Niên đại: Triều vua Lê Thế Tông
Chất liệu: Kim loại đồng
Kích thước: Đường kính: 24,5 – 25 mm; độ dày: 1,1 – 1,5 mm; trọng lượng: 3,6 – 3,9 gram
Loại hình: Tiền lưu hành
Nơi phát hiện: Hoàng thành Thăng Long
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền có dáng hình tròn, tâm đục lỗ vuông, thể hiện cấu trúc trời tròn đất vuông chuẩn mực của tiền tệ cổ truyền phương Đông. Tiền được đúc nhiều lần qua các đợt phát hành khác nhau nhưng đều giữ được độ đanh chắc, bề mặt phẳng phiu và kỹ thuật hoàn thiện tương đối đồng đều. Biên tiền ở cả mặt trước và mặt sau đều được đúc rất rộng bản, gờ mép nổi cao và sắc nét, tạo thành vành đai bảo vệ kiên cố giúp chữ bên trong lòng tiền tránh bị mài mòn trong quá trình lưu thông.
Mặt trước tiền đúc nổi 4 chữ Hán: Gia Thái thông bảo 嘉泰通寳, bố cục theo lối Chân thư đối đọc chéo (trên – dưới, phải – trái). Nét chữ đúc rõ ràng, mạch lạc, đanh gọn và sắc sảo; khổ chữ rất nhỏ nhắn, khiêm nhường nhưng được sắp đặt cân đối, hài hòa trong khoảng lòng tiền được bao bọc bởi gờ biên rộng.
Mặt sau lưng tiền để trơn hoàn toàn, không đúc hoa văn hay ký tự phụ trợ, để lộ bề mặt kim loại đồng cổ phẳng phiu và sẫm màu tự nhiên.
Hiện vật được đúc và ban hành sau cuộc chính biến cung đình năm Quý Dậu (1573), khi Tiết chế Trịnh Tùng bức tử vua Lê Anh Tông rồi tôn lập Thái tử Lê Duy Đàm mới 7 tuổi lên ngôi hoàng đế, đặt niên hiệu Gia Thái nhằm khẳng định vương quyền hợp pháp của Nam triều trong giai đoạn cuộc chiến tranh Nam – Bắc triều đang diễn ra khốc liệt.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là chứng tích vật chất trực tiếp phản ánh giai đoạn bước ngoặt hình thành thể chế “Vua Lê – Chúa Trịnh” trong lịch sử Việt Nam. Việc đúc tiền dưới niên hiệu vua Lê Thế Tông minh chứng rằng dù quyền lực thực tế nằm trong tay chúa Trịnh Tùng, thể chế Nam triều vẫn duy trì tuyệt đối danh nghĩa hoàng quyền của nhà Lê để ban hành tiền tệ, khẳng định tính chính thống đối trọng trực tiếp với nhà Mạc tại Thăng Long.
Giá trị văn hóa: Niên hiệu “Gia Thái” mang hàm ý điều tốt lành lớn lao và sự yên bình, hanh thông của đất nước; việc phát hành tiền tệ mang danh nghĩa triều Lê là công cụ tuyên truyền chính trị mạnh mẽ, thu phục nhân tâm và củng cố niềm tin của bách tính vào sự nghiệp trung hưng của hoàng tộc họ Lê.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện nét đặc trưng mỹ thuật tiền tệ riêng biệt thời Lê Trung Hưng với tỷ lệ gờ biên rất rộng bản kết hợp tương phản độc đáo cùng khổ chữ rất nhỏ; nghệ thuật thư pháp Chân thư mực thước, từng nét chữ nhỏ nhưng nổi khối đanh chắc, sắc sảo, phản ánh tay nghề đúc khuôn kim loại rất tinh chuẩn.
Giá trị độc đáo: Là đồng tiền lưu hành đầu tiên đánh dấu thời kỳ chấp chính của Tiết chế Trịnh Tùng dưới danh nghĩa phò tá vua Lê Thế Tông; hiện vật được phát hiện tại Hoàng thành Thăng Long, mang giá trị lịch sử và khảo cổ học đặc biệt sâu sắc đối với nghiên cứu về thể chế chính trị lưỡng đầu, tiền tệ học và khảo cổ học thời kỳ phân tranh thế kỷ XVI.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
