Chùa Bái Nại (Nga Sơn, Thanh Hoá)

Chùa Bái Nại (Nga Sơn, Thanh Hoá)

Quần thể di tích đền, chùa, phủ Bái Nại thuộc thôn Bái Nại, xã Nga Hải, huyện Nga Sơn. Bái Nại là tên gọi chính, gọi chung quần thể di tích này và cũng là tên địa danh của vùng đất. Là địa điểm có nhiều công trình văn hóa tín ngưỡng nên ngoài tên gọi, di tích còn mang những tên gọi riêng, gọi theo thần hiệu của các vị thần được thờ ở di tích như: Đền thờ Đông Hải đại vương Nguyễn tôn thần, Kiêm Thông Minh Cung Mang tôn thần, Vực Quang tôn thần, Cán Phương Đô nguyên soái tôn thần, Giám sát Đô đài Đại tướng quân, Thủy Tiên Tiên Dung phu nhân, Mãn Đường Hoa Công chúa, Liễu Hạnh Công chúa thượng đẳng thần, Phủ đức thánh Mẫu. Các vị thần được thờ trong di tích là những nhân thần có công lao với đất nước, với nhân dân. Công lao đó được các triều đại ghi nhớ, nhân dân tôn sùng. Do vậy nhân dân lập đền, phủ, chùa làm nơi hương khói thờ tự.

Địa lý

Thôn Bái Nại, xã Nga Hải, huyện Nga Sơn tỉnh Thanh Hóa xưa thuộc thôn Bái Nại, huyện Nga Sơn, phủ Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa. Phía tây bắc giáp xã Nga Giáp, phía đông giáp xã Nga Thành, phía đông nam giáp xã Nga Liên, phía tây nam giáp xã Nga Yên. Di tích tọa lạc trên một khu đất hình chữ nhật vị trí địa lý nơi đây rất đặc biệt, phía trước là đường 5 cũ đi nhà thờ Phát Diệm Ninh Bình, phía sau là đường 10 mới đi Phát Diệm Ninh Bình. Xa xa là dãy núi Tam Điệp trùng trùng lớp lớp, tạo thành một bức tường thế ôm đỡ khu di tích.

Bái Nại là một vùng đất đồng bằng ven biển, có hệ thống giao thông tương đối thuận lợi, vùng đất này năm xưa là nơi tụ cư buôn bán của nhiều thế hệ con người. Bái Nại (tức là Bãi muối) là tên đặc trưng của một làng nghề. Phản ánh một ý niệm đầy đủ về sự hình thành và phát triển trong tiến trình lịch sử người dân Bái Nại đã sáng tạo ra nhiều nét đẹp văn hóa về vật chất như: Đền Ngoại, đền Bái Nại, phủ Bái Nại, chùa Thái Hòa… và nét đẹp văn hóa, tinh thần như lễ hội mùng 10/3 và 2/8 âm lịch cùng các hoạt động sinh hoạt văn hóa làng xã khác…

Quần thể di tích đền, phủ, chùa Bái Nại là nơi thờ Phật, thờ Mẫu và thờ nhiều vị nhân thần, thiên thần có công với làng với xã.

Đền Bái Nại thờ các vị thần:

Đông Hải Đại Vương Nguyễn Phục, Theo sách “Thanh Hóa chư thần lục bản dịch của Viện Nghiên cứu Hán Nôm (bản viết tay trang 18) và các bản sắc phong, thần tích ở đền đều ghi: “Thôn Bái Nại thờ thần họ Nguyễn tên Phục người xã Đoàn Tùng, huyện Gia Lộc, xứ Hải Dương, khoa thi năm Quý Dậu, niên hiệu Thái Hòa thứ 11 (1453) ông đỗ Đệ nhị giáp Tiến sĩ. Nguyễn Phục là người hay chữ, văn võ toàn tài không những giỏi việc quân cơ, ông còn tham gia công việc ở chốn quan trường. Năm Quang Thuận thứ 5 (1464) đời Lê Thánh Tông khoa thi Quý Mùi ông là trong những người tham gia làm Giám thị kỳ thi (“Đại Việt sử ký toàn thư” tập III, trang 185, NXB KHXH, HN, 1996). Suốt cuộc đời làm quan Nguyễn Phục luôn là người thanh liêm ngay thẳng, luôn hoàn thành trọng trách của mình, được triều đình trọng dụng. Ông được tín nhiệm cử đi xứ phương Bắc 3 lần, không những vậy ông còn là người thông đoán “Nho – Y – Lý – Số”. Chính nhờ công lao mà ông được thăng chức Thừa tuyên Tham nghị Thanh Hoa. Sau khi ông mất lại tiếp tục hiển linh hộ quốc giúp dân. Sách “Thần tích Việt Nam” có ghi: Sau khi vua chiến thắng giặc Chiêm trở về, trên đường gặp gió to sóng lớn, biển động rất mạnh khiến cho thuyền không đi được. Một đêm nhà vua thao thức lại nghe gió gào sóng dậy trần trọc không sao ngủ được. Vua sực nhớ thuyền lương trễ kỳ hạn là do sóng gây ra trong lòng hối hận thương Đốc Lương bị thác oan. Trong lúc mơ màng vua thấy ông nhung trang chỉnh tề trước giường ngự tâu rằng: “Kẻ hạ thần cảm ơn tri ngộ của bệ hạ nên dầu thác hồn vẫn theo ra chiến trận. Nay nhờ hồng phúc quốc gia bệ hạ dẹp xong Chiêm Khấu, hạ thần lại xin theo hộ giá khải hoàn”. Vua chợt tỉnh trông ra vừng đông trời đã hửng sáng, biển lặng sóng yên. Đại quân vượt biển trở về yên ổn. Vua Lê Thánh Tông ban cho ông tước Đông Hải đại vương và Phúc thần làng Thổ Đà.

Thái úy Sùng Quốc Công Lê Thọ Vực, sách “Đại Nam nhất thống chí” do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn thì “Lê Thọ Vực là người xã Thái Đường, huyện Vĩnh Lộc đời Hồng Đức đi đánh Chiêm Thành, vây thành Chà Bàn, ông xông lên trước phá thành bắt được Trà Toàn, từng giữ chức Bình Di tướng quân lãnh binh sĩ 5 đạo đi đánh Bồn Man, chiếm đất Lão Qua, gia tặng Bình chương quân quốc trọng sự Thái úy Sùng Quốc Công

Ngoài ra nơi đây còn tôn thờ các vị thần khác như: Vực Quang tôn thần, Cán Phương tướng quân, Giám sát Đô đài Đại tướng quân, Sơn Tinh Tiên Dung Công chúa, Mãn Đường Hoa Công chúa.

Di tích chùa 

Căn cứ vào vết tích nền móng và bản vẽ thời Khải Định, cùng các trụ đá còn lại di tích và lời kể của các cụ cao niên trong làng thì chùa Thái Hòa chủ yếu được kiến thiết bằng đá núi Nhồi. Văn bia Trùng tu chùa Thái Hòa có niên đại Khải Định thứ 4 (ngày 01 tháng 12 năm 1919) cho biết: Chùa cũ có 13 pho tượng làm bằng gỗ và bằng đất. Đến năm Bính Tuất (1886) do nạn binh hỏa chùa bị tàn phá. Đến cuối mùa thu năm nay (1919) chuẩn bị đá để xây dựng lại chùa, đá được lấy từ núi Nhồi về,… Qua nội dung văn bia có thể thấy rằng, chùa Thái Hòa là ngôi chùa có lịch sử hình thành từ rất lâu, nhưng do biến thiên của lịch sử nên không còn giữ được nguyên trạng.

Phủ Mẫu Bái Nại

Phủ Mẫu Bái Nại thờ thánh Mẫu Liễu Hạnh (nhân dân sở tại thường gọi là Miếu Bà), một vị Mẫu có vị trí quan trọng trong đời sống tín ngưỡng Việt Nam. Về bài trí thờ tại phủ Mẫu Bái Nại, đại thể được bài trí như sau: Lớp trên cùng là nơi đặt ba pho tượng Tam tòa Thánh mẫu; Lớp thứ hai là nơi đặt tượng Nữ quan hầu; Lớp thứ 3 là nơi đặt tượng Ngũ vị Tôn ông; Gian thờ bên tả là nơi thờ Đức Thánh Trần (Trần Quốc Tuấn); Gian thờ bên hữu là nơi thờ Bà chúa Sơn Trang và Hội đồng Thánh.

Hiện nay quần thể di tích chùa, đình, phủ Bái Nại tọa lạc trên một khu đất hình chữ nhật với tổng diện tích 2,6 mẫu. Phía trước di tích là đường số 5 đi Phát Diệm; có ao đền nằm phía Đông Nam; ao chùa nằm phía Tây Nam, hệ thống hướng phía trước có hai cổng vào; một vào chùa; một vào đền. Tính từ cổng vào đền là bình phong có giếng, bước vào là sân, qua sân là đền chính. Đền chính gồm nhà tiền tế 7 gian theo kiếm trúc triều ngang (hướng Nam) tiến lên là 3 gian chùa đá.

Từ trung tâm đền chính (đi về hướng tây) có nhà Giải vũ quay mặt về đông qua mặt sân dọc gọi là sân trong tả. Chính giữa nhà hình vuông (sang bên phải) là sân hữu, tiếp theo là dãy nhà Giải vũ bên hữu quay mặt về tây. Sau 3 ngôi nhà dọc và sân về hướng Nam, tiếp nối trung điện là hậu cung hay còn gọi là chính tẩm. Từ 3 gian nhà dọc qua mặt sau hẹp đến phủ Mẫu. Phủ Mẫu là một ngôi nhà 7 gian tiếp lễ quay mặt hướng Đông. Phía sau là Trung điện là chính tẩm. Tiếp phủ Mẫu là đền Bà 3 gian nhà dọc quay mặt hướng Đông. Giáp nhà dọc, dưới gốc cây đa lớn là lầu Cô.

Đền phủ chùa Bái Nại là một công trình kiến trúc liên hoàn gần như khép kín được xây dựng trên một khuôn viên rộng với gần 10 công trình lớn nhỏ. Đặc biệt có 5 công trình kiến trúc đá và gỗ bao gồm:

– Một ngôi Tiền tế của đền 7 gian dài 20m, là kiến trúc gỗ;

– Ngôi nhà vuông kiến trúc đá quý;

– Ngôi Trung điện kiến trúc đá 3 gian dài 8m, rộng 4m bao gồm cả hệ thống cột đá tròn, vì theo xà, hoành tải vuông bằng đá;

– Chùa là công trình kiến trúc cột đá vuông 3 gian thường gọi chùa đá;

– Phủ Mẫu cũng được làm bằng đá.

Trải qua thời gian, đến nay di tích không còn nguyên vẹn, nhiều phần kiến trúc bị hư hỏng, xuống cấp. Các kết cấu cột trụ nằm ngang trên bề mặt di tích và các cầu cống, đường làng. Phần Trung điện của đền chính đã được phục hồi gồm một tòa nhà ngang 3 gian, một tòa nhà dọc 2 gian kết cấu dựng trên sử dụng các cột đá cũ trước đây bị sập đổ. Di tích ngày nay tọa lạc hướng Nam trên thửa đất số 246 với diện tích quy hoạch 7.258m2.

Cụm di tích lich sử văn hóa đền, phủ, chùa Bái Nại đến nay trải qua bao năm tháng chiến tranh, nắng mưa, bão lũ đã bị tàn phá nặng nề, các công trình kiến trúc cũ không còn. Những năm gần đây được sự quan tâm của các cấp chính quyền, được sự hằng tâm hằng sản nhân dân thôn Bái Nại và tín đồ Phật tử gần xa đã đóng góp tiền của, công sức xây dựng lại khi di tích ngày một khang trang hơn. Đây là một quần thể di tích rất cần được bảo vệ và tạo cơ sở pháp lý để có điều kiện tiếp tục tu tạo, góp phần giáo dục truyền thống quê hương đất nước cho mọi thế hệ.

Tham khảo

  • Chùa Xứ Thanh (Tập IV), Đại đức Thích Nguyên Hối
Chấm điểm
Chia sẻ
eaf8a521bd23787d2132

Bài viết

Bài viết đang được cập nhật

Nội dung chính

Thờ tự
Nhân vật
Nội dung đang được cập nhật.
Lễ hội
Nội dung đang được cập nhật.
Hình ảnh
Video

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

pexels4035926