Giới thiệu chung
Đền gốm thờ phó tướng Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư thuộc thôn Linh Giàng, xã Cổ Thành, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Người dân địa phương vẫn ca câu ca dao quen thuộc về đền Gốm:
“Đền thờ Nhân Huệ anh hùng
Vân Đồn vang dội giặc Nguyên rụng rời”
Lược sử
Theo sách “Lịch triều hiến chương loại chí” của Phan Huy Chú, Trần Khánh Dư được biết đến như một tôn thất nhà Trần và được phong là Nhân Huệ Vương. Ông sinh ra tại thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương, một thành viên trong gia đình quý tộc của triều đại Trần, và thân phụ của ông là Thượng tướng Trần Phó Duyệt.
Từ khi còn nhỏ, Trần Khánh Dư đã thể hiện đam mê với việc học và kiến thức quân sự. Ông đã góp phần quan trọng trong các cuộc kháng chiến chống lại quân Mông Nguyên vào thế kỷ 13. Một trong những chiến công nổi bật của ông là trong trận Đông Bộ Đầu vào năm 1258, khi ông đã sử dụng mưu trí tài tình để tấn công bất ngờ vào trại quân địch, dẫn đến một chiến thắng lớn. Sau trận này, quân Mông Nguyên bị đẩy lui và phải rút quân về nước. Vì công lao này, Trần Khánh Dư được vua phong là Thiên tử nghĩa Nam.
Tuy nhiên, sau một thời gian, Trần Khánh Dư phạm tội và bị triều đình cắt chức. Ông trở về quê làm nghề chèo đò bán than. Tuy nhiên, ông không dừng lại ở đó và tiếp tục góp phần trong cuộc kháng chiến tiếp theo chống lại quân Mông Nguyên.
Trong cuộc họp hội nghị Bình Than vào tháng 11 năm 1282, Trần Khánh Dư lại có cơ hội được vua Trần gặp và phục hồi các chức vụ cũ của mình, sau khi vô tình gặp vua trong tình trạng chèo thuyền chở than. Ông đã đóng góp ý kiến quan trọng trong cuộc họp này và được phong chức Phó tướng đô quân.
Trong cuộc kháng chiến chống lại quân Mông Nguyên lần thứ ba vào năm 1288, Trần Khánh Dư được giao nhiệm vụ quan trọng trên biển. Ông đã đánh bại trận Vân Đồn, làm suy yếu hậu cần của quân địch và góp phần quan trọng vào chiến thắng cuộc kháng chiến.
Ngoài việc là một tướng lĩnh xuất sắc, Trần Khánh Dư cũng nổi tiếng với khả năng luyện binh và hiểu biết sâu sắc về binh pháp. Ông đã viết tựa cho cuốn sách “Vạn Kiếp tông bí truyền thư” của Trần Hưng Đạo, thể hiện tài lãnh đạo và chiến thuật của mình.
Sau những năm tháng góp phần trong cuộc chiến, Trần Khánh Dư về hưu tại Thái Ấp, gần với vùng Trần Xá thuộc Chí Linh, Hải Dương. Ông đã đóng góp vào phát triển kinh tế địa phương và được nhân dân địa phương tôn vinh bằng việc xây dựng một đền thờ tại đầu làng Gốm, gần sông Kinh Thầy, được gọi là “Nhân Huệ Vương từ“.
Trần Khánh Dư qua đời vào ngày 15 tháng 8 năm Kỷ Mão, để lại một di sản lớn lao trong lịch sử quân sự và văn hóa của dân tộc.
Kiến trúc
Qua các giai đoạn lịch sử, di tích đền gốm đã trải qua nhiều lần trùng tu và tôn tạo lại để giữ được giá trị văn hóa và kiến trúc của nó. Ban đầu, đền được xây dựng vào thế kỷ XIV. Vào thời kỳ thế kỷ XVII và XVIII, thời kỳ của triều đại Lê, đền lại được trùng tu, với kiến trúc được thay đổi theo phong cách chũ đinh, bao gồm ba lớp nhà với 5 gian đại bái, 5 gian trung từ và 3 gian hậu cung.
Tuy nhiên, vào cuối thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp tiến đánh vào khu vực Phả Lại, Chí Linh, di tích đền gốm cũng đã không tránh khỏi sự phá hủy. Đền bị họ phá dỡ và đốt cháy.
Nhưng vào năm 1933, nhờ sự nỗ lực của nhân dân địa phương, di tích đã được phục hồi lại hoàn toàn. Các cấu trúc kiến trúc đã được giữ nguyên như cũ, bao gồm ba lớp nhà. Đặc biệt, phần nhà đại bái trước với 5 gian đã được mở rộng thêm hai gian để làm miếu cô.
Gần đây, di tích đền gốm đã được chính quyền các cấp quan tâm và đầu tư vào việc tôn tạo và bảo tồn. Nhờ vào sự quan tâm này, di tích đang ngày càng trở nên khang trang và được du khách đến thăm quan tâm.
Lễ hội
Hàng năm, mỗi độ thu về, từ 13 đến 21 tháng 8 âm lịch nhân dân địa phương tổ chức lễ hội đền Gốm tưởng niệm danh nhân Trần Khánh Dư thu hút hàng vạn người từ nhiều địa phương trở về trong cảnh: “Trên bến, dưới thuyền” đông vui nhộn nhịp. Ca dao xưa làng Gốm còn ghi nhận không khí tưng bừng của ngày hội muôn màu, muôn sắc của một vùng quê:
“ Gốm trông giang thuỷ hữu tình
Càng nhìn, càng thấy vẻ sinh tuyệt vời
Dưới sông thuyền chạy ngược xuôi
Trên bờ phố Gốm hết lời ngợi ca
Đêm đèn đốt tựa sao sa
Đền thờ Nhân Huệ nguy nga lẫy lừng
Nhân dân nô nức tưng bừng
Đón rằm tháng tám hội mừng đua chen”
_________________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
The Gom Temple, dedicated to the Deputy Commander-in-Chief Tran Khanh Du, is located in Linh Giang village, Co Thanh commune, Chi Linh town, Hai Duong province.
According to the book “Lich Trieu Hien Chuong Loai Chi” by Phan Huy Chu, Tran Khanh Du was a talented general of the Tran dynasty, known for his contributions to the resistance against the Mongol invasions. Despite being relieved of his duties, he continued to contribute to the fight.
The Gom Temple has undergone various historical periods and renovations. After being destroyed in the late 19th century, it was restored by local people in 1933. The Gom Temple festival is held annually in the lunar month of August, attracting many participants, especially fishermen, to seek luck and safety at sea.
This is an important part of Northeastern traditional culture that needs to be preserved and passed down to future generations.
Tiếng Trung (Chinese)
位于海阳省池岭镇湖海村的陶祠供奉着副司令员陈康度，当地村民经常歌颂：“康度副司令宏烈”，“云顿风起蒙落荡”，根据潘惠瑜的《历朝献仓疏籍》所述，陈康度是陈朝的一位才华横溢的将领，以其对抗蒙古入侵的贡献而闻名。尽管被免职，他仍继续为抗争做出贡献。陶祠经历了不同的历史时期和翻修。在19世纪末被摧毁后，它于1933年由当地人恢复。陶祠节每年在农历八月举行，吸引许多参与者，特别是渔民，以寻求海上的好运与安全。这是东北传统文化的重要组成部分，需要被保存并传承给后代。
Tiếng Pháp (French)
Le temple de Gom, dédié au commandant adjoint Tran Khanh Du, est situé dans le village de Linh Giang, la commune de Co Thanh, la ville de Chi Linh, dans la province de Hai Duong.
Selon le livre “Lich Trieu Hien Chuong Loai Chi” de Phan Huy Chu, Tran Khanh Du était un général talentueux de la dynastie Tran, connu pour ses contributions à la résistance contre les invasions mongoles. Malgré sa destitution de ses fonctions, il a continué à contribuer à la lutte.
Le temple de Gom a traversé différentes périodes historiques et rénovations. Après avoir été détruit à la fin du XIXe siècle, il a été restauré par les habitants locaux en 1933. Le festival du temple de Gom est organisé chaque année au mois d’août lunaire, attirant de nombreux participants, en particulier les pêcheurs, à la recherche de chance et de sécurité en mer.
C’est une partie importante de la culture traditionnelle du Nord-Est qui doit être préservée et transmise aux générations futures.
