Lê Sát (? – 1437)

Tham gia khởi nghĩa Lam Sơn

Các sử liệu hiện tại không ghi rõ năm sinh của Lê Sát, cũng không rõ hồi nhỏ ông sống thế nào, sự nghiệp của ông chỉ được chép từ khi ông tham gia khởi nghĩa Lam Sơn. Ông là một trong những tướng lĩnh tiêu biểu, gắn bó mật thiết với sự nghiệp khởi nghĩa Lam Sơn và quá trình giành lại độc lập cho đất nước đầu thế kỷ XV.

Năm 1407, sau khi nhà Hồ thất bại trong cuộc kháng chiến chống xâm lược, quân Minh dưới sự chỉ huy của Trương Phụ và Mộc Thạnh tiến vào Đại Ngu, đặt ách đô hộ lên đất nước ta. Trong bối cảnh đó, xã hội rơi vào cảnh lầm than, tinh thần phản kháng âm ỉ khắp nơi. Mùa xuân năm Mậu Tuất (1418), Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, xưng Bình Định vương, chính thức phát động cuộc kháng chiến chống Minh. Lê Sát là một trong những người sớm tham gia nghĩa quân, theo Lê Lợi từ những ngày đầu gian khó, cùng chia sẻ hiểm nguy và thử thách.

Trong quá trình phát triển lực lượng, nghĩa quân Lam Sơn từng bước chuyển từ phòng ngự sang tiến công. Tháng 10 năm 1420, tại Thi Lang, nghĩa quân đã đánh bại đạo quân lớn của nhà Minh do Lý Bân và Phương Chính chỉ huy. Đây là thắng lợi quan trọng, làm suy giảm đáng kể lực lượng chủ lực của quân Minh ở khu vực. Tiếp đó, cuối năm 1420, Lê Lợi chủ động đóng quân ở sách Ba Lẫm, dùng kế nghi binh để buộc quân Minh ra khỏi vị trí phòng thủ. Khi tướng Minh Tạ Phương và Hoành Thành cố thủ không ra giao chiến, Lê Lợi cho quân quấy nhiễu liên tục, khiến đối phương mệt mỏi, rối loạn. Trong đợt tiến công này, Lê Sát cùng Lê Hào được giao nhiệm vụ chia quân đánh mạnh vào các cứ điểm của địch, phá tan nhiều toán quân Minh, thu được nhiều chiến lợi phẩm, góp phần làm thay đổi tương quan lực lượng trên chiến trường. Nhờ đó, uy thế của nghĩa quân ngày càng lan rộng, nhân dân các vùng lân cận tích cực hưởng ứng, tham gia và hỗ trợ kháng chiến.

Bước sang năm 1424, chiến sự chuyển mạnh vào Nghệ An – địa bàn chiến lược quan trọng. Sau khi đánh chiếm châu Trà Lân và bắt được Tri phủ Nghệ An, nghĩa quân chuẩn bị vây thành thì gặp đạo quân cứu viện của nhà Minh. Trận quyết chiến diễn ra tại ải Khả Lưu đã trở thành một trong những chiến thắng tiêu biểu của Lam Sơn. Lê Lợi sử dụng kế nghi binh, dụ địch vào chỗ hiểm, rồi tung lực lượng phục binh phản công. Trong trận này, Lê Sát cùng nhiều tướng lĩnh giữ vai trò tiên phong, trực tiếp xông pha trận mạc, khiến quân Minh tan vỡ nặng nề, nhiều tướng giặc bị giết hoặc bị bắt sống. Sau chiến thắng, nghĩa quân thừa thắng truy kích liên tục, buộc quân Minh phải rút vào thành Nghệ An cố thủ. Từ đây, thanh thế của nghĩa quân Lam Sơn vang dội khắp vùng, tạo bước ngoặt quan trọng cho cục diện kháng chiến.

Năm 1425, khi quân Minh dồn lực cứu thành Nghệ An, Lê Lợi nhận thấy thành Tây Đô đã suy yếu. Ông quyết định mở cuộc tiến công bất ngờ, cử một lực lượng tinh nhuệ do các tướng Lê Lễ, Lê Sát, Lê Nhân Chú, Lê Triện, Lê Bị chỉ huy, nhanh chóng đánh úp thành. Cuộc tập kích diễn ra hiệu quả, tiêu diệt và bắt giữ nhiều quân địch, khiến tinh thần quân Minh sa sút nghiêm trọng. Chiến thắng này không chỉ mở rộng vùng giải phóng mà còn cổ vũ mạnh mẽ tinh thần nhân dân Thanh Hóa, tạo tiền đề cho việc bao vây và tiến tới giải phóng hoàn toàn các thành trì trọng yếu của giặc.

Qua những chiến dịch lớn ấy, có thể thấy Lê Sát không chỉ là người theo nghĩa quân từ buổi đầu mà còn là một tướng lĩnh chủ chốt, góp phần quan trọng vào các thắng lợi mang tính bước ngoặt của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.

Các chiến công trong khởi nghĩa Lam Sơn

Tháng 8 năm 1426, Lê Lợi chủ trương mở rộng chiến trường ra Bắc, chia quân làm ba cánh tiến công. Trong đó, cánh quân do Đinh Lễ, Nguyễn Xí, Lý Triện, Đỗ Bí chỉ huy đã giành thắng lợi lớn trước 10 vạn quân Minh của Vương Thông tại Tốt Động – Chúc Động, khiến thế quân Minh ở Bắc Bộ nhanh chóng suy sụp. Sau thắng lợi này, Lê Lợi kéo đại quân từ Lũng Giang ra hội quân tại Tây Phù Liệt rồi Đông Phù Liệt, bao vây chặt Vương Thông ở Đông Quan. Vương Thông từng định giảng hòa nhưng sau lại đổi ý, tiếp tục cố thủ.

Trước tình hình đó, Lê Lợi quyết định chia quân đánh các thành trì xung quanh nhằm cô lập hoàn toàn Đông Quan. Nhiều cứ điểm của quân Minh lần lượt bị tiến công, trong đó Lê Sát cùng các tướng được giao nhiệm vụ đánh thành Xương Giang – vị trí then chốt trên tuyến tiếp viện của quân Minh.

Năm 1427, khi vòng vây Đông Quan ngày càng siết chặt, quân Minh ở các nơi như Nghệ An, Điêu Diêu lần lượt đầu hàng hoặc bỏ chạy. Trong lúc giao tranh ác liệt, hai tướng chủ lực của nghĩa quân là Đinh Lễ và Lý Triện hy sinh khi Vương Thông đánh úp. Lê Sát được điều về thay thế, trực tiếp đảm nhiệm việc vây mặt nam thành Đông Quan.

Tháng 6 năm 1427, Lê Sát được thăng chức Tư mã và cùng Thái úy Trần Nguyên Hãn chỉ huy chiến dịch đánh thành Xương Giang. Nghĩa quân áp dụng nhiều biện pháp tiến công tổng hợp như đào địa đạo, công phá từ bốn phía bằng hỏa khí và binh khí hạng nặng. Đến tháng 9 năm 1427, thành Xương Giang bị hạ, các tướng Minh trong thành tự sát. Chiến thắng này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì cắt đứt hoàn toàn đường tiếp viện của quân Minh từ phương Bắc.

Bị vây khốn ở Đông Quan, Vương Thông phải cầu cứu triều Minh. Cuối năm 1427, nhà Minh sai hai đạo quân lớn do Liễu Thăng và Mộc Thạnh chỉ huy tiến sang cứu viện. Trước tình hình đó, Lê Lợi giao cho Lê Sát cùng các tướng chỉ huy lực lượng chặn đánh đạo quân Liễu Thăng tại ải Chi Lăng – vị trí hiểm yếu bậc nhất trên con đường từ biên giới vào Đông Quan.

Tại Chi Lăng, Lê Sát triển khai kế nghi binh, dụ quân Minh vào trận địa mai phục. Do chủ quan khinh địch, Liễu Thăng bị phục binh của nghĩa quân đánh úp tại núi Mã Yên và bị giết. Sau đó, Lê Sát tiếp tục chỉ huy truy kích, tiêu diệt và đánh tan các cánh quân tiếp theo, khiến đạo quân viện binh rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan và buộc phải dồn về Xương Giang. Tại đây, quân Minh bị bao vây chặt và bị tiêu diệt lớn; các tướng chỉ huy như Thôi Tụ, Hoàng Phúc bị bắt sống.

Cùng thời điểm đó, đạo quân Minh do Mộc Thạnh chỉ huy từ Vân Nam sang cũng bị đánh bại. Viện binh hoàn toàn thất bại, Vương Thông ở Đông Quan không còn con đường nào khác ngoài việc xin giảng hòa và rút quân về nước, kết thúc thắng lợi cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.

Phong thưởng

Năm 1428, đất nước thái bình, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế, tức Lê Thái Tổ, lấy niên hiệu Thuận Thiên, định đô ở Đông Kinh, khôi phục nước Đại Việt. Lê Sát được ban hiệu Suy trung Tán trị Hiệp trung mưu quốc công thần. Nhập nội Kiểm hiệu Tư khấu Bình chương quân quốc trọng sự (tể tướng).

Ngày 3 tháng 5 âm lịch năm 1429, Lê Thái Tổ ban biển ngạch công thần cho 93 viên, Lê Sát được phong Huyện thượng hầu, công hàng thứ nhất.

Thời Lê Thái Tổ

Năm 1429 (Thuận Thiên thứ 2), Lê Thái Tổ giao cho Lê Sát cùng các đại thần mang kim sách lập con trưởng Lê Tư Tề làm Quốc vương giúp coi việc nước, đồng thời lập Lê Nguyên Long làm Hoàng thái tử. Điều này cho thấy Lê Sát là một trong những đại thần được vua tuyệt đối tin cậy, được giao trọng trách phò tá người kế vị còn nhỏ tuổi.

Năm 1433, Lê Thái Tổ gia phong Lê Sát là Dương Vũ tĩnh nạn công thần, thăng chức Đại tư đồ, giữ vị trí hàng đầu trong triều đình.

Thời Lê Thái Tông

Tháng 8 nhuận năm 1433, Lê Thái Tổ băng hà, Hoàng thái tử Lê Nguyên Long lên ngôi, tức vua Lê Thái Tông. Lê Sát trở thành cố mệnh đại thần, giữ quyền phụ chính. Năm 1434, ông được tôn làm thủ tướng, nắm quyền điều hành triều chính.

Tuy nhiên, trong quá trình chấp chính, Lê Sát ngày càng thể hiện xu hướng chuyên quyền và cứng rắn. Ông nghi kỵ các công thần khác, đặc biệt là Lê Nhân Chú, dẫn đến việc vu cáo và giết hại Nhân Chú. Những người bị cho là có thể đối địch hoặc can gián vua đều lần lượt bị bãi chức, đày đi hoặc xử phạt nặng. Hình pháp được thi hành nghiêm khắc, gây tâm lý e dè, bất mãn trong hàng ngũ quan lại.

Nhiều vụ án trong năm 1434–1435 cho thấy quyền lực của Lê Sát bao trùm triều đình, thậm chí lấn át cả nhà vua còn trẻ. Dù vậy, ông vẫn được trọng đãi do là công thần khai quốc: triều đình cho truy phong tổ tiên, xây dựng nhiều công trình lớn, và tiếp tục giao phó việc ngoại giao, quân sự.

Tuy nhiên, khi Lê Thái Tông lớn dần và trực tiếp điều hành chính sự, mâu thuẫn giữa vua và Lê Sát ngày càng rõ. Nhà vua không chấp thuận các đề nghị can thiệp sâu của Lê Sát vào sinh hoạt cung đình, đồng thời tìm cách hạn chế quyền lực của ông bằng việc dự định triệu Trịnh Khả về kinh nắm binh quyền.

Năm 1437, trước việc quyền lực bị đe dọa, Lê Sát tỏ ra lo sợ và phản ứng gay gắt. Các cận thần nhân đó dâng sớ tố cáo ông chuyên quyền, lạm sát công thần, đàn áp triều thần. Vua Lê Thái Tông quyết định xử lý: bắt giam Lê Sát, bãi bỏ chức tước.

Sau đó, việc Lê Sát bí mật nuôi võ sĩ, mưu hại Lê Ngân bị phát giác, khiến nhà vua quyết định kết tội nặng. Dù nhiều đại thần can gián vì công lao to lớn của ông với triều Lê, vua chỉ cho phép ông tự vẫn tại nhà thay vì xử chém công khai.

Tháng 7 năm 1437, Lê Sát tự tử. Gia sản bị tịch thu, thân thuộc và phe cánh bị xử phạt hoặc giáng chức.

Năm 1453, vua Lê Nhân Tông đại xá, cấp ruộng cho con cháu Lê Sát. Đến năm 1484, dưới triều Lê Thánh Tông, ông được truy tặng chức Thái bảo, phong Cảnh quốc công, chính thức ghi nhận lại công lao của một khai quốc công thần có công lớn nhưng kết cục bi thảm vì tranh chấp quyền lực.

Thờ tự

Đền Ngọc Lan thuộc quần thể khu di tích lịch sử Lam Kinh (căn cứ địa của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn) cách TP.Thanh Hoá 51 km về phía Tây Bắc, thuộc xã Xuân Lam- huyện Thọ Xuân, được bộ Văn hoá Thông tin (cũ) xếp hạng là khu di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1962. Đền hiện thờ Công chúa Lê Thị Ngọc Lan và bảy vị Công thần Khai quốc của nhà Lê; đó là các vị đại thần Lưu Nhân Chú, Phạm Vấn, Lê Sát, Lê Ngân, Nguyễn Lý, Lê Văn Linh và Bùi Quốc Hưng.

Tài liệu tham khảo

1. Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
2. Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
3. Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
4. Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
5. Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cươngmục, Nxb Giáo dục.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh

Le Sat (?–1437)

Participation in the Lam Son Uprising

Existing historical records do not clearly note Le Sat’s year of birth, nor do they describe his early life in detail. His career is recorded only from the time he joined the Lam Son uprising. He was one of the most prominent generals, closely associated with the Lam Son cause and the struggle to regain national independence in the early fifteenth century.

In 1407, after the Ho dynasty failed in resisting foreign invasion, Ming forces under the command of Zhang Fu and Mu Sheng advanced into Dai Ngu and imposed direct domination over the country. Society fell into deep misery, while resistance simmered throughout the land. In the spring of the Mau Tuat year (1418), Le Loi raised the banner of uprising at Lam Son, proclaimed himself Binh Dinh Vuong, and officially launched the war of resistance against the Ming. Le Sat was among the early participants, following Le Loi from the very first days of hardship, sharing danger and trials alike.

As the Lam Son forces grew, they gradually shifted from defense to offense. In the tenth lunar month of 1420, at Thi Lang, the insurgent army defeated a large Ming force commanded by Li Bin and Fang Zheng, a significant victory that greatly weakened Ming main forces in the region. Later that year, Le Loi stationed his troops at Ba Lam and used feigned maneuvers to lure the Ming out of their defensive positions. When the Ming generals Xie Fang and Hoanh Thanh refused to engage, Le Loi ordered constant harassment, wearing the enemy down. In this campaign, Le Sat, together with Le Hao, was tasked with dividing forces to strike enemy strongpoints, destroying many Ming units and capturing substantial spoils, thereby shifting the balance of power. The prestige of the Lam Son forces spread widely, encouraging popular support and participation.

In 1424, the war shifted decisively to Nghe An, a strategic area. After capturing Tra Lan chau and seizing the Nghe An prefect, the insurgents prepared to besiege the citadel when a Ming relief army arrived. The decisive battle at Kha Luu pass became one of Lam Son’s most notable victories. Le Loi employed deception to lure the enemy into difficult terrain before launching a counterattack with ambush forces. Le Sat, along with other generals, played a leading role at the front lines, inflicting heavy losses on the Ming, with many enemy commanders killed or captured. The insurgents then pursued relentlessly, forcing the Ming to retreat into Nghe An citadel. From this point, Lam Son’s reputation resounded across the region, marking a crucial turning point in the resistance.

In 1425, as Ming forces concentrated on relieving Nghe An, Le Loi perceived the weakening of Tay Do citadel and launched a surprise attack. He dispatched an elite force led by Le Le, Le Sat, Le Nhan Chu, Le Trien, and Le Bi. The assault was highly effective, killing and capturing many enemy troops and seriously damaging Ming morale. This victory expanded liberated territory and inspired the population of Thanh Hoa, laying the groundwork for the eventual liberation of key enemy strongholds.

Through these major campaigns, Le Sat emerged not only as an early follower of the uprising but also as a core commander who contributed decisively to its turning-point victories.

Military Achievements in the Lam Son Uprising

In the eighth lunar month of 1426, Le Loi decided to expand the battlefield northward, dividing his army into three wings. One wing, commanded by Dinh Le, Nguyen Xi, Ly Trien, and Do Bi, won a major victory over the 100,000-strong Ming army led by Wang Tong at Tot Dong–Chuc Dong, rapidly undermining Ming control in the Red River Delta. Following this victory, Le Loi led the main force from Lung Giang to Tay Phu Liet and then Dong Phu Liet, tightly besieging Wang Tong in Dong Quan. Although Wang Tong initially sought negotiations, he later changed course and continued to hold out.

Le Loi therefore ordered attacks on surrounding fortresses to isolate Dong Quan completely. Among these operations, Le Sat and other generals were assigned to attack Xuong Giang citadel, a key position on the Ming supply line.

In 1427, as the siege tightened, Ming forces in Nghe An and Dieu Dieu surrendered or fled. During fierce fighting, two principal Lam Son generals, Dinh Le and Ly Trien, were killed in a surprise attack by Wang Tong. Le Sat was transferred to replace them, taking direct command of the southern siege front of Dong Quan.

In the sixth lunar month of 1427, Le Sat was promoted to Tu Ma and, together with Grand Preceptor Tran Nguyen Han, commanded the campaign against Xuong Giang. The insurgents employed combined tactics, including tunneling, four-sided assaults, fire weapons, and heavy arms. By the ninth lunar month of 1427, Xuong Giang fell, and the Ming generals inside committed suicide. This victory was strategically decisive, completely severing Ming reinforcements from the north.

Trapped in Dong Quan, Wang Tong appealed to the Ming court. Late in 1427, the Ming dispatched two large relief armies led by Liu Sheng and Mu Sheng. Le Loi assigned Le Sat and other generals to block Liu Sheng’s army at Chi Lang pass, one of the most formidable chokepoints on the route from the border to Dong Quan.

At Chi Lang, Le Sat deployed feigned maneuvers to lure the Ming into an ambush. Overconfident, Liu Sheng was attacked at Ma Yen mountain and killed. Le Sat then led pursuit operations that destroyed successive Ming units, forcing the remaining troops into a desperate retreat toward Xuong Giang, where they were surrounded and largely annihilated; commanders such as Cui Ju and Huang Fu were captured alive. At the same time, Mu Sheng’s army from Yunnan was also defeated. With all relief forces destroyed, Wang Tong had no choice but to negotiate and withdraw, ending the Lam Son uprising in victory.

Rewards and Honors

In 1428, with the country pacified, Le Loi ascended the throne as Emperor Le Thai To, adopted the reign title Thuan Thien, established the capital at Dong Kinh, and restored Dai Viet. Le Sat was granted the title Suy Trung Tan Tri Hiep Trung Muu Quoc Cong Than and appointed Nhap Noi Kiem Hieu Tu Khau Binh Chuong Quan Quoc Trong Su (equivalent to prime minister).

On the third day of the fifth lunar month in 1429, Le Thai To issued merit plaques to ninety-three officials; Le Sat was ennobled as Huyen Thuong Hau, ranked first among the meritorious officials.

Under Le Thai To

In 1429 (Thuan Thien 2), Le Thai To entrusted Le Sat and other senior officials with the golden book to invest his eldest son Le Tu Te as Quoc Vuong to assist in governing, while appointing Le Nguyen Long as Crown Prince. This demonstrated the king’s complete trust in Le Sat as a principal guardian of the young successor.

In 1433, Le Thai To further honored Le Sat as Duong Vu Tinh Nan Cong Than and promoted him to Dai Tu Do, placing him at the apex of the court.

Under Le Thai Tong

In the intercalary eighth month of 1433, Le Thai To passed away, and Crown Prince Le Nguyen Long ascended the throne as Emperor Le Thai Tong. Le Sat became a regent and in 1434 was elevated to chief minister, controlling state affairs.

During his regency, however, Le Sat increasingly displayed authoritarian tendencies. He became suspicious of other meritorious officials, particularly Le Nhan Chu, whom he falsely accused and had executed. Those seen as potential rivals or critics were dismissed, exiled, or harshly punished. Strict enforcement of penal law bred fear and resentment among officials.

Numerous cases from 1434–1435 reveal that Le Sat’s power overshadowed even the young emperor. Nevertheless, as a founding meritorious official, he continued to receive honors, including posthumous recognition for his ancestors, major construction projects, and responsibility for diplomatic and military affairs.

As Le Thai Tong matured and assumed direct rule, tensions intensified. The emperor resisted Le Sat’s deep interference in court life and sought to curb his power, notably by planning to recall Trinh Kha to the capital to command the army.

In 1437, fearing the erosion of his authority, Le Sat reacted anxiously. Courtiers submitted memorials accusing him of usurping power, abusing executions, and oppressing officials. Emperor Le Thai Tong ordered his arrest and stripped him of rank and titles. Further revelations that Le Sat secretly maintained armed retainers and plotted against Le Ngan led to a severe verdict. Despite appeals citing his great service to the dynasty, the emperor allowed him to commit suicide at home rather than face public execution.

In the seventh lunar month of 1437, Le Sat took his own life. His property was confiscated, and his relatives and associates were punished or demoted. In 1453, Emperor Le Nhan Tong granted an amnesty and allocated land to Le Sat’s descendants. In 1484, under Emperor Le Thanh Tong, Le Sat was posthumously honored with the rank Thai Bao and ennobled as Canh Quoc Cong, officially restoring recognition of a founding meritorious official whose career ended tragically amid power struggles.

Worship

Ngoc Lan Temple, part of the Lam Kinh historical complex (the base of the Lam Son uprising), lies 51 kilometers northwest of Thanh Hoa City in Xuan Lam commune, Tho Xuan district. It was designated a national historical site in 1962. The temple currently worships Princess Le Thi Ngoc Lan and seven founding meritorious officials of the Le dynasty: Luu Nhan Chu, Pham Van, Le Sat, Le Ngan, Nguyen Ly, Le Van Linh, and Bui Quoc Hung.

References

1. Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
2. Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
3. Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
4. Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.Top of FormBottom of Form

Tiếng Pháp

Le Sat (? – 1437)

Participation a l’insurrection de Lam Son

Les sources historiques actuelles ne mentionnent pas clairement l’annee de naissance de Le Sat, ni les conditions de sa jeunesse. Sa carriere n’est veritablement connue qu’a partir de sa participation a l’insurrection de Lam Son. Il fut l’un des generaux les plus representatifs, etroitement lie a la cause de Lam Son et au processus de reconquete de l’independance nationale au debut du XVe siecle.

En 1407, apres l’echec de la dynastie Ho dans la resistance contre l’invasion etrangere, les troupes Ming, commandees par Truong Phu et Moc Thanh, envahirent Dai Ngu et imposerent leur domination. Dans ce contexte, la population sombra dans la misere et l’esprit de resistance couvait partout. Au printemps de l’annee Mau Tuat (1418), Le Loi leva l’etendard de la revolte a Lam Son, se proclama Binh Dinh vuong et declencha officiellement la guerre de resistance contre les Ming. Le Sat fut parmi les premiers a rejoindre l’armee insurgée, suivant Le Loi des premiers jours difficiles, partageant dangers et epreuves.

Au fur et a mesure du developpement des forces, l’armee de Lam Son passa progressivement de la defense a l’offensive. En octobre 1420, a Thi Lang, elle battit une importante armee Ming commandee par Ly Ban et Phuong Chinh. Cette victoire reduisit considerablement les forces principales des Ming dans la region. A la fin de la meme annee, Le Loi installa volontairement ses troupes a sach Ba Lam et utilisa une tactique de diversion pour contraindre l’ennemi a quitter ses positions defensives. Lorsque les generaux Ming Ta Phuong et Hoanh Thanh refuserent le combat, Le Loi ordonna des harcelements continus, epuisant et desorganisant l’adversaire. Dans cette offensive, Le Sat, aux cotes de Le Hao, fut charge de mener des attaques vigoureuses contre les positions ennemies, detruisant de nombreuses unites Ming et capturant un important butin, contribuant ainsi a renverser le rapport de forces sur le champ de bataille. L’influence de l’armee insurgée s’etendit alors largement, et les populations voisines se rallierent activement a la resistance.

En 1424, les combats se deplacerent fortement vers Nghe An, region strategique majeure. Apres la prise de chau Tra Lan et la capture du prefet de Nghe An, l’armee se prepara a assieger la citadelle lorsqu’elle rencontra une force de secours Ming. La bataille decisive de l’epoque eut lieu au col de Kha Luu, devenant l’une des victoires emblematiques de Lam Son. Le Loi utilisa une ruse pour attirer l’ennemi dans une zone dangereuse avant de lancer des troupes en embuscade. Le Sat, avec de nombreux autres generaux, joua un role d’avant-garde, combattant directement au cœur de la bataille, infligeant de lourdes pertes aux Ming, dont plusieurs officiers furent tues ou captures. Apres cette victoire, l’armee poursuivit l’ennemi sans relache, forçant les Ming a se retrancher dans la citadelle de Nghe An. Cet evenement marqua un tournant decisif dans la guerre.

En 1425, alors que les Ming concentraient leurs forces pour sauver Nghe An, Le Loi constata l’affaiblissement de la citadelle de Tay Do. Il decida de lancer une attaque surprise, envoyant une unite d’elite commandee par Le Le, Le Sat, Le Nhan Chu, Le Trien et Le Bi. L’assaut fut efficace, causant de lourdes pertes a l’ennemi et provoquant un effondrement moral chez les troupes Ming. Cette victoire elargit les territoires liberes et stimula fortement l’esprit de resistance de la population de Thanh Hoa.

A travers ces grandes campagnes, Le Sat apparait non seulement comme un compagnon des premiers jours de l’insurrection, mais aussi comme un general cle, ayant contribue de maniere decisive aux victoires majeures de Lam Son.

Exploits militaires durant l’insurrection de Lam Son

En aout 1426, Le Loi decida d’etendre le champ de bataille vers le Nord, divisant ses troupes en trois colonnes. L’une d’elles, commandee par Dinh Le, Nguyen Xi, Ly Trien et Do Bi, remporta une victoire eclatante contre les cent mille soldats Ming de Vuong Thong a Tot Dong – Chuc Dong, provoquant l’effondrement rapide des positions Ming dans le Nord. Apres ce succes, Le Loi conduisit l’armee principale depuis Lung Giang pour rejoindre Tay Phu Liet puis Dong Phu Liet, encerclant solidement Vuong Thong a Dong Quan. Bien que Vuong Thong ait d’abord envisage la negociation, il choisit finalement de resister.

Face a cette situation, Le Loi divisa ses forces pour attaquer les citadelles environnantes afin d’isoler totalement Dong Quan. Parmi ces offensives, Le Sat fut charge, avec d’autres generaux, de l’attaque de la citadelle de Xuong Giang, point strategique sur la ligne de ravitaillement des Ming.

En 1427, tandis que le siege de Dong Quan se resserrait, les forces Ming a Nghe An et Dieu Dieu se rendirent ou prirent la fuite. Au cours de combats acharnes, deux grands generaux de Lam Son, Dinh Le et Ly Trien, tomberent lors d’une attaque surprise de Vuong Thong. Le Sat fut alors appele a les remplacer et charge de l’encerclement du flanc sud de Dong Quan.

En juin 1427, Le Sat fut promu Tu ma et, aux cotes du Thai uy Tran Nguyen Han, commanda la campagne contre Xuong Giang. L’armee insurgée utilisa diverses tactiques combinees, telles que le creusement de tunnels, les attaques simultanees des quatre cotes avec armes a feu et engins lourds. En septembre 1427, la citadelle de Xuong Giang tomba et les generaux Ming s’y suiciderent. Cette victoire coupa definitivement les voies de secours venant du Nord.

Assiege a Dong Quan, Vuong Thong demanda l’aide de la cour Ming. A la fin de 1427, deux grandes armees de secours, commandees par Lieu Thang et Moc Thanh, furent envoyees. Le Loi confia a Le Sat la mission d’intercepter l’armee de Lieu Thang au col de Chi Lang, position strategique majeure.

A Chi Lang, Le Sat mit en œuvre une tactique de diversion, attirant les troupes Ming dans une embuscade. Par imprudence, Lieu Thang fut attaque au mont Ma Yen et tue. Le Sat poursuivit ensuite la traque, detruisant les forces restantes, forçant l’armee ennemie a se replier vers Xuong Giang, ou elle fut encerclée et largement anéantie. Les generaux Thoi Tu et Hoang Phuc furent captures.

Parallelement, l’armee de Moc Thanh venant du Yunnan fut egalement defaite. Les secours ayant echoue, Vuong Thong dut negocier la paix et retirer ses troupes, marquant la victoire finale de l’insurrection de Lam Son.

Recompenses et distinctions

En 1428, apres le retablissement de la paix, Le Loi monta sur le trone sous le nom de Le Thai To, adopta l’ere Thuan Thien, etablit la capitale a Dong Kinh et restaura Dai Viet. Le Sat recut le titre de Suy trung Tan tri Hiep trung muu quoc cong than et fut nomme Nhap noi Kiem hieu Tu khau Binh chuong quan quoc trong su (equivalent de chancelier).
Le 3e jour du 5e mois lunaire de 1429, Le Thai To accorda les titres de merite a 93 hauts dignitaires ; Le Sat fut anobli Huyen thuong hau, au premier rang.

Sous le regne de Le Thai To

En 1429 (2e annee Thuan Thien), Le Thai To chargea Le Sat, avec d’autres grands mandarins, de remettre le livre d’or instituant Le Tu Te comme roi afin d’assister au gouvernement, tout en nommant Le Nguyen Long prince heritier. Cela montre la confiance absolue du souverain envers Le Sat.

En 1433, Le Thai To lui confera le titre de Duong Vu tinh nan cong than et le promut Dai tu do, occupant la position la plus elevee de la cour.

Sous le regne de Le Thai Tong

En aout intercalaire 1433, apres la mort de Le Thai To, le prince heritier Le Nguyen Long monta sur le trone sous le nom de Le Thai Tong. Le Sat devint ministre regent et, en 1434, fut eleve au rang de premier ministre.

Cependant, durant sa regence, il manifesta une tendance autoritaire et rigide, se mefiant des autres meritorieux, notamment Le Nhan Chu, qu’il fit accuser et executer. De nombreux fonctionnaires furent destitues, exiles ou severement punis, suscitant crainte et ressentiment au sein de la cour.

Lorsque Le Thai Tong grandit et prit personnellement les rênes du pouvoir, les tensions s’aggraverent. En 1437, accuse d’abus de pouvoir et de complots, Le Sat fut arrete, destitue et finalement autorise a se suicider chez lui, en reconnaissance de ses grands merites passes. Il mourut en juillet 1437 ; ses biens furent confisques et sa famille sanctionnee.

En 1453, sous Le Nhan Tong, ses descendants furent amnisties. En 1484, sous Le Thanh Tong, Le Sat fut rehabilite a titre posthume, recevant le titre de Thai bao et celui de Canh quoc cong, reconnaissant officiellement les services d’un heros fondateur a la fin tragique.

Culte

Le temple Ngoc Lan, situe dans le complexe historique de Lam Kinh, a 51 km au nord-ouest de Thanh Hoa, commune de Xuan Lam, district de Tho Xuan, classe monument historique national en 1962, est dedie a la princesse Le Thi Ngoc Lan et a sept grands fondateurs de la dynastie Le, dont Le Sat.

References

1. Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
2. Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
3. Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
4. Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.

Tiếng Trung

黎杀（Le Sat，?—1437）

参加蓝山起义

现存史料未明确记载黎杀（Le Sat）的出生年份，也不清楚其少年时期的生活情况。关于他的生平事迹，仅从其参加蓝山起义之后才开始有所记述。黎杀是蓝山起义中具有代表性的将领之一，与蓝山起义事业及15世纪初越南争取民族独立的历史进程紧密相连。

1407年，胡朝在抗击外来侵略的战争中失败，明军在张辅（Truong Phu）和沐晟（Moc Thanh）的率领下进入大虞，对越南实施殖民统治。在这一背景下，社会民不聊生，反抗情绪在各地暗中滋长。戊戌年（1418）春，黎利（Le Loi）在蓝山举旗起义，自称平定王，正式发动抗明战争。黎杀是最早加入义军的成员之一，自创业之初便追随黎利，与之共历艰难险阻。

随着力量的发展，蓝山义军逐步由防御转为进攻。1420年10月，在施郎，义军击败了由李彬（Ly Ban）和方政（Phuong Chinh）指挥的明军主力部队，这是一次具有重要意义的胜利，显著削弱了该地区明军的军事力量。随后，1420年底，黎利主动驻军巴览寨，运用疑兵之计迫使明军出战。明将谢方（Ta Phuong）和横城（Hoanh Thanh）固守不出，黎利则命军队不断骚扰，使敌军疲惫混乱。在这一阶段，黎杀与黎豪（Le Hao）奉命分兵猛攻敌军据点，击溃多支明军部队，缴获大量战利品，逐渐扭转了战场力量对比。义军声威日盛，周边地区百姓纷纷响应并支援抗战。

1424年，战事重点转向具有重要战略地位的乂安。义军攻占茶兰州并俘获乂安知府后，正准备围城，恰逢明军援兵抵达。双方在可留关展开决战，此役成为蓝山起义的标志性胜利之一。黎利采用诱敌深入之策，引敌入险，再以伏兵反击。黎杀与多位将领担任先锋，亲自冲锋陷阵，致使明军遭受重创，多名敌将被杀或被俘。战后，义军乘胜追击，迫使明军退守乂安城，蓝山义军声名远播，抗战局势出现重大转折。

1425年，明军集中力量救援乂安之际，黎利察觉西都城防御空虚，遂决定发动突袭，派遣由黎礼（Le Le），黎杀（Le Sat），刘仁注（Luu Nhan Chu），黎篆（Le Trien），黎被（Le Bi）等将领率领的精锐部队迅速攻城。突袭行动成效显著，歼敌甚多，严重打击了明军士气。此役不仅扩大了解放区范围，也极大鼓舞了清化地区民众，为进一步解放敌方重要城池奠定基础。

通过这些重大战役可见，黎杀不仅自起义初期便追随义军，更是蓝山起义中的核心将领之一，为多次具有转折意义的胜利作出了重要贡献。

蓝山起义中的主要战功

1426年8月，黎利决定将战场扩展至北方，分兵三路进攻。其中，由丁礼（Dinh Le），阮玺（Nguyen Xi），李篆（Ly Trien），杜秘（Do Bi）率领的一路，在卒洞—祝洞大败王通（Vuong Thong）所率十万明军，使北部明军形势迅速崩溃。随后，黎利自陇江出兵，会师西符烈、东符烈，对东关形成严密包围。王通一度求和，旋即反悔，继续固守。

为彻底孤立东关，黎利命军分攻周边城池。黎杀奉命与诸将进攻昌江城，此城为明军北方援军的重要枢纽。

1427年，东关包围圈日益收紧，乂安、调调等地明军相继投降或溃逃。在激战中，义军主将丁礼（Dinh Le）与李篆（Ly Trien）于王通突袭中阵亡，黎杀被调任接替，负责围攻东关南面。

1427年6月，黎杀晋升司马，与太尉陈元翰（Tran Nguyen Han）共同指挥昌江攻城战。义军采用掘地道、四面火攻与重兵器强攻等综合战术。至9月，昌江城被攻克，城中明将自尽。此役彻底切断明军北方援线，意义极为重大。

被困东关的王通向明廷求援。1427年底，明廷派柳升（Lieu Thang）与沐晟（Moc Thanh）分别率大军入境。黎利命黎杀率军于险要的支陵关拦击柳升。

在支陵，黎杀施行诱敌之策，引明军入伏。柳升轻敌冒进，于马鞍山遭伏击被杀。随后，黎杀继续指挥追击，歼灭后续援军，迫使其退至昌江并被围歼，崔聚（Thoi Tu）、黄福（Hoang Phuc）等将被俘。同时，沐晟所率云南军亦告失败。援军全军覆没，王通被迫议和撤军，蓝山起义遂告全胜。

封赏

1428年，国家统一，黎利即皇帝位，是为黎太祖（Le Thai To），年号顺天，定都东京，恢复大越国号。黎杀被封为“绥忠赞治协忠谋国功臣”，入内检校司寇、平章军国重事（宰相）。

1429年农历5月3日，黎太祖册封93名功臣，黎杀受封县上侯，列功臣第一等。

黎太祖时期

1429年（顺天二年），黎太祖命黎杀与群臣持金册，立长子黎思齐（Le Tu Te）为国王辅政，并立黎元龙（Le Nguyen Long）为皇太子，足见其深得信任。1433年，黎杀被加封为“扬武靖难功臣”，升任大司徒，位居朝廷首位。

黎太宗时期

1433年闰八月，黎太祖崩，皇太子黎元龙即位，是为黎太宗（Le Thai Tong）。黎杀成为托孤重臣，行使辅政权，1434年被尊为首相，执掌朝政。

然其执政日趋专断，多疑群臣，尤忌刘仁注（Luu Nhan Chu），并以诬告手段将其杀害。朝中敢于直谏或可能对立者，多遭罢黜、流放或重罚，刑法严苛，引发官僚不满。

1434—1435年间，黎杀权势几乎笼罩朝廷，甚至凌驾于年轻皇帝之上。虽为开国功臣，仍受厚待，但随着黎太宗亲政，君臣矛盾日益尖锐。皇帝拒绝其干预内廷，并计划召郑可（Trinh Kha）回京掌兵。

1437年，黎杀权势受威胁而惶恐失措，群臣借机上疏弹劾其专权滥杀。黎太宗下令逮捕黎杀，罢免其官职。其私养武士、图害黎银（Le Ngan）之事败露后，被判重罪。念其功劳，皇帝准其在家自尽，免于公开处刑。

1437年7月，黎杀自尽，家产被抄，亲属与党羽或贬或罚。1453年，黎仁宗（Le Nhan Tong）大赦，赐田其后裔。1484年，黎圣宗（Le Thanh Tong）追赠太保，封景国公，正式恢复其开国功臣地位。

祭祀

玉兰殿位于蓝京历史遗迹群（蓝山起义根据地），距清化市西北51公里，属春蓝社、寿春县，1962年被列为国家级历史遗迹。殿内现供奉黎氏玉兰公主（Le Thi Ngoc Lan）及黎朝七位开国功臣，分别为：
刘仁注（Luu Nhan Chu）、范问（Pham Van）、黎杀（Le Sat）、黎银（Le Ngan）、阮李（Nguyen Ly）、黎文灵（Le Van Linh）等。

参考资料

1. Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
2. Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
3. Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
4. Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.