III, Nxb Khoa học Xã hội.

Tiếng Trung (中文)

身世

Lê Văn An（1384—1437）是 Lam Sơn 起义以及黎初王朝建立过程中发挥重要作用的武将之一。他是 Lam Sơn 地区 Mục Sơn 册人，今属 Thanh Hóa。自起义初期，Lê Văn An 便加入了起义军的核心力量，并成为 Lê Lợi 麾下的开国功臣之一。

据《Đại Việt thông sử》（《大越通史》）记载，当 Lê Lợi 与十八名亲近臣属举行结义仪式、共同发誓担当大业时，Lê Văn An 名列第三。1418年 Lam Sơn 起义正式爆发后，Lê Văn An 被 Lê Lợi 任命为 Thiết đột 军骑兵卫 Thứ thủ。这是一支机动性较强的作战力量，在义军的战斗和行军中发挥着重要作用。

历史背景

Lê Văn An 成长于 Đại Việt 历史上一个极为动荡的时期。明朝入侵并在当地建立统治以后，Đại Việt 的政治、社会和经济生活陷入严重的不稳定状态。

在这种背景下，1418年，Lê Lợi 在 Lam Sơn 举旗起义。起义初期面临重重困难：兵力较少，活动区域有限，明军在兵力与装备方面均占优势，而义军只能依靠山区地形、民众的掩护以及自身的机动能力维持生存。因此，起义初期的主要任务，是建立和保存力量，逐步扩大活动区域，并寻找反攻时机。

在这一过程中，包括 Lê Văn An 在内的那些自起义初期便追随 Lê Lợi 的人物发挥了特别重要的作用。他们既是直接参战的力量，也是通过一系列战斗不断积累经验的将领。从 Lam Sơn 根据地出发，义军逐步向南扩展，进入 Nghệ An，随后又扩大到 Thanh Hóa、Tân Bình、Thuận Hóa，并进军 Đông Quan。起义后期，双方力量对比发生根本变化：Lam Sơn 义军由防御、分散的状态，转变为主动进攻、包围并歼灭明军主力。

Lê Văn An 几乎参与了这一过程中所有重要的转折阶段，从参加 Lam Sơn 起义时期的战斗，到战争结束后参与建立和保卫黎初政权。

生平事业

从早期战斗到 Nghệ An 战场

自起义初期起，Lê Văn An 便多次亲自参加战斗。他的一项重要战功，是甲辰年（1424）的 Khả Lưu 之战。当 Lam Sơn 军进入 Nghệ An 并与明军交战时，Lê Văn An 冲锋在前，直接突入敌阵并击退敌军。这一行动体现了他的作战能力和冲锋精神，同时也说明了为何 Lê Lợi 后来越来越信任他，将重要军事任务交给他。

1425年，当 Lam Sơn 军逐步扩大在 Nghệ An 的活动时，Lê Lợi 命 Trần Nguyên Hãn 进攻 Tân Bình、Thuận Hóa。Lê Văn An 与 Lê Ngân、Lê Bôi 奉命率领水军前往支援。水陆军队之间的配合，使 Lam Sơn 军迅速夺取两城。这一胜利扩大了义军的控制区域，同时也为起义进入新的发展阶段创造了条件。

此后，当 Lê Lợi 进军 Tây Đô 时，Lê Văn An 被留在 Nghệ An，继续围攻由 Thái Phúc 控制的城池。这一任务与此前的正面战斗有所不同。在 Khả Lưu，他表现为一名先锋将领；而在 Nghệ An，他则负责维持包围态势，并迫使对方屈服。Thái Phúc 投降并将城池交给 Lam Sơn 军以后，Lê Văn An 率军前往 Đông Đô，继续参加起义的决定性战役。

由此可见，Lê Văn An 不仅直接参加战斗，也被赋予需要组织能力、兵力协同以及长期维持战场态势的任务。

Xương Giang 战役与决定性战功

1427年底，战争局势进入决定性阶段。Liễu Thăng、Lương Minh、Lý Khánh 等多名明军将领先后被击败以后，由 Thôi Tụ 和 Hoàng Phúc 指挥的部队成为明军尚存的主要力量之一，并试图向 Xương Giang 推进。

在这种情况下，Lê Lợi 命 Lê Văn An 与 Lê Lý 率三万军队前往增援 Lê Sát，形成协同包围明军的态势。Lê Văn An 连续组织进攻，对敌军施加压力，并逐步压缩其活动空间。最终，Thôi Tụ、Hoàng Phúc 所率部队被困于 Xương Giang。

1427年十一月，Lam Sơn 军发动总攻。Lê Văn An 与其他将领合力进攻明军，生擒 Thôi Tụ、Hoàng Phúc，并俘获约三万名明军。

这场胜利对整个起义具有特别重要的意义。明军主力在 Xương Giang 被歼灭并大批被俘，使明朝继续在 Đại Việt 进行战争的能力基本被摧毁。至此，Lam Sơn 抗战走向最终胜利，由此开启国家重新独立以及黎初王朝建立的新时期。

在整个起义过程中，Lê Văn An 是从最初阶段一直参加到最后战役的将领之一。因此，他的军事经历也与 Lam Sơn 义军自身的发展过程紧密相连：从最初在 Lam Sơn 尚显弱小的起义力量，逐步成长为能够击败明朝大规模军队的军事力量。

开国功臣

起义胜利以后，Lê Văn An 的身份由战场将领转变为新王朝的功臣。

顺天元年（1428），Lê Lợi 即位后，Lê Văn An 被授予 Nhập nội Tư mã，获准参与朝政，并被封为 Suy trung Bảo chính công thần。在黎初王朝建立的最初几年便被列入高级官员之列，表明朝廷对他在解放战争中的功劳给予了相当程度的肯定。

1429年，Lê Thái Tổ 命人镌刻功臣名牌，Lê Văn An 被封为 Đình hầu。这是进一步确立他在开国功臣群体中地位的一步。

1432年，他又被加封为 Tán trị Hiệp mưu công thần，并担任 Nhập nội kiểm hiệu Đại tư không、Bình chương quân quốc trọng sự。

这些官爵说明，Lê Văn An 已不再只是被视为一位曾在战场上立功的武将，而成为参与朝廷政治和军事事务的重要人物。

Lạng Sơn 战事与 Lê Thái Tông 初期的政治变动

Thiệu Bình 元年（1434）二月，在 Lê Thái Tông 统治时期，Lê Văn An 被任命为 Tư mã Bắc đạo，负责北方地区的军事事务，尤其是 Lạng Sơn 地区。

当时 Lạng Sơn 的局势较为复杂。Hoàng Nguyên Ý 原为明属时期 Lạng Sơn 的 phụ đạo。他与 Hoàng Văn Ngạc、Nguyễn Thế Ninh、Nguyễn Công Đình 一同归顺 Lam Sơn 军。战争胜利以后，这些人被 Lê Thái Tổ 授予 quản lĩnh、thượng tướng quân 等官职，并继续管理原有地区。这一政策的目的，是利用已经归顺的地方首领阶层，以稳定边疆地区。

然而，战争结束以后，地方首领与朝廷派驻官员之间的关系并非始终顺利。据资料记载，Lê Đồ 和 Lê Lộng 不善于安抚，因此 Hoàng Nguyên Ý 及相关人员逐渐产生不满。

另一件事情使局势更加紧张。

Lê Thái Tổ 的长子、郡王 Lê Tư Tề 有一名妾室，因犯错而被逐。Hoàng Nguyên Ý 入朝期间遇见此女子，对她产生爱慕，随后秘密将其带回 Lạng Sơn。

之后，Hoàng Nguyên Ý 的一名家奴 Phi Báo 因被主人责打，逃到 Lê Lộng 和 Lê Đồ 处，告发 Nguyên Ý 已经起兵谋反。此事被奏报朝廷后，Lê Thái Tông 立即命 Lê Văn An 率军前往征讨。

当 Lê Văn An 抵达 Lạng Sơn 时，局势已经发生诸多变化。Hoàng Văn Ngạc 被当地驻军杀死，而 Hoàng Nguyên Ý 与 Nguyễn Thế Ninh 则抛下妻儿，逃入明朝境内。

Lê Văn An 随后命军队继续追捕被视为叛乱者的亲属、奴婢以及牲畜，同时还将一千多名当地驻军士兵逮捕并押送回朝廷。

此后，Lê Thái Tông 下令赦免普通百姓，只对被认定为叛乱者的家属进行处置，将他们分赐给官员。

任务完成以后，Lê Văn An 被加封为 Nhập nội Đại tư mã、Đô đốc đồng tổng quản Bắc đạo。

然而，在这次军事行动中，他进行了范围较广的抓捕，对当地军民造成扰乱和骚扰，因此受到舆论批评。

Lê Văn An 所建立的军事功劳及其在功臣群体中的地位，并不意味着他在行使权力时的所有行为都得到当时社会的认同。

性格与处事方式

除了战功和官职以外，Lê Văn An 也被记载为黎朝武臣中性格温和、为人简朴者。

他通常以礼相待士大夫。

然而，他在 Lạng Sơn 战役中的处理方式仍受到批评，被认为过于严厉，并对民众造成影响。

去世与奉祀

完成 Lạng Sơn 的任务以后，Lê Văn An 继续在朝廷中担任高级官职。

Thiệu Bình 四年（1437）六月，他去世。

朝廷追赠其为 Tư không，并赐谥号“Trung Hiến”。

死后仍获追赠官职和谥号，说明 Lê Văn An 在黎初王朝功臣群体中的地位依然受到朝廷认可。

近半个世纪以后，到 Lê Thánh Tông 统治时期，对 Lê Văn An 的褒奖进一步提高。

Hồng Đức 十五年（1484），他被追赠为 Thái phó、Khác quận công。

这次追赠，是黎朝对开国功臣褒扬体系的重要补充，同时也表明 Lê Thánh Tông 时期的朝廷继续强化对那些在黎初王朝建立过程中立有功劳者的官方记忆。

如今，位于 Lam Kinh 遗迹区的 Ngọc Lan 庙，供奉 Ngọc Lan 公主以及七位开国功臣，Lê Văn An 作为在黎初王朝建立过程中发挥重要作用的开国功臣之一而被后人纪念。

在Da Nang市，也有一条道路以 Lê Văn An 的名字命名。

评价

Lê Văn An 是追随 Lê Lợi 参加 Lam Sơn 起义的开国功臣群体中具有代表性的武将之一。

从参加 Lê Lợi 亲近人物之间的盟誓，到担任 Thiết đột 军骑兵卫 Thứ thủ，再到经历数百次战斗，并参与 Nghệ An 和 Xương Giang 等决定性战役，他始终出现在起义发展的重要阶段。

起义初期，他是一名先锋将领，亲自冲锋陷阵，为保护起义力量作出贡献。

当义军将活动区域扩大到 Nghệ An 时，他开始承担协调及指挥兵力的任务。

到 Xương Giang 战役时期，他已经成为直接参加包围、击败并俘获明朝最后一支主力部队的将领之一。

战争结束以后，他继续被授予朝廷高级官职，并在重要地区承担军事事务。

这一过程表明，Lê Văn An 不仅是一名具有较强战斗能力的武将，也是 Lê Lợi 在组织和指挥军队方面所信任的人物之一。

黎朝建立后，他立即被任命为 Nhập nội Tư mã，随后又不断获加封爵位和高级官职，这反映出朝廷对他在争取独立以及建立新政权过程中所作贡献的肯定。

然而，史料中的 Lê Văn An 形象并非完全由战功构成。

有关 Lạng Sơn 战役的批评，反映了中央政权在巩固自身统治以及治理边疆地区过程中所面临的复杂问题。

大规模抓捕和对军民造成骚扰的行为受到当时舆论批评。这一细节在评价 Lê Văn An 时应当保留下来，因为它说明传统史料不仅记载功绩，也记录了一位功臣在行使权力时所产生的负面后果。

与此同时，史料又评价 Lê Văn An 性情温和、为人简朴，并经常以礼相待士大夫，这展现了他性格中的另一面。

这些正面记载与批评同时存在，使人们能够更加具体地理解 Lê Văn An 这一历史人物：他的形象既与战功、官职有关，也与其处世方式以及行使权力时所表现出的局限联系在一起。

Lê Văn An 去世以后，仍不断受到朝廷追赠，并被后世纳入 Lam Sơn 功臣的祭祀体系之中。

参考文献

1. Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa Thông tin.
2. Trần Trọng Kim (2020), Việt Nam sử lược, Nxb Văn học.
3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Viên Sử học (dịch), Nxb Giáo dục.
4. Nguyễn Trãi (1956), Lam Sơn thực lục, Nxb Tân Việt.
5. Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập III, Nxb Khoa học Xã hội.