Niên đại: Triều vua Lê Chiêu Tông
Chất liệu: Kim loại đồng
Kích thước: Đường kính: 25,8 mm; độ dày: 1,7 mm; trọng lượng: 4,2 gram
Loại hình: Tiền lưu hành
Nơi phát hiện: Hoàng thành Thăng Long
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền có dáng hình tròn, tâm đục lỗ vuông, thể hiện cấu trúc trời tròn đất vuông chuẩn mực của tiền tệ cổ truyền phương Đông. Thân tiền đanh chắc, bề mặt phẳng phiu và kỹ thuật đúc đạt độ hoàn thiện tốt. Cả gờ viền mép ngoài lẫn gờ viền quanh lỗ vuông ở hai mặt trước và sau đều đúc nổi cao, sắc gọn, tạo khung thành kiên cố bảo vệ mặt chữ khỏi sự mài mòn trong quá trình lưu thông.
Mặt trước tiền đúc nổi 4 chữ Hán: Quang Thiệu thông bảo 光紹通寳, bố cục theo lối đối đọc chéo (trên – dưới, phải – trái). Nét chữ kế thừa phong cách chữ Hoa áp kết hợp Chân thư độc đáo từ các triều đại trước; khổ chữ to rộng, đường nét rõ ràng, thanh thoát, đúc nổi khối sắc nét và phân bổ cân xứng quanh 4 hướng của lỗ vuông trung tâm.
Mặt sau lưng tiền để trơn hoàn toàn, không đúc hoa văn hay ký tự phụ trợ, để lộ bề mặt kim loại đồng cổ phẳng mịn và sẫm màu tự nhiên.
Hiện vật được đúc và ban hành sau cuộc binh biến chấn động vào tháng 4 năm Bính Tý (1516), khi đại thần Trịnh Duy Sản cùng triều thần giết vua Lê Tương Dực rồi tôn lập Lê Y (Lê Chiêu Tông) lên ngôi hoàng đế, đặt niên hiệu Quang Thiệu nhằm hợp thức hóa quyền bính và điều tiết lưu thông tiền tệ tại kinh sư trong giai đoạn triều chính đầy biến loạn.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là chứng tích vật chất trực tiếp phản ánh giai đoạn khủng hoảng trầm trọng và phân liệt quyền lực sâu sắc của vương triều Lê Sơ đầu thế kỷ XVI. Dù hoàng đế Chiêu Tông lên ngôi trong bối cảnh các phe phái quyền thần tranh chấp quyết liệt và khởi nghĩa nông dân nổ ra khắp nơi (điển hình là cuộc khởi nghĩa Trần Cảo), triều đình vẫn khẩn trương đúc tiền mang niên hiệu mới nhằm khẳng định tính chính thống của đấng quân vương và duy trì huyết mạch tài chính quốc gia.
Giá trị văn hóa: Niên hiệu “Quang Thiệu” mang hàm ý làm rạng rỡ và tiếp nối sự nghiệp huy hoàng của tổ tông; minh văn “thông bảo” tiếp tục khẳng định chủ quyền tiền tệ độc lập của nước Đại Việt, thể hiện sự bảo lưu kiên định các điển chế tiền tệ cung đình bất chấp tình hình chính trị suy vi.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện trình độ đúc đồng điêu luyện của các lò đúc kinh thành thế kỷ XVI với biên viền nổi cao sắc sảo, bề mặt phẳng mịn; nghệ thuật thư pháp chữ Hoa áp đạt đến độ tài hoa, nét chữ thanh gọn, đĩnh đạc và khoáng đạt, tạo nên phong cách thẩm mỹ tiền tệ vừa trang nhã vừa nghiêm cẩn.
Giá trị độc đáo: Là đồng tiền lưu hành của một trong những vị vua cuối cùng thời Lê Sơ trước khi vương quyền hoàn toàn rơi vào tay quyền thần Mạc Đăng Dung; hiện vật được phát hiện tại trung tâm quyền lực Hoàng thành Thăng Long, sở hữu giá trị khoa học đặc biệt quan trọng đối với nghiên cứu khảo cổ học kinh thành, lịch sử thể chế và cổ tiền học giai đoạn mạt kỳ Lê Sơ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
