Tên gọi và vị trí địa lý
Kiến Thụy, đế đô của nhà Mạc, vương triều “vang bóng một thời” hiện có rất nhiều công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo, đặc sắc, đặc biệt là hệ thống các chùa có giá trị, tồn tại lâu bền với thời gian. Chùa Du Lễ là một trong số những ngôi cổ tự ấy.
Chùa Du Lễ với tên chữ Trúc Am tự thuộc địa phận xã Du Lễ, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng. Chùa nằm trên một thế đất cao, xây quay hướng nam nhìn ra cánh đồng làng mà theo thuyết phong thủy gọi là thế đất “hình nhân bái tướng”.
Trong tấm bia đá “Trúc Am tự bi” niên hiệu Đoan Thái (1586-1587) có đoạn viết:
Xã Du Lễ tổng Nghi Dương là nơi đất đẹp ở đất Dương Kinh. Phía Tây của xã có ngôi chùa cổ tên gọi là Trúc Am. Hình dạng kỳ vĩ, đầm Trà làm vạt, sông Mai làm giải, núi Đồ Sơn làm bình phong, ấp An bao bọc xung quanh, đẹp tốt tựa như thếgiới Tây Thiên.
Lịch sử và nhân vật
Tục truyền, công chúa Thiên Thụy (tức Quỳnh Trân công chúa) được vua cha là Trần Thánh Tông cho về cai quản vùng đất Ngũ Phúc, Tú Đôi, Du Lễ, chiêu dân phiêu tán khai hoang lập ấp cho dựng chùa Trúc Am để thờ Phật.
Theo cuốn Chùa cổ Hải Phòng, tác giả cho biết:
Đến thế kỷ XVI, Thái hoàng Thái hậu họ Vũ, đời vua Mạc Mậu Hợp, niên hiệu Đoan Thái thứ 7 (1587) đứng chủ hưng công tu bổ chùa.
Thông tin này có chút khác biệt so với bài viết Chùa Trúc Am, xã Du Lễ, huyện Kiến Thụy:
Đến thời Mạc, thế kỷ 16, chùa Trúc Am được Thái hoàng Thái hậu họ Vũ, đời vua Mạc Mậu Hợp, niên hiệu Đoan Thái thứ 4 (1589) đứng chủ hưng công lại chùa…
Theo tương truyền, Trúc Am tự được Hoàng Giáp Đoàn Xá cúng tiến đúc chuông. Thái hoàng Thái hậu họ Vũ đã tín thí toàn bộ gỗ lim, dựng 2 gian thượng điện; Hoàng Thái hậu họ Bùi cung tiến tiền bạc làm bậc thềm; lại có các vị đạo sĩ như cẩm Xuyên bá Phạm Tất Dụng, Bái Xuyên bá Phạm Dụng Trung, An Đà bá Đào Chẩm cùng bỏ tiền của trong gia đình, các sĩ vãi và nam nữ trong làng noi theo cùng góp sức tạo hành lang, tô điểm tượng Phật, làm mới đài ngọc…khiến cho ngôi chùa trở thành một công trình tráng lệ nhất vùng.
Cũng theo bài minh khắc trên văn bia ấy viết rằng:
Dương Kinh danh lam
Có chùa Trúc Am
Cột rường đất Việt
Nền điện trời Nam
Chùa được trùng tu
Phúc lưu con cháu
Công này đức ấy
Biển rộng núi cao.
Năm 1947, chùa là nơi đặt trạm quân y của Trung đoàn 41. Nhiều thương binh đã được sơ cứu, cứu chữa và kịp thời chuyển về hậu phương Tiên Lãng để chăm sóc. Từ năm 1948 đến năm 1952, chùa là nơi nuôi giấu cán bộ, du kích. Đến nay, dưới nền chùa vẫn còn lưu lại dấu tích các hầm bí mật năm xưa.
Kiến trúc cảnh quan
Nói về kiến trúc chùa Du Lễ, bài viết Chùa Trúc Am, xã Du Lễ, huyện Kiến Thụy trên trang web Thành đoàn Hải Phòng viết:
Hiện tại chùa có kiến trúc kiểu chữ đinh với 5 gian tiền đường, 3 gian Phật điện làm bằng gỗ lim mang dấu ấn của nền kiến trúc nghệ thuật thời Mạc.
Ngoài ra, chùa còn có các công trình kiến trúc khác như Tam quan – kiêm gác chuông 3 tầng, nhà thờ các vị sư tổ, gian thờ Mẫu phía sau tòa Phật điện tạo thành kiến trúc mang dấu ấn của phong cách nghệ thuật thế kỷ XIX.
Sự kiện và lễ hội
Chùa thờ 2 vị Bồ Tát là Bồ Phá Lặc Bồ Tát quê ở Cao Lâm, Sơn Tây (nay thuộc Hà Nội) được Bố Cái đại vương phong làm Chúa ông và Sang Pháo Bồ Tát được phong làm Phó Chúa ông. Ngoài ra, trong chùa còn thờ Nhật Nam công chúa.
Chùa có những ngày lễ quan trọng như lễ Phật Đản (8/4 âm lịch), lễ Vu Lan (15/7 âm lịch), ngày giỗ Tổ (25/10 âm lịch).
Hiện vật
Hệ thống tượng Phật ở đây khá hoàn chỉnh, tất cả đều được sơn son thếp vàng đẹp mắt, xếp đặt rất trang nghiêm, có niên đại từ thời Mạc, Hậu Lê đến thời Nguyễn. Đáng chú ý nhất là bộ tượng Tam Thế, mang những nét đặc trưng của nghệ thuật tạc tượng thời Mạc, thế kỷ XVI. Bộ tượng được đặt ở vị trí cao nhất của gian thượng điện, gồm 3 pho và được chế bằng gỗ mít. Tượng to bằng người thật, cao 0,8m, khoảng cách giữa hai đầu gối là 0,6m trong tư thế ngồi thiền. Tóc cụm nhỏ xoắn ốc, một vòng tròn nổi phía trên đỉnh đầu tượng trưng cho sự cao quý của nhà Phật. Tượng có gương mặt bầu bĩnh, mũi thẳng, mi cong, tai to gần chấm vai, toát lên vẻ hiền từ, đức độ và cũng thấy sự. đăm chiêu, tư lự. Áo cà sa nhiều lớp phủ qua vai, bắp tay tượng rồi xuống mặt đài sen phía dưới. Đài sen, nơi Phật ngồi thiền có 5 lớp cánh (3 lớp trên ngửa, 2 lớp dưới úp), các cánh múp đều, đầu nhô hẳn ra. Cùng với tượng Tam Thế, chùa Du Lễ còn có tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn, mang phong cách nghệ thuật điêu khắc thế kỷ XVI và quả chuông đồng đúc năm 1801, đời vua Quang Toản, triều Tây Sơn..
Xếp hạng
Năm 2008, chùa đã được xếp hạng là Di tích lịch sử kháng chiến cấp thành phố.
Tham khảo
- Thích Thanh Giác (2017), Chùa cổ Hải Phòng, tập 1, Nxb Hải Phòng.
- Thành đoàn Hải Phòng, Chùa Trúc Am, xã Du Lễ, huyện Kiến Thụy, Website Đoàn Thanh niên cộng sản TP Hải Phòng, số ra ngày 07/05/2023.
