Chùa thuộc làng Đậu Nguyên, xã Nga Mỹ, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, nên thường được gọi tên chùa theo đơn vị hành chính là chùa Đậu Nguyên.
Lược sử
Qua các tài liệu còn lưu giữ cùng một số di chỉ khảo cổ học trên địa bàn huyện cho biết cách ngày nay hơn 4000 năm ở Nga Sơn đã có người sinh sống. Tuy nhiên đối với mảnh đất Nga Mỹ, theo gia phả của một số dòng họ trong xã cho biết, các dòng họ đến sinh cư lập làng sớm nhất ở mảnh đất này vào thế kỷ X và đến đầu thời kỳ Lê Trung Hưng (TK XVII) trở đi các làng xã ở Nga Mỹ mới trở nên ổn định và đông đúc. Các dòng họ sinh sống ở Nga Mỹ, như dòng họ Mai, Trần, Trương, Phạm, Lê, Nguyễn, Trịnh…
Trải qua các thời kỳ lịch sử, địa danh và địa giới hành chính của xã có nhiều thay đổi. Thời kỳ tự chủ vùng đất này thuộc Chi Nga hoặc Nga Lạc, đến thời thuộc Minh lệ vào phủ Thanh Hóa. Đời Lê Quang Thuận thuộc vào Nga Giang, phủ Hà Trung. Đầu thế kỷ XIX dưới thời nhà Nguyễn, các làng Yên Hạnh, Đậu Yên, Đậu Nguyên, Mỹ Hưng và Nga Lộ nằm trong tổng Mậu Lâm, thuộc huyện Nga Sơn, phủ Hà Trung.
Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, các cấp hành chính là châu, phủ, quận được bãi bỏ. Đầu năm 1946, chính quyền cách mạng tổ chức lại đơn vị hành chính cho phù hợp với tình hình mới. Lúc này các làng Nga Lộ, Đậu Yên, Đậu Nguyên, Mỹ Hưng và Mậu Tài thành lập xã Nga Mỹ. Làng Yên Hạnh thành lập xã Toàn Thắng. Đến tháng 5 năm 1947, các xã Toàn Thắng, Nga Mỹ, Yên Khang, Tùng Lâm sát nhập thành xã An Mỹ. Đến tháng 5 năm 1954, xã An Mỹ được chia ra làm 3 xã: Nga Mỹ, Nga Văn và Nga Yên. Xã Nga Mỹ gồm 6 làng: Yên Hạnh, Đậu Yên, Đậu Nguyên, Mỹ Hưng, Nga Lộ và Mậu Tài.
Năm 1977, xã Nga Mỹ thuộc huyện Trung Sơn, tỉnh Thanh Hóa trên cơ sở sáp nhập hai huyện Hà Trung và Nga Sơn. Đến tháng 8 năm 1982 xã Nga Mỹ thuộc huyện Nga Sơn trên cơ sở chia lại huyện Trung Sơn như trước năm 1977 theo Quyết định số 149/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng.
Tháng 3 năm 1989 thực hiện Quyết định số 188/QĐ-HĐBT ngày 23/12/1988 xã Nga Mỹ đã cắt làng Mậu Tài và 1/3 làng Yên Hạnh để lập thị trấn Nga Sơn. Đến nay Nga Mỹ gồm 5 làng: Yên Hạnh, Đậu Nguyên, Đậu Yên, Nga Lộ, Mỹ Hưng và từ năm 1992, 5 làng được chia làm 8 thôn, từ thôn 1 đến thôn 8.
Làng Yên Hạnh bao gồm thôn 1 và thôn 2; Làng Đậu Yên thôn 3; Làng Đậu Nguyên thôn 4; Làng Mỹ Hưng thôn 5; Làng Nga Lộ bao gồm thôn 6, thôn 7 và thôn 8.
Sự phát triển của xã Nga Mỹ là kết quả của nhiều thế hệ người, các dòng họ ở đây đã đồng sức, đồng lòng cải tạo đồng ruộng, chống thiên tai, địch họa, xây dựng lên xóm làng trù phú và tạo dựng được một đời sống tinh thần khá phong phú.
Chùa Đậu Nguyên là một trong những di tích trong bức tranh tín ngưỡng của xã Nga Mỹ.
Theo các cụ cao niên trong làng cho biết: chùa Đậu Nguyên được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XIX. Trải qua nhiều sự biến thiên của lịch sử, dưới tác động của thiên nhiên và con người, ngôi chùa đã bị hư hỏng và được trùng tu lại nhiều lần.
Hiện nay chùa Đậu Nguyên bao gồm các công trình: Sân chùa, Tiền đường, Hậu điện và nhà Mẫu.
Cấu trúc chùa
Chùa được xây dựng quay mặt hướng Nam có cấu trúc theo kiểu hình chữ Đinh (丁). Từ ngoài vào trong di tích gồm có các công trình sau:
* Chùa chính:
– Sân chùa: hình chữ nhật, kích thước chiều dài 10,8m; chiều rộng 9,7m, được lát gạch bát màu đỏ 25cm x 25cm. Trước sân đặt pho tượng Quan Âm Bồ Tát. Tượng có tư thế đứng trên đài sen, một tay cầm bình nước Cam Lộ, một tay kết ấn.
– Nhà Tiền đường (Bái đường):
Tiếp giáp với sân là nhà Tiền đường 3 gian được xây theo kiểu tường hồi bít đốc tay ngai, có kích thước dài 7,4m; rộng 4,7m; cao 6,5m. Phía trong xây cuốn vòm, bên trên dán ngói vẩy, bờ nóc đắp hình lưỡng long chầu nhật. Phía dưới gồm 4 cột hiên hình vuông, được nối liền với nhau bằng tường cuốn vòm, phía trên các đầu cột đắp trang trí hình bông sen. Hiên nhà có kích 2thước chiều rộng 1,1m; chiều dài 7,4m.
Tiền đường gồm 3 cửa cuốn vòm: Cửa giữa có kích thước chiều cao 2,2m; rộng 1,2m, hai cửa bên có kích nhỏ hơn cao 2,1m; rộng 0,8m. Các cánh cửa được làm bằng gỗ theo kiểu cửa bức bàn.
– Nhà Hậu cung: được nối với Tiền đường theo kiểu hình chữ Đinh (丁) bằng ba cửa thông gian cuốn vòm, cửa giữa có kích thước rộng 1,6m; cao 2,2m, hai cửa bên kích thước rộng 0,6m; cao 2,1m. Mái Hậu điện cũng được xây theo kiểu cuốn vòm, bên ngoài chồng diêm, hai tầng mái dán ngói giống nhà Tiền đường. Hậu cung, có kích thước chiều dài 6m; chiều rộng 3,95m.
* Nhà Mẫu: được xây dựng về phía đông bắc, bên tả của ngôi chùa, gồm 3 gian Tiền đường và 1 gian Hậu cung theo kiểu chữ Đinh (丁).
– Tiền đường: gồm 3 gian được xây theo kiểu tường hồi bít đốc tay ngai, chiều dài 7m; chiều rộng 6m; cao 6,2m. Phía trong xây theo kiểu cuốn vòm, bên trên dán ngói vẩy. Ba cửa cũng được làm cuốn vòm. Cửa giữa có kích thước chiều cao 2,3m; rộng 2m, hai cửa bên có kích nhỏ hơn cao 2,1m; rộng 1,2m. Các cánh cửa được làm bằng gỗ theo kiểu cửa bức bàn.
– Hậu cung: Hậu cung dài 4m, rộng 4m. Hệ thống các hoành tải, rui, mè được làm bằng luồng, lợp ngói máy.
Hệ thống thờ tự
* Chùa chính:
– Nhà Tiền đường: Ở phía đông đặt ban thờ và tượng Đức Ông, phía Tây là ban thờ và tượng Thánh tăng.
– Hậu cung: được bài trí 4 lớp tượng thờ bằng gỗ:
Lớp thứ nhất: Tầng cao nhất của bàn thờ ở chính điện, sát vách, có 3 pho tượng gọi là Tam Thế Phật, tức là các vị Phật của ba thời gian: quá khứ, hiện tại và vị lai. Phật quá khứ là Phật A Di Đà, Phật hiện tại là Phật Thích Ca Mâu Ni, Phật tương lai là Phật Di Lặc. Ba tượng Tam Thế có kích thước và hình dáng giống nhau, đỉnh đầu có gồ thịt nổi cao như búi tóc, tóc xoắn ốc, tai dài, ngực có chữ vạn (卍) mình có sắc hoàn kim sáng rực, mặt nguyệt. Ba pho tượng Tam Thế được đặt ngồi trên tòa sen.
Lớp thứ hai: đặt tượng Phật A Di Đà trong tư thế ngồi tọa thiền.
Lớp thứ ba: tượng Phật nghìn mắt nghìn tay, được diễn tả bằng hình tướng nữ, với ý nghĩa có thể nhìn thấy mọi nỗi khổ của chúng sinh và giang tay cứu vớt chúng sinh thoát khỏi bể khổ trầm luân.
Lớp thứ tư: tượng Cửu Long diễn tả Phật Thích Ca Mâu Ni lúc mới sinh. Theo truyền thuyết, khi ngài mới giáng sinh, có chín con rồng xuống phun nước cho ngài tắm. Tắm xong, ngài tự đi được bảy bước về phía trước, tay trái chỉ lên trời, tay phải chỉ xuống đất mà nói “Thiên thượng thiên hạ, duy ngã độc tôn” (trên trời dưới trời chỉ có Phật tính trong ta là tôn quý nhất).
* Nhà mẫu:
– Tiền đường: Gian bên trái đặt ban thờ các vị Quan lớn (gồm 4 pho tượng), gian bên phải đặt ban thờ Tứ phủ.
– Hậu cung: Gồm 3 lớp tượng: Trên cùng là 3 pho tượng Tam tòa thánh Mẫu, lớp thứ hai đặt pho tượng Mẫu Thượng Thiên và tượng Ngọc Hoàng; lớp thứ 3 đặt 5 pho tượng Ngũ vị tôn ông.
Ngoài các công trình được xây dựng và các pho tượng Phật được thờ, chùa Đậu Nguyên còn lưu giữ được rất nhiều hiện vật cổ có giá trị. Đặc biệt là các hiện vật bằng đá cổ như: 1 khánh đá lớn, 20 tấm đá lan giai, 1 chân tảng, 1 đế cắm lọng tàn, 1 bát hương…
Chùa Đậu Nguyên là một ngôi chùa có giá trị về nhiều mặt lịch sử, văn hóa, mỹ thuật. Đây là một trong những ngôi chùa thờ Phật mang nét đặc trưng truyền thống của những ngôi chùa Việt. Vì thế di tích cần được sự quan tâm của các cấp chính quyền và cơ quan chuyên môn nghiên cứu, bảo vệ và phát huy giá trị của di tích.
Nguồn: Chùa Xứ Thanh (Tập IV), Nguyễn Hữu Toản
_________________________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Dau Nguyen Pagoda, located in Dau Nguyen village, Nga My commune, Nga Son district, Thanh Hoa province, is commonly referred to as Dau Nguyen Pagoda based on administrative units. Built in the late 19th century, the pagoda has undergone several historical changes and renovations. It is part of the development history of Nga My commune and currently consists of a courtyard, front hall, rear hall, and Mother’s house, structured in the shape of the Chinese character ‘Dinh’ (丁). Over its development, the commune has experienced multiple administrative mergers and divisions. Dau Nguyen Pagoda is not only a Buddhist temple but also preserves valuable ancient artifacts such as stone slabs, pedestals, and incense bowls. With its historical, cultural, and artistic value, Dau Nguyen Pagoda requires preservation and attention from governmental authorities and specialized agencies.
Tiếng Trung (Chinese)
位于大源村，雅美社区，雅山县，清化省的大源寺，通常根据行政单位被称为大源寺。建于19世纪末，寺庙经历了几次历史变迁和翻新。它是雅美社区发展历史的一部分，目前包括一个庭院、前殿、后殿和母亲之家，结构上呈现出中国字母“丁”的形状。在其发展过程中，该社区经历了多次行政合并和划分。大源寺不仅是一座佛教寺庙，还保留有许多珍贵的古代文物，如石板、底座和香炉。由于其历史、文化和艺术价值，大源寺需要得到政府机构和专业机构的保护和关注。
Tiếng Pháp (French)
La pagode Dau Nguyen, située dans le village de Dau Nguyen, commune de Nga My, district de Nga Son, province de Thanh Hoa, est communément appelée la pagode Dau Nguyen en fonction des unités administratives. Construite à la fin du XIXe siècle, la pagode a connu plusieurs changements historiques et rénovations. Elle fait partie de l’histoire du développement de la commune de Nga My et se compose actuellement d’une cour, d’un hall frontal, d’un hall arrière et de la maison de la Mère, structurée sous la forme du caractère chinois ‘Dinh’ (丁). Au fil de son développement, la commune a connu plusieurs fusions administratives et divisions. La pagode Dau Nguyen n’est pas seulement un temple bouddhiste, elle conserve également de précieux artefacts anciens tels que des dalles de pierre, des socles et des bols à encens. Avec sa valeur historique, culturelle et artistique, la pagode Dau Nguyen nécessite une préservation et une attention de la part des autorités gouvernementales et des organismes spécialisés.
