Niên đại: Thời Lê Trung Hưng
Chất liệu: Đá xanh nguyên khối
Kích thước: Tỷ lệ kích thước tương đương người và ngựa thật; tượng quan cao khoảng 1,6 – 1,7 m; tổng thể khối tượng dài khoảng 2 m
Loại hình: Tượng tròn điêu khắc lăng mộ
Nơi phát hiện: Khu di tích Lăng Dinh Hương, thôn Dinh Hương, xã Đức Thắng, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang
Đơn vị lưu giữ: Ban Quản lý Di tích Lăng Dinh Hương
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là một khối điêu khắc tượng tròn bằng chất liệu đá xanh nguyên khối, mô tả hình ảnh viên võ quan cận vệ (kỵ sĩ) đứng trang nghiêm dắt chiến mã phục vụ chủ nhân. Tượng người được tạc ở tư thế đứng thẳng đĩnh đạc bên cạnh chiến mã, một tay nắm chắc dây cương, hông đeo đao dài (gươm lệnh) vắt chéo theo quy chế thị vệ chốn quân doanh. Nhân vật khoác áo bào dài chạm nếp rủ mềm mại, đầu đội mũ ôm sát gáy, gương mặt toát lên thần thái quắc thước, nghiêm cẩn với râu cằm dài, ánh mắt cương trực của bậc võ tướng bảo vệ bờ cõi.
Chiến mã bên cạnh được chế tác tinh xảo với các chi tiết yên cương, bàn đạp, dải đệm phủ lưng ngựa chạm nổi hoa văn mây lửa và các đường viền kỷ hà đặc trưng thời Lê Trung Hưng. Khối đá được đục đẽo, mài gọt điêu luyện, vừa giữ được độ đanh chắc, khối lượng đồ sộ của chất liệu đá xanh vùng Kinh Bắc, vừa diễn tả chân thực cấu trúc giải phẫu và sự sinh động của trang phục, vũ khí.
Tượng kỵ sĩ dắt ngựa này được đặt án ngữ đăng đối trước khu mộ táng của Quận công La Quý Hầu (La Đoan Trực, 1688 – 1749) – một danh thần từng hai lần đi sứ phương Bắc và lập nhiều quân công trấn giữ bờ cõi dưới ba triều vua Lê. Hiện vật đã được các chuyên gia số hóa bằng công nghệ quét 3D độ phân giải cao (VR3D), bảo lưu trọn vẹn dữ liệu hình khối, bề mặt và hoa văn vào kho lưu trữ số di sản văn hóa quốc gia.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật gắn liền trực tiếp với cuộc đời và sự nghiệp của Quận công La Quý Hầu – vị đại thần phụ trách thủy binh, thị vệ dưới thời vua Lê Ý Tông và Lê Hiển Tông. Tượng là minh chứng sinh động cho chế độ thị vệ, võ bị và nghi lễ mai táng danh tướng thời Lê Trung Hưng, phản ánh vị thế trọng yếu của vùng đất Hiệp Hòa (Bắc Giang) – địa bàn phên dậu hiểm yếu phía Bắc kinh thành Thăng Long, gắn với phòng tuyến sông Như Nguyệt lịch sử.
Giá trị văn hóa: Tượng kỵ sĩ đứng hầu cùng chiến mã biểu thị trật tự kỷ cương phong kiến và lòng trung nghĩa tuyệt đối của đội cận vệ đối với chủ tướng. Sự hiện diện của đao kiếm, chiến mã trong quần thể lăng mộ phản ánh truyền thống thượng võ, tinh thần sẵn sàng bảo vệ giang sơn xã tắc của cư dân xứ Bắc qua nhiều thời kỳ.
Giá trị nghệ thuật: Là một trong những kiệt tác đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc đá dân gian thời Hậu Lê thế kỷ XVIII. Nghệ nhân xưa đã làm chủ hoàn hảo kỹ thuật chạm lộng, chạm nổi trên khối đá xanh cứng, diễn tả thành công thần thái đạo mạo, phi phàm của con người kết hợp cùng sự uy dũng, mực thước của chiến mã. Đường nét nếp áo uốn lượn và hoa văn yên ngựa đạt đến độ tinh tế hiếm thấy trong hệ thống lăng tẩm Việt Nam.
Giá trị độc đáo: Hiếm có di tích lăng mộ Quận công nào bảo lưu được cặp tượng võ quan dắt ngựa bằng đá xanh nguyên khối còn giữ độ nguyên vẹn cao và kích thước đồ sộ như ở Lăng Dinh Hương. Hiện vật là tiêu bản mẫu mực đại diện cho nghệ thuật tạc tượng đá lăng mộ vùng Kinh Bắc, đồng thời là một trong những di sản điêu khắc cổ tiêu biểu được bảo tồn và lan tỏa giá trị nhờ công nghệ số hóa 3D tương tác đa chiều.
Nguồn ảnh: VR3D / Dữ liệu Di sản Văn hóa Bắc Giang
