Tên gọi và vị trí địa lý
Đền Gò Chùa có tên gọi khác là Thánh Mẫu từ (Đền Thánh Mẫu).
Di tích lịch sử Đền Gò Chùa tọa lạc tại xã An Thịnh, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái. Nằm cách trung tâm thành phố Yên Bái khoảng 45 km và cách trung tâm thị trấn Mậu A 5 km. Để đến Di tích này, du khách có thể chọn lựa giữa phương tiện đường bộ hoặc đường sắt, đều thuận lợi.
Nếu chọn phương tiện đường bộ, hành trình có thể bắt đầu từ bến xe Yên Bái, đi theo đường tỉnh lộ 151 khoảng 40 km đến thị trấn Mậu A. Tiếp theo, qua cầu Mậu A và đến Ủy ban nhân dân xã An Thịnh, chỉ còn 1.5 km nữa là đến Di tích Đền Gò Chùa.
Hoặc du khách có thể chọn đường Âu Lâu – Quy Mông – An Thịnh, với quãng đường khoảng 45 km. Khi đến Ủy ban nhân dân xã An Thịnh, chỉ cần đi thêm 1.5 km nữa là bạn sẽ đến Di tích Đền Gò Chùa.
Lịch sử và nhân vật
Đền Gò Chùa thờ công chúa La Bình (Thánh Mẫu Thượng Ngàn), người có công giúp dân làng khai phá đất hoang, trồng lúa nước, dạy dân dệt vải, chữa bệnh…Công chúa La Bình được nhiều đời vua sắc phong là Đệ Nhị Thượng Ngàn La Bình công chúa – Lê Mại đại vương Diệu Tín thiền sư – Chế Thắng Hòa Diệu đại vương thượng đẳng tối linh thần – Đệ tứ nhạc tiên Bạch Anh Quản Trưởng sơn lâm công chúa.
Từ lâu, tâm linh trong đời sống người Việt đã tồn tại với nhiều hình thức tín ngưỡng và tôn giáo đa dạng. Thờ Thánh Mẫu là một tín ngưỡng dân gian bản địa, chặt chẽ liên quan đến văn hóa của người Việt. Việc thờ Phật tử không chỉ là biểu hiện của sự tin tưởng và ngưỡng mộ đối với những vị thần liên quan đến hiện tượng tự nhiên và vũ trụ, mà còn được nhân dân xem như những thực thể sáng tạo, bảo vệ và che chở cho cuộc sống con người. Tục thờ Thánh Mẫu đã trở thành một nhu cầu tín ngưỡng không thể thiếu, nhằm đáp ứng nhu cầu tâm lý của người nông dân, hướng đến sự phồn thực, sự sinh sôi nảy nở, mong ước và khát vọng về cuộc sống trần thế, cũng như ước mong có được sức khỏe và tài lộc (Phúc – Lộc – Thọ). Người dân tại xã Đại Phác (trong tổng Yên Phú thời xa xưa) gồm các dân tộc như người Kinh, người Tày, người Cao Lan đã cùng nhau sống, đoàn kết và gắn bó trong các hoạt động chống giặc ngoại xâm, xây dựng những làng bản phồn thịnh, mang lại cuộc sống yên bình. Mặc dù mỗi dân tộc có bản sắc văn hóa riêng biệt, với phong tục và tập quán khác nhau, nhưng trong cuộc sống hàng ngày và lao động sản xuất, họ đều hoàn toàn phụ thuộc vào thiên nhiên. Do đó, tín ngưỡng thờ thần thánh, thờ thành hoàng, đặc biệt là thờ Mẫu, đã trở thành một tín ngưỡng dân gian thuần Việt, với hi vọng về sức khỏe, tài lộc, may mắn và mong muốn được sự bảo hộ mạnh mẽ và niềm tin. Từ nhu cầu tín ngưỡng và sinh hoạt văn hóa đó, nhân dân xã Đại Phác đã xây dựng đền Gò Chùa (Thánh Mẫu), để cầu nguyện Mẫu (mẹ) phù hộ cho con cháu của họ, mang lại cuộc sống an lành, sức khỏe tốt, cây cỏ xanh tươi, và mùa màng phong phú. Nó cũng là lời cầu nguyện cho sự bình an và thịnh vượng của quốc gia.
Theo các cụ cao niên trong xã, đền Mẫu đã được xây dựng từ thế kỷ XIX. Tọa lạc trên đỉnh đồi, với cả đền và chùa, nơi này được gọi là đền Gò Chùa. Ngôi đền thuộc thôn Chè Vè, xã Đại Phác, thuộc tổng Yên Phú, huyện Trấn Yên.
Trải qua thời kỳ khó khăn của năm 1948 – 1949, khi đồn Đại Bục, Đại Phác, và đồn Gióm bị chiếm đóng bởi bộ đội, giặc Pháp đã tấn công quyết liệt bằng cách ném bom xuống các làng bản và khu dân cư, cũng như những nơi mà họ nghi ngờ là có sự hiện diện của bộ đội và du kích, cùng với kho tàng của dân tộc. Đền Gò Chùa đã chịu nhiệt độ từ những cuộc tấn công này, gây cháy rụi và sập mái. Sau sự kiện này, cộng đồng dân cư đã tự sửa chữa, nhưng một số cột và xà bị cháy xẹm. Trong giai đoạn từ năm 1950 đến 1952, khi tập trung sức người và tài nguyên cho chiến dịch Tây Bắc, cộng đồng không có tổ chức sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng, và không có người trông coi đền. Do đó, qua thời kỳ mưa bão, mái đền bị dột, và sau đó đền bị sập đổ, hư hỏng, đồ thờ thất tán. Từ đó, đến nay, đền Gò Chùa không được phục dựng lại, và để đảm bảo có nơi thờ Phật tử trong mỗi dịp lễ tết, cộng đồng dân làng Chè Vè, xã An Thịnh đã dựng một bàn thờ nhỏ trên nền đền xưa.
Sự tái thiết của đền Gò Chùa diễn ra vào năm 2012. Quy mô của đền bao gồm một nhà xây cấp bốn, lợp ngói, ba gian đại bái và một gian hậu cung. Nó tọa lạc trên mặt bằng của gò chùa, với tổng diện tích là 6.292,5m2. Đặc biệt, địa thế và cảnh quan thiên nhiên tại đây rất đẹp, từ trên đền, người ta có thể ngắm nhìn toàn bộ xã An Thịnh và thị trấn Mậu A.
Kiến trúc cảnh quan
Đền xưa có hình chữ “Đinh” hay còn gọi là chuôi vồ [丁] ; mặt tiền của đền quay về hướng Đông Nam. Đền có bốn hàng chân cột bằng gỗ; lịa ván gỗ xung quanh, mái lợp lá cọ; bên trong có gian đại bái, hậu cung với diện tích khoảng 40-50m2. Ở gian hậu cung, có ban thờ (nhang án) bằng gỗ, cao khoảng 1.5-1.7 mét; rộng gần 3 mét, xung quanh bàn thờ có chạm trổ hình rồng và các hoa văn cầu kì, tinh xảo, khá đẹp mắt.
Các bài trí ở trong đền:
– Gian hậu cung: Ban thờ Chúa bản đền.
– Gian giữa đại bái: Ban thờ Công đồng.
– Bên trái đại bái: Ban Mẫu Sơn Trang.
– Bên phải đại bái: Ban thờ Đức Trần Triều.
Hiện vật
Hiện nay, ở đền Gò Chùa vẫn còn có các hiện vật như tượng, ban thờ, lư hương, hạc… Hầu hết các hiện vật đó đều mới, do nhân dân cúng tiến. Bia đá đặt tại đền Gò Chùa bị vỡ nhiều mảnh nhỏ, chữ mờ, không rõ nội dung ghi trên đó.
Sự kiện và lễ hội
Tết Thượng Nguyên – Rằm tháng Giêng:
- Dân làng chuẩn bị hai lễ, gồm lễ mặn và lễ chay.
- Mục đích cầu mong một năm mới an lành, hạnh phúc và chuẩn bị cho mùa màng mới.
Lễ thờ Mẫu (ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch):
- Ngày lễ quan trọng nhất của đền Gò Chùa.
- Dân gian có câu “Tháng tám giỗ Cha, tháng ba giỗ Mẹ”.
Tết Đoan Ngọ – Lễ giết sâu bọ (ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch):
- Ăn hoa quả để giết sâu bọ và bảo vệ mùa màng.
- Đốt kiến và sử dụng chổi quét lên người để tránh kiến và rôm.
Tết hạ điền (ngày mùng 1 tháng 6) và Lễ xá tội vong nhân (ngày 15 tháng 7 âm lịch):
- Lễ xá tội với tín ngưỡng rằm tháng bảy, giải thoát tội nhân cõi âm.
Lễ Đức Thánh Trần (ngày 20 tháng 8 âm lịch):
- Nhớ đến sự kiện mất của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.
Tết Hạ Nguyên – Lễ mừng Cơm mới (ngày 10 tháng 10 âm lịch):
- Gặt lúa từ ruộng của đền hoặc gia đình để làm lễ mừng cơm mới.
- Nấu xôi, nướng cơm lam và dâng lên đền để tỏ lòng thành, tạ ơn trời đất.
Đóng cửa rừng (ngày 25 tháng Chạp âm lịch):
- Bắt đầu từ ngày này, cấm lên rừng chặt cây cho đến khi mở rừng vào tháng giêng.
Xếp hạng
Với giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học của di tích, ngày 16 tháng 7 năm 2014, Chủ tịch UBND tỉnh đã ký Quyết định số 1119/QĐ-UBND xếp hạng đền Gò Chùa là Di tích lịch sử – văn hoá cấp tỉnh, là cơ sở pháp lý tạo điều kiện cho việc bảo vệ và phát huy giá trị của di tích. Đây không chỉ niềm tự hào, vinh dự của nhân dân xã An Thịnh, huyện Văn Yên mà còn là sự đóng góp làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa của dân tộc
___________________________________________________________________________________________
Các ngôn ngữ khác:
Tiếng Anh (English)
The Go Chua Temple is located in An Thinh commune, Van Yen district, Yen Bai province, 45 km from the city center of Yen Bai. It was built in the 19th century and underwent several renovations. The temple was damaged and collapsed during the war but was restored in 2012.
The Go Chua Temple has the shape of the character “Dinh” and its front faces southeast. It has four wooden columns, wooden boards around, and a thatched roof. Inside, there is a main hall and a rear chamber with an intricately decorated wooden altar. The worship areas include the Lord of the temple, the Community, Mau Son Trang, and Duc Tran Trieu.
The temple hosts various important festivals such as Tet Nguyen Dan, Mau worship day, Tet Doan Ngo, Summer Crop Festival, Feast of Saint Tran, and Forest Closure Day. These festivals are often associated with spiritual beliefs, seeking health, luck, and abundant harvests.
Tiếng Trung (Chinese)
故居庙庙位于宴宾省文严县安成公社，距离安比市中心45公里。它建于19世纪，并经过多次整修。庙宇在战争中受损并倒塌，但在2012年得到修复。
Gò Chùa寺庙呈“丁”字形状，正面朝东南。有四根木柱，周围有木板，屋顶是茅草盖的。内部有主殿和后殿，配有精美装饰的木制祭坛。供奉区域包括庙宇之主，社区，Mẫu Sơn Trang和Đức Trần Triều。
庙宇举办各种重要节日，如越南新年，Mẫu崇拜日，端午节，夏季农田节，圣Trần节和关闭森林日。这些节日通常与精神信仰有关，寻求健康，幸运和丰收。
Tiếng Pháp (French)
Le temple Go Chua est situé dans la commune d’An Thinh, district de Van Yen, province de Yen Bai, à 45 km du centre-ville de Yen Bai. Il a été construit au XIXe siècle et a fait l’objet de plusieurs rénovations. Le temple a été endommagé et s’est effondré pendant la guerre mais a été restauré en 2012.
Le temple Go Chua a la forme du caractère “Dinh” et sa façade est orientée au sud-est. Il a quatre colonnes en bois, des planches en bois autour et un toit de chaume. À l’intérieur, il y a une salle principale et une chambre arrière avec un autel en bois décoré de manière élaborée. Les zones de culte comprennent le Seigneur du temple, la Communauté, Mẫu Sơn Trang et Duc Tran Trieu.
Le temple organise diverses fêtes importantes telles que le Tet Nguyen Dan, le jour du culte de Mau, le Tet Doan Ngo, le Festival des cultures d’été, la Fête de Saint Tran et la Journée de fermeture de la forêt. Ces festivals sont souvent associés à des croyances spirituelles, cherchant la santé, la chance et des récoltes abondantes.
