Lịch sử hình thành
Chùa Sùng Quang là tên chữ của chùa Cả, làng Noi, xã Cổ Nhuế, huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội. Gọi là chùa Cả để phân biệt với hai chùa khác trong xã như chùa Hoàng, chùa Bé (thôn Viên) xây dựng sau và nhỏ hơn.
Theo như ghi nhận chùa Sùng Quang do công chúa Minh Hiến, con gái vua Lý Thái Tổ xây dựng cách nay đã gần nghìn năm khi em trai của bà – Đông Chinh Vương được vua cha ban cho vùng Noi làm thực ấp. Sau khi Đông Chinh Vương và bà Minh Hiến mất, nhân dân Cổ Nhuế tôn làm thành hoàng thờ ở đình làng.
Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử thăng trầm khác nhau, đến thời Hậu Lê, chùa bị hư hỏng nặng, theo tấm bia dựng năm Cảnh Hưng thứ 6 (1745) thì lúc đó làng Noi có bà Phạm Thị Độ làm vú nuôi trong phủ chúa Trịnh. Bà đã chăm sóc con gái út chúa Trịnh Giang (1729 – 1740) là Quận chúa Trịnh Thị Ngọc Liên. Khi lớn lên, trước khi bà Độ trở về quê, quận chúa Ngọc Liên đã xin cha cấp cho bà 5 mẫu ruộng và nhiều vàng bạc. Bà Độ đã dùng số vàng đó xây dựng lại chùa Sùng Quang, xin chúa cắm đất ở giữa làng để mở rộng chùa và lập ra chợ Noi ngay cửa chùa. Nhớ ơn bà, sau khi bà mất, nhân dân đã dựng tượng thờ bà ở chùa và lập bia ghi công.
Chùa đã được xây dựng lại từ thời vua Lê Ý Tông (1735 – 1740). Đến nay, khu vực chùa chính vẫn còn nguyên kiến trúc thời Hậu Lê.
Đến thời Thành Thái, năm Nhâm Thìn (1892), chùa lại được tu sửa lớn.
Thờ tự
Để tưởng nhớ công ơn xây dựng người dân làng đã lập đền thờ:
- Đông Chinh Vương.
- Bà Minh Hiến.
- Bà Phạm Thị Độ
Kiến trúc
Chùa chính xây theo kiểu chữ Công gồm tiền đường 5 gian rộng, hậu cung ba gian và nhà hậu quay lưng sát hậu cung. Có nhiều ý kiến cho rằng chùa thời Lý cao rộng hơn vì thấy tượng hai vị Hộ Pháp rất to, không xứng vào ngôi chùa kiến trúc thời Lê thấp nhỏ hơn.
Đến thời Thành Thái, năm Nhâm Thìn (1892), chùa lại được tu sửa lớn, xây tam quan kiểu nhà vuông, hai tầng tám mái, bốn đầu đao mái thượng tạo dáng cong vút, nhà Tổ, đúc lại quả chuông lớn Sùng Quang tự chung. Chùa xây theo hướng Tây nhìn xuống sông Nhuệ.
Chùa Sùng Quang được xây dựng trên khu đất rộng nền cao, nhất là chùa chính, tam cấp kiến trúc thời Lê – Nguyễn hài hoà. Hiện còn 16 bức cốn khắc gỗ các hình rồng, cúc, trúc,… Đặc biệt, trong chùa còn nhiều di vật có giá trị thẩm mĩ cao. Trong số 54 pho tượng có 30 pho tượng Phật cổ lớn đời Hậu Lê, 15 bức hoành phi, 10 đôi cỗ hiệu sơn son thiếp vàng lớn và đẹp ghi niên hiệu Cảnh Hưng, Giáp Thìn (1784). Đồ đá có 11 tấm bia, trong đó có 4 tấm bia trùng tu (một bia thời Cảnh Hưng và ba bia thời Thành Thái).
_____________________________
Tiếng Anh (English)
Sung Quang Pagoda, also known as Ca Pagoda, is located in Noi village, Co Nhue commune, Tu Liem district, Hanoi city. This pagoda was built nearly a thousand years ago by Princess Minh Hien, daughter of King Ly Thai To, and her younger brother – Dong Chinh Vuong, who was granted land in Noi to cultivate by their father, the king. After Dong Chinh Vuong and Princess Minh Hien passed away, the people of Co Nhue revered them as the founders of the village temple. Sung Quang Pagoda has gone through various historical periods and was rebuilt during the reign of King Ly Y Tong in the 18th century. During the Thanh Thai era, in the year of Nham Thin (1892), the pagoda underwent major renovations and still retains its original architecture from the Later Le period. Sung Quang Pagoda houses many precious relics and is constructed on spacious and elevated land, particularly the main pagoda, showcasing the harmony of architecture between the Le and Nguyen dynasties.
Tiếng Trung (Chinese)
崇光寺，又称为寺庙，位于河内市属于德盆区的乡村诺伊。这座寺庙是由明憲公主，即李太祖的女儿，以及她的弟弟—东政王，由他们的父亲国王授予诺伊地区种植的，建于近千年前。东政王和明憲公主去世后，诺伊村的人民尊奉他们为村庙的奠基人。崇光寺经历了各个历史时期，并在18世纪李义宗时期重新建造。在清太祖时期，即1892年的年份，该寺经历了重大的翻新工程，仍保留着后黎时期的原始建筑风格。崇光寺收藏了许多珍贵的遗物，并建在宽敞且高耸的土地上，特别是主要的寺庙，展示了黎朝和阮朝建筑之间的和谐。
Tiếng Pháp (French)
La pagode de Sung Quang, également connue sous le nom de pagode Ca, est située dans le village de Noi, commune de Co Nhue, district de Tu Liem, ville de Hanoi. Cette pagode a été construite il y a près de mille ans par la princesse Minh Hien, fille du roi Ly Thai To, et son frère cadet – Dong Chinh Vuong, qui s’est vu accorder des terres à Noi pour cultiver par leur père, le roi. Après le décès de Dong Chinh Vuong et de la princesse Minh Hien, le peuple de Co Nhue les a vénérés comme les fondateurs du temple du village. La pagode de Sung Quang a traversé différentes périodes historiques et a été reconstruite sous le règne du roi Ly Y Tong au XVIIIe siècle. Pendant l’ère de Thanh Thai, en l’an de Nham Thin (1892), la pagode a subi d’importantes rénovations et conserve toujours son architecture originale de l’époque des Le tardifs. La pagode de Sung Quang abrite de nombreux objets précieux et est construite sur un terrain spacieux et élevé, en particulier la pagode principale, mettant en valeur l’harmonie de l’architecture entre les dynasties Le et Nguyen.
