Tên hiện vật: Bộ tượng Kim Cương chùa Đọi Sơn
Niên đại: Thời Lý, khoảng năm 1118–1121
Chất liệu: Đá sa thạch nguyên khối
Số lượng: 6 pho tượng
Loại hình: Điêu khắc tượng – phù điêu Phật giáo
Đơn vị lưu giữ: Chùa Long Đọi Sơn, xã Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, năm 2024
Giới thiệu bảo vật
Bộ tượng Kim Cương chùa Đọi Sơn là di vật tiêu biểu của nghệ thuật điêu khắc Phật giáo thời Lý, gắn liền với tháp Sùng Thiện Diên Linh được xây dựng tại chùa vào đầu thế kỷ XII. Bộ tượng nguyên gốc gồm tám vị Kim Cương, được bố trí thành bốn cặp trấn giữ bốn cửa tháp. Hiện nay, sáu pho tượng còn được bảo tồn, là những thành phần quan trọng góp phần tạo nên giá trị kiến trúc và nghệ thuật của ngôi tháp.
Các pho tượng được tạc bằng đá sa thạch nguyên khối, có kích thước tương đương người thật, tạo hình theo phong cách kết hợp giữa tượng tròn và phù điêu. Các vị Kim Cương đều đội mũ trụ, mặc giáp phục, đi hia cao cổ, hai tay chống kiếm trước bụng trong tư thế đứng nghiêm trang, thể hiện phong thái uy nghiêm, cương nghị nhưng vẫn toát lên vẻ đôn hậu. Trên mũ, giáp phục và các chi tiết trang trí xuất hiện nhiều hoa văn tinh xảo, nổi bật là mô típ hoa cúc dây và các họa tiết cánh hoa.
Trải qua thời gian, chiến tranh và thiên tai, cả sáu pho tượng đều có những phần bị hư hại như đầu, tay, chân, kiếm và hoa văn trang trí. Tuy vậy, hiện trạng còn lại vẫn cung cấp nhiều tư liệu có giá trị cho việc nghiên cứu nghệ thuật điêu khắc, trang phục và tín ngưỡng Phật giáo thời Lý.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Bộ tượng gắn liền với tháp Sùng Thiện Diên Linh, công trình kiến trúc Phật giáo nổi tiếng thời Lý, góp phần làm sáng tỏ lịch sử xây dựng chùa Đọi Sơn và sự phát triển của Phật giáo Đại Việt đầu thế kỷ XII.
Giá trị nghệ thuật: Các pho tượng nổi bật với kỹ thuật chạm khắc đá tinh xảo, bố cục cân đối, hình thể vững chãi và thần thái sinh động. Hệ thống hoa văn trên mũ, giáp phục và các chi tiết trang trí thể hiện trình độ tạo hình cùng óc thẩm mỹ đặc sắc của nghệ nhân thời Lý.
Giá trị văn hóa – tôn giáo: Hình tượng Kim Cương phản ánh quan niệm về các vị thần hộ trì Phật pháp, đồng thời thể hiện tư tưởng và đời sống tín ngưỡng Phật giáo trong xã hội Đại Việt thời Lý.
