Tên gọi và vị trí địa lý
Nằm ở cửa ngõ phía Tây Nam của thành phố Hải Phòng, Vĩnh Bảo là một huyện giàu truyền thống văn hóa, cách mạng và hiếu học. Trên địa bàn huyện hiện có 95 di tích được cấp có thẩm quyền xếp hạng; trong đó có chùa Đông Tạ hóa thân như Trung tâm sinh hoạt của Giáo hội Phật giáo huyện Vĩnh Bảo.
Chùa Đông Tạ (còn gọi là Đông Ân), tên chữ Thiên Hương tự thuộc cụm đền chùa Đông Tạ nằm ở cuối làng Đông Tạ, khu phố Lam Sơn, thị trấn Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng.
Lịch sử và nhân
Ghi chép trong cuốn Chùa cổ Hải Phòng, tập 1,
Chùa Đông Tạ tên chữ là Đông Ân tự có nguồn gốc từ thời Trần do bà Đặng Thị Ngọc Liễn hưng công xây dựng. Theo truyền ngôn, bà là người làng Đông Tạ, có nhan sắc và trí thông minh tuyệt vời nên được vua Trần (hiện chưa xác định được là vị vua nào) tuyển làm Chính vương nội cung. Sau khi bà sinh được con trai, đã xin vua cấp một bè gỗ lim để đưa về quê xây dựng chùa làng. Từ đó đến nay, ngôi chùa đã nhiều lần được trùng tu, tôn tạo. Một trong những lần đại tu lớn vào nửa cuối thế kỷ XVIII, rồi năm 1942.1
Trong bài viết Chùa Đông Tạ những ngày đầu đông, tác giả Đức Tùy cũng cho hay “Theo tư liệu lịch sử chùa Đông Tạ (còn gọi là Đông Ân) có từ thời Vua Hùng thứ 18, không chỉ thờ Phật mà còn là cơ sở hoạt động cách mạng thời kỳ kháng chiến.”2
Chùa gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của cộng đồng làng xã. Sư Tổ chùa là Hòa thượng Thích Tâm Tuy, luôn giáo hoá, vận động các phật tử đóng góp tiền, gạo nuôi dưỡng cán bộ, thương bệnh binh, động viên các đệ tử của mình cởi áo cà sa lên đường nhập ngũ. Khi bị địch bắt, tra tấn hết sức dã man nhưng Ngài cắn răng chịu đau đớn nhục thân, quyết không phản bội cách mạng, trở thành tấm gương sáng cho mọi người noi theo.
Tới năm 2004, sau khi được công nhận Di tích Lịch sử Văn hóa cấp thành phố, việc tu bổ chùa mới được tập trung ở quy mô lớn. Ngày 13/12/2009, tức ngày 27/10 năm Kỷ Sửu, thị trấn Vĩnh Bảo tổ chức lễ khánh thành chùa Đông Tạ sau gần 6 năm xây dựng theo thiết kế mới trên nền chùa cũ.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa Đông Tạ có diện tích khoảng 6000m2 với khuôn viên rộng rãi, bao gồm nhà Tổ, nhà Mẫu, nhà vong, nhà khách, giảng đường Phật học, giải vũ, vườn tháp, hồ Quán Âm… Cổng Tam quan bề thế được quét màu vàng tươi như màu áo Phật. Bước qua cổng Tam quan là ngôi chùa cổ. Bên trái là khu nhà La Hán Đường chạy dài thẳng tắp cổ kính rêu phong, nhìn ra hồ Quan Âm. Đáng chú ý là nội thất ngôi Bảo Điện có nhiều hạng mục làm bằng gỗ tứ thiết, trong đó có các hệ thống cột bằng gỗ lim vững chắc, mỗi cột cao 9,5 mét. Theo sư thầy trụ trì Thích Diệu Tâm, nếu làm cột xi măng giả gỗ theo kiểu lắp ghép thì tiến độ hoàn thiện chùa đã được rút ngắn từ lâu.
Đi hướng phải của Chính điện là khu vườn tháp Tổ, nơi an nghỉ của 5 vị trụ trì tiền nhiệm. Bước vào ngôi Tam Bảo thật rộng lớn đa sắc màu. Từ màu nâu của hệ thống tượng Phật, đến các đồ thờ tự và màu nâu của gỗ đã đủ nói lên sự huyền bí của ngôi chùa quê. Các vì kèo, các câu đối và bức trướng được các người thợ Cúc Bồ, huyện Ninh Giang đục đẽo tỉ mỉ, khéo léo như mang cả trái tim và khối óc của những tìm người thợ vào từng sản phẩm của mình. Tòa Tam Bảo gom 7 gian tiền đường và 5 gian hậu cung. Mái chùa chồng diềm 2 tầng 8 mái, lợp ngói mũi hài với những đầu đao cong, thanh thoát.
Hiện vật
Trong chùa là hệ thống tượng Phật được sơn son thếp vàng lộng lẫy. Vị trí cao nhất la 3 pho Tam Thế, tiếp theo là A Di Đà, Quán Âm Niêm Hoa, Phật Bà Quán Âm, tượng Thị Giả. Cuối cùng là toà Cửu Long với Thích Ca Sơ Sinh. Tại tòa tiền đường là nơi an vị của thần tượng Hộ Pháp Khuyến Thiện, Hộ Pháp Trừng Ác; Đức Thánh Hiền, Đức Ông…
Ngoài hệ thống tượng Phật, trong chùa còn lưu giữ nhiều đồ thờ quý như: chuông đồng niên đại Minh Mạng thứ nhất (1821) cao 153cm, đường kính miệng 58cm; quả chuông lớn (cao 170cm) đúc năm 2001. Dãy La Hán đường có cả thảy 13 pho tượng La Hán cao to như người thực, mỗi pho có một vẻ tạo tác nghệ thuật, mang đậm nét chân thân sang quý.
Xếp Hạng Di Tích
Chùa Đông Tạ là một điểm thu hút rất đông các Phật tử, khách thập phương đến chiêm bái, là một điểm hẹn thăm quan, du lịch hấp dẫn của huyện Vĩnh Bảo. Chùa được công nhận Di tích Lịch sử Văn hóa cấp thành phố năm 2004.
Chú thích
- Thích Thanh Giác, Chùa cổ Hải Phòng, tập 1, Nxb Hải Phòng, 2017, tr 92-94.
- Đức Tùy, Chùa Đông Tạ những ngày đầu đông, Website phatgiao.org.vn, số ra ngày 10/10/2015.
__________________________
Các ngôn ngữ khác
1. English
Architecture and landscape
Dong Ta Pagoda covers an area of approximately 6,000 square meters with a spacious compound that includes the Patriarch Hall, Mother Goddess Hall, Ancestral Memorial House, Guest House, Buddhist Lecture Hall, Bell Pavilion, Stupa Garden, and Quan Am Lake.
The grand Tam Quan gate, painted in bright yellow — the color of Buddhist robes — opens to reveal the ancient temple. On the left stands the Arhat Corridor, a long, moss-covered, timeworn structure overlooking the Quan Am pond.
The interior of the Main Sanctuary (Bao Dien) is notable for its extensive use of precious hardwoods, especially lim wood pillars, each 9.5 meters high. According to the abbot, Venerable Thich Dieu Tam, if the pillars had been made of concrete with wood imitation, the construction would have been completed much earlier.
To the right of the Main Hall lies the Patriarch Stupa Garden, where five former abbots rest. The Tam Bao (Three Jewels Hall) is vast and radiant, with warm brown tones from the wooden altars and statues creating an atmosphere of sacred serenity.
The roof of the pagoda features two-tiered, eight-curved eaves with mui hai tiles, embodying both grandeur and grace.
The intricate wood carvings of beams, couplets, and banners were crafted by artisans from Cuc Bo Village, Ninh Giang District, whose skill and devotion breathe life into every detail.
Artifacts
Inside the pagoda is a magnificent system of gilded Buddha statues. The highest tier features the Three Worlds Buddhas (Tam The), followed by Amitabha (A Di Da), Avalokitesvara with Lotus (Quan Am Niem Hoa), the Goddess of Mercy (Quan Am), and Attendant Statues.
At the lowest level stands the Nine Dragons Pedestal (Cuu Long) depicting the Infant Shakyamuni Buddha (Thich Ca So Sinh).
In the front hall are the statues of the Dharma Protectors — Khuyen Thien and Trung Ac, as well as Saintly Sages and Guardian Deities (Duc Ong).
The pagoda also preserves many valuable ritual objects:
– A bronze bell dated to the 1st year of Minh Mang (1821), 153 cm tall, with a mouth diameter of 58 cm.
– A larger bell, 170 cm tall, cast in 2001.
– The Arhat Corridor contains 13 life-sized Arhat statues, each carved with unique expressions and refined artistic style.
Recognition
Dong Ta Pagoda is a major spiritual destination for Buddhist devotees and visitors from near and far. It was officially recognized as a Municipal-level Historical and Cultural Site by the People’s Committee of Hai Phong City in 2004.
2. Français
Architecture et paysage
La pagode Dong Ta s’étend sur environ 6 000 m² dans un vaste ensemble comprenant la salle des Patriarches, le sanctuaire de la Déesse Mère, la maison des Âmes, la maison des Hôtes, la salle de Conférences bouddhiques, la galerie des Moines, le jardin des Stupas et l’étang Quan Am.
Le portail Tam Quan, majestueux et peint d’un jaune éclatant – la couleur des robes bouddhiques – ouvre sur la pagode ancienne. À gauche, la Galerie des Arhats s’étire, couverte de mousse, face à l’étang Quan Am.
L’intérieur du Sanctuaire principal (Bao Dien) est remarquable par l’emploi massif du bois précieux, notamment du bois de lim, avec des colonnes atteignant 9,5 mètres de hauteur. Selon la Vénérable Thich Dieu Tam, abbesse du temple, si les colonnes avaient été construites en béton imitant le bois, les travaux auraient été achevés bien plus tôt.
Sur la droite se trouve le Jardin des Stupas, où reposent cinq anciens abbés. Le grand hall du Tam Bao déploie sept travées à l’avant et cinq à l’arrière. Son toit à deux niveaux et huit pans, couvert de tuiles « mui hai », confère à l’ensemble une élégance harmonieuse.
Les poutres, les couplets et les bannières ont été finement sculptés par les artisans du village de Cuc Bo, district de Ninh Giang, qui y ont mis tout leur cœur et leur savoir-faire.
Objets conservés
À l’intérieur du temple se trouve un remarquable ensemble de statues bouddhiques dorées à la feuille d’or. Au sommet trônent les Trois Bouddhas des Trois Mondes (Tam The), suivis de Amitabha (A Di Da), Avalokitesvara tenant la fleur de lotus (Quan Am Niem Hoa), de la Déesse de Miséricorde (Quan Am) et des Serviteurs divins.
Tout en bas se dresse le Piédestal des Neuf Dragons (Cuu Long) représentant le Bouddha Shakyamuni enfant (Thich Ca So Sinh).
Dans le vestibule avant sont disposées les statues des Protecteurs du Dharma – Khuyen Thien et Trung Ac, ainsi que des Sages Saints et du Saint Gardien (Duc Ong).
Le temple conserve également plusieurs objets précieux :
– Une cloche en bronze de la première année du règne de Minh Mang (1821), haute de 153 cm et de 58 cm de diamètre.
– Une grande cloche fondue en 2001, haute de 170 cm.
– La galerie des Arhats comprend 13 statues grandeur nature, chacune d’un style et d’une expression unique.
Classement
La pagode Dong Ta est aujourd’hui un haut lieu de pèlerinage et un site touristique majeur du district de Vinh Bao.
Elle a été classée Monument Historique et Culturel de niveau municipal par le Comité populaire de la ville de Hai Phong en 2004.
3. 中文繁體
建築與景觀
東謝寺佔地約六千平方米，環境開闊，寺區包含祖堂、母殿、靈堂、客堂、佛學講堂、僧舍、塔園與觀音湖等。
三門莊嚴宏偉，塗以明亮佛衣黃。穿過山門，即見古剎；左側為羅漢堂，長廊古樸，青苔斑駁，臨觀音湖而建。
寶殿內部多以名木雕構，尤以柚木與鐵力木為主，柱高達九點五米。住持釋妙心法師（Thich Dieu Tam）言：若以水泥仿木裝配施工，寺院早已完工。
主殿右側為祖師塔園，安葬五位歷代住持。三寶殿宏偉壯觀，七間前殿、五間後殿，屋頂為重檐八脊，覆「鞋口瓦」，飛檐輕盈秀逸。
樑枋、楹聯與幔帳皆由寧江郡菊埔村工匠精雕細刻，工藝精湛，融心血於木石之間。
文物
殿內佛像群輝煌奪目，金碧輝映。最高層供奉三世佛，其下為阿彌陀佛、觀音捻花、觀音菩薩、侍者像，最下層為九龍座釋迦誕生像。
前殿安奉護法勸善、護法懲惡、聖賢、聖公等像。
寺中並藏諸多珍貴法器：
– 銅鐘一口，明命元年（1821）鑄，高153厘米，口徑58厘米。
– 大鐘一口，鑄於2001年，高170厘米。
– 羅漢堂供十三尊羅漢像，皆等身塑造，形態生動各異，藝術氣韻深厚。
評級
東謝寺為永保縣重要佛教勝地與旅遊名所，香火鼎盛。
該寺於2004年被海防市人民委員會列為市級歷史文化遺跡。
