Giới thiệu chung
Chùa Hòe Thị tên chữ Hương Đỗ Tự, nằm trong một khuôn viên rộng và đẹp, nằm trong ngõ 143 Xuân Phương rẽ vào làng Hòe Thị. Tên nôm của làng này là Canh Chợ, trước kia thuộc xã Xuân Phương, huyện Từ Liêm, nay thuộc phường Phương Canh, quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội. Tương truyền chùa được xây dựng vào khoảng giữa thời Lê Trung Hưng, tức là đã hơn 300 năm tuổi.
Lược sử
Hòe Thị ngoài nông nghiệp còn có nghề rèn và nghề hàn thiếc. Dân kể rằng: xưa có vị tướng của vua Hùng thứ 18 đi tuyển quân ngang qua làng, thấy cảnh vật tươi đẹp bèn hỏi thăm một cô gái xem đây là đâu, cô gái chỉ cười nên ngài đặt tên làng là Hòe Thị. Đi sang làng bên, ngài gặp cô gái khác và lại hỏi, cô gái không cười không nói gì cả, ngài liền đặt tên làng là Thị Câm, sau đổi thành Thị Cấm.
Vị tướng đó là Phan Ông Tây Nhạc, gốc người huyện Hà Trung thuộc châu Ái, có công bảo vệ đất nước, về sau được tôn làm thành hoàng của cả 2 làng. Đình Thị Cấm là nơi ngài tuyển quân và việc đó chỉ diễn ra vào một ngày duy nhất. Để kỷ niệm ngày này, dân làng tổ chức lễ hội, trong đó có trò thi kéo lửa thổi cơm. Trong đình còn thờ bà vợ ba của ngài là Hoa Dung, người có công giữ thành và tiếp tế quân lương.
Chùa Hòe Thị ban đầu ở xóm Gáo ven con đường cổ đi từ Cầu Giấy qua Cầu Diễn rồi Thị Cấm đến bến đò Cổ Sở trên sông Đáy (tức bến Giá, nay thuộc xã Yên Sở, huyện Hoài Đức). Căn cứ vào đạo sắc phong cổ nhất và bức chạm khắc còn giữ tại đây, có thể đoán rằng đình có từ thế kỷ XVII. Đến năm 1831 dân làng mới di chuyển đình ra vị trí bây giờ.
Kiến trúc
Chùa tọa lạc trên một khu đất cao ráo có nhiều cổ thụ ở rìa thôn Hòe Thị, cổng sau mở ra đường làng. Cổng trước nhìn về hướng tây ra cánh đồng ở bên kia đường TL70A. Đi qua một sân gạch tuy ngắn nhưng rộng và hai bên có 2 giếng nhỏ hình trái xoan, du khách sẽ đến tam quan khá hoành tráng với cửa chính xây 3 tầng 12 mái và 2 cửa phụ xây 2 tầng 8 mái đắp ngói giả.
Sau tam quan là một sân dài, phía bắc giáp vườn cây lớn, phía nam giáp ao sen ngăn cách với đường làng, chính giữa là phương đình nhỏ xây 2 tầng 8 mái với 16 cột vuông. Tiếp theo, ở cuối sân là tiền đường gồm 5 gian rộng, kết nối với hậu cung 3 gian dài thành hình “chữ Đinh”. Thiêu hương và thượng điện xây 2 tầng khá cao với 3 hàng cửa sổ bên hông. Phía sau tam bảo chếch về phía bắc là khu nhà tăng, nhà khách, nhà thờ Tổ và điện Mẫu rất lớn, tất cả các nếp nhà đều có tường hồi bít đốc.
Trải qua ba thế kỷ với nhiều biến động xã hội và tự nhiên, ngôi chùa từng bị đổ nát nhưng ít nhất cũng đã đại trùng tu vào năm 1928. Ngày 9-1-1990 chùa Hòe Thị được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật quốc gia. Hiện nay, chùa đang được tôn cao và mở rộng nhưng về cơ bản vẫn mang dáng vẻ của nghệ thuật kiến trúc cuối thời Nguyễn.
Di vật
Chùa Hòe Thị hiện nay không lưu giữ được nhiều cổ vật. Tuy nhiên trong tòa tam bảo vẫn có đầy đủ các tượng Phật giáo theo hệ phái Bắc tông, đáng chú ý là một pho tượng Quan Âm Chuẩn Đề với 24 cánh tay thanh thoát. Ngoài ra còn có một đại hồng chung đúc năm 1932 và một quả chuông đồng nhỏ hơn, đúc năm Thành Thái thứ 8 (1896).
_____________________________
Tiếng Anh (English)
Hoe Thi Pagoda, also known as Huong Do Tu, is situated in a spacious and beautiful compound located at Lane 143 Xuan Phuong, branching into Hoe Thi Village. Originally known as Canh Cho Village, it belonged to Xuan Phuong Commune, Tu Liem District. Today, it falls within Phuong Canh Ward, Nam Tu Liem District, Hanoi. The temple is traditionally believed to have been constructed during the reign of Le Trung Hung, making it over 300 years old.
Apart from agriculture, residents of Hoe Thi also engage in blacksmithing and welding. Legend has it that a general of the 18th Hung Kings passed through the village and named it Hoe Thi after encountering a laughing girl. This general was later honored as the ruler of both Hoe Thi and Thi Cam villages. Thi Cam Communal House, where the general recruited soldiers, only operates on one day each year. This day is celebrated with festivals featuring fire pulling and rice blowing competitions. The communal house also worships the third wife of the general, Hoa Dung, who contributed to the defense and provision of soldiers.
Originally, the temple was located in Gao Hamlet along the ancient road from Cau Giay through Cau Dien to Co So Ferry on the Day River. Based on the landscape and remaining engravings, it may date back to the 17th century. However, in 1831, villagers relocated the communal house to its current position.
The architecture of Hoe Thi Pagoda is striking, with its front gate facing west and offering a beautiful view of the fields on the other side of the road. Passing through the triple gate, visitors will encounter a spacious courtyard with two small oval-shaped wells. The temple’s roof is three stories tall with 12 roofs, and it features two side gates with two-story, eight-roof structures adorned with faux tiles. Beyond the triple gate lies a long courtyard, a small communal house, a front hall, and a back hall. Despite facing numerous social and natural upheavals over three centuries, the temple underwent significant renovation in 1928. On January 9, 1990, it was designated as a national historical and architectural relic. Today, the temple is respected and expanded while still maintaining the architectural aesthetics of the late Nguyen period.
Although the temple currently does not preserve many antiquities, it still houses Buddhist statues and some notable relics such as a statue of Guan Yin with 24 arms and a large bronze bell cast in 1932, as well as a smaller bronze bell cast in 1896.
Tiếng Trung (Chinese)
河市寺，又称香杜寺，坐落在宽敞而美丽的院落内，位于宣芳巷143号，分布在河市村。最初，该村被称为灿肇村，隶属于属于属于宣芳区，属于属于属于柳县。如今，它位于河内市南属于属于属于属于芳属于属于属于属于。传统上认为，寺庙是在黎忠洪时期建造的，已有300多年历史。
除了农业外，河市居民还从事铁匠和焊接工作。传说中，一位十八位洪王将军路过该村，遇到一个笑着的女孩后将该村命名为河市。这位将军后来被尊为河市和慈村的统治者。慈村公所，这位将军招募士兵的地方，每年仅在一天内运营。这一天以火拉和吹米比赛为特色的节日庆祝。公所还供奉了将军的第三位妻子华垌，她为保卫和供养士兵做出了贡献。
最初，寺庙位于高峰村，沿着从骨桂经过骨田到底层渡口的古道。根据风景和残留的雕刻，可以追溯到17世纪。然而，1831年，村民将公所迁至现址。
河市寺的建筑十分引人注目，前门面向西方，可以欣赏到马路另一边的田野美景。穿过三道门，游客将会遇到一个宽敞的院子，有两口小椭圆形的井。寺庙的屋顶为三层，有12个屋顶，还设有两个侧门，两层八个屋顶，装饰有假瓦。三门之外是一个长长的院子，一个小公所，一个前厅和一个后厅。尽管在三个世纪中面临了许多社会和自然的动荡，但寺庙在1928年进行了重大翻修。1990年1月9日，它被指定为国家历史和建筑遗址。如今，寺庙受到尊重和扩建，但仍保持着后期阮朝建筑美学。
尽管寺庙目前并没有保存许多古物，但仍然收藏有佛教雕像和一些值得注意的文物，如1932年铸造的具有24只手臂的观音像，以及1896年铸造的较小的铜钟。
Tiếng Pháp (French)
Le temple Hoe Thi, également connu sous le nom de Huong Do Tu, est situé dans un domaine spacieux et magnifique, situé dans le chemin 143 Xuan Phuong, embranchement dans le village Hoe Thi. À l’origine, ce village était connu sous le nom de village Canh Cho et appartenait à la commune de Xuan Phuong, district de Tu Liem. Aujourd’hui, il se trouve dans le quartier de Phuong Canh, district de Nam Tu Liem, à Hanoi. Le temple est traditionnellement considéré comme ayant été construit pendant le règne de Le Trung Hung, ce qui en fait un édifice de plus de 300 ans.
Outre l’agriculture, les habitants de Hoe Thi s’adonnent également à la forge et à la soudure. La légende raconte qu’un général des 18 rois Hung passa par le village et le nomma Hoe Thi après avoir rencontré une fille qui riait. Ce général fut ensuite honoré comme le souverain des deux villages de Hoe Thi et Thi Cam. La Maison Communal Thi Cam, où le général recrutait des soldats, ne fonctionne qu’un seul jour par an. Ce jour est célébré avec des festivals mettant en vedette des compétitions de tir de feu et de soufflage de riz. La maison communale abrite également la troisième femme du général, Hoa Dung, qui a contribué à la défense et à la fourniture de soldats.
À l’origine, le temple se trouvait dans le hameau de Gao le long de l’ancienne route de Cau Giay à travers Cau Dien jusqu’au ferry Co So sur la rivière Day. Selon le paysage et les gravures restantes, il pourrait remonter au XVIIe siècle. Cependant, en 1831, les villageois ont déplacé la maison communale à son emplacement actuel.
L’architecture du temple Hoe Thi est frappante, avec sa porte principale orientée vers l’ouest et offrant une belle vue sur les champs de l’autre côté de la route. En passant par la triple porte, les visiteurs découvrent une cour spacieuse avec deux petits puits de forme ovale. Le toit du temple est à trois étages avec 12 toits, et il dispose de deux portes latérales avec des structures à deux étages et huit toits ornées de fausses tuiles. Au-delà de la triple porte se trouve une longue cour, une petite maison communale, un hall d’entrée et un hall arrière. Malgré les nombreuses secousses sociales et naturelles au cours de trois siècles, le temple a été largement rénové en 1928. Le 9 janvier 1990, il a été désigné comme un site historique et architectural national. Aujourd’hui, le temple est respecté et agrandi tout en conservant l’esthétique architecturale de la fin de la période Nguyen.
Bien que le temple ne conserve actuellement pas de nombreuses antiquités, il abrite toujours des statues bouddhistes et quelques reliques notables telles qu’une statue de Guan Yin avec 24 bras et une grande cloche en bronze coulée en 1932, ainsi qu’une plus petite cloche en bronze coulée en 1896.
