Vị trí
Đền thờ Nàng Han tọa lạc tại huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu. Đây là một địa điểm thờ cúng nhân vật trong truyền thuyết được Nhân dân gọi là Nàng Han. ”Nàng” có nghĩa là con gái, ”Han” có nghĩa là anh hùng.
Lược sử
Trước năm 2004, đền thờ Nàng Han thuộc bản Tây An xã Mường So và bản Phai Cát xã Khổng Lào trong địa phận huyện Tam Đường tỉnh Lai Châu. Nhưng sau khi chia tách tỉnh thì đền Nàng Han được chuyển sang huyện Phong Thổ tỉnh Lai Châu, vốn là khu vực của đồng bào dân tộc Thái trắng định cư sinh sống.
Đằng sau đền thờ mang tên Nàng Han là một câu truyện truyền thuyết đầy hấp dẫn về một nữ Thần. Tương truyền, Nàng Han xuất thân trong một gia đình người Thái nghèo ở Chiềng Sa (nay là xã Mường So, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu). Thuở ấy, giặc phương Bắc hung hãn hoành hành đem quân sang cướp phá, giết chóc, những vị tướng giỏi nhất của các xứ mường được cử đi cũng không thể đánh bại kẻ thù. Trước tình thế nguy kịch, chúa đất phải đốt lửa để tuyển mộ anh tài nhằm tiếp ứng cho các vị tướng, rất nhiều trai tráng đã thi triển tài năng võ nghệ nhưng không một ai trong đó thực sự giỏi giang cả… Nàng đã cải trang thành nam giới, đứng lên kêu gọi thanh niên trai tráng các bản đoàn kết đánh giặc. Nàng đứng đầu cuộc khởi nghĩa của đồng bào 16 xứ Thái quật cường đánh bại giặc xâm lược phương Bắc. Ngày đêm binh thao võ luyện, lương thực tích trữ đầy kho, trận pháp suy tư tính kỹ và ngày ấy cũng đã đến… Nàng tuốt kiếm chỉ về phía địch, giọng hô vang “Đánh đuổi kẻ thù”, cờ của nàng chỉ đơn thuần là chăn thêu treo trên cán tre nhưng vẫn thể hiện được ý chí kiên cường. Trận chiến kéo dài liên tục trong suốt nhiều ngày đêm, đến đúng ngày 30 Tết, giặc đã bại trận mỗi kẻ một phương, còn Nang và các tướng sĩ hênh hoan trở về trong niềm vui chiến thắng. Nhưng khi đến mó nước Nậm So bên cạnh con suối Tùng Lùm, dòng chảy thật mát, làn nước thật trong, Nàng cởi xiêm y để tắm rửa mùi tanh từ máu giặc. Nhưng lạ thay, sau khi gột rửa bụi trần, thân thể Nàng nhẹ bỗng rồi từ từ bay lên trời cao.
Năm ngày sau khi Nàng thăng thiên, những vị tướng do Nàng chỉ huy cũng dần dần biến mất, người dân quanh vùng cho đó là điềm lành và họ coi mó nước Nậm So là “Bảng phong Thần – Thiên Binh Thần Tướng”. Cũng kể từ đấy, đền thờ Nàng được dân bản dựng lên, lễ hội Nàng cũng sinh ra từ đó, một nghi thức trọng đại nhằm tưởng nhớ công lao to lớn của một nữ anh tài.
Nàng Han không chỉ là nhân vật được thờ phụng của người dân ở xã Mường So hay địa bàn tỉnh Lai Châu nói riêng mà Nàng Han là nhân vật thờ phụng của tất cả đồng bào dân tộc Thái Trắng trên cả khu vực Tây Bắc. Trong tâm thức của những người con tộc Thái bản địa, Nàng được tôn sùng như một vị thần bao bọc, che chở và bảo vệ cho muôn dân, cho các bản làng bất kể đó là người Mông, người Dao, người Lự, người Khơ Mú hay người Thái nói riêng. Nàng Han trong tâm linh 16 xứ Thái, xứ Mường ở Tây Bắc giống như Bà Trưng, Bà Triệu đối với người Kinh.
Ngày 25/12/2007, Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu ra Quyết định số 2057/QĐ-UBND công nhận Đền thờ Nàng Han là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh.
Kiến trúc
Đền của Nàng chỉ đơn thuần là một gian phòng nhỏ, sạch sẽ uy nghiêm, không quá nhiều khói hương nghi ngút. Được xây dựng trên một khoảng đất rộng chừng 32m² theo kiểu kiến trúc một gian hai trái và bốn mái phía trên.
Lễ hội
Hàng năm, vào ngày 15/02 Âm lịch tại đền sẽ diễn ra lễ hội thường niên, những cô gái Thái sẽ diện cho mình từng trang phục rực rỡ sắc màu rồi uyển chuyển trong từng điệu múa. Các chàng trai khỏe mạnh thì tràn đầy sức sống trong các trò chơi dân gian truyền thống. Già, trẻ lớn bé vui mừng cùng hàng trục nghìn du khách từ xa đến ghé thăm. Ngoài việc dâng hương, dâng lễ đến Nàng, nhiều người dân còn kính tặng những món ăn ẩm thực độc đáo để cảm tạ công đức của một vị Thần bảo hộ.
_____________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
The temple of Nàng Han is located in Phong Thổ district, Lai Châu province, serving as a place of worship for a legendary figure known as Nàng Han, with “Nàng” meaning girl and “Han” meaning hero. Before 2004, this temple was situated in Tam Đường district, Lai Châu province, but later it was relocated to Phong Thổ district, the geographical area of the White Thai ethnic group. The legend of Nàng Han tells the story of a goddess born into a poor Thai family, who led a rebellion against the northern invaders, and after the victory, ascended to the heavens above the Nậm So stream. In 2007, the temple of Nàng Han was recognized as a provincial-level architectural and artistic heritage site. The architecture of the temple is simple, comprising a small, clean room built on an area of about 32m². Every year on the 15th day of the 2nd lunar month, a traditional festival is held at the temple, featuring Thai girls in traditional costumes and various folk games, attracting thousands of visitors.
Tiếng Trung (Chinese)
娘汗庙位于来克省丰托区，是一座供奉传说中的娘汗的神殿，“娘”意为女孩，“汗”意为英雄。在2004年之前，这座庙宇位于来克省Tam Đường区，后来迁至丰托区，这里是白族人的地理区域。关于娘汗的传说讲述了一个出生在贫穷的泰族家庭的女神，她领导了一次反抗北方侵略者的起义，胜利后，升天至南苏溪上方。2007年，娘汗庙被认定为省级建筑和艺术遗产地。庙宇的建筑简单，由一个约32平方米的小房间组成，整洁干净。每年农历二月十五日，庙宇都会举办传统节日，有泰族女孩穿着传统服装和各种民间游戏，吸引了数千名游客。
Tiếng Pháp (French)
Le temple de Nàng Han est situé dans le district de Phong Thổ, province de Lai Châu, servant de lieu de culte pour une figure légendaire connue sous le nom de Nàng Han, avec “Nàng” signifiant fille et “Han” signifiant héros. Avant 2004, ce temple était situé dans le district de Tam Đường, province de Lai Châu, mais il a été ensuite transféré dans le district de Phong Thổ, la région géographique du groupe ethnique Thai Blanc. La légende de Nàng Han raconte l’histoire d’une déesse née dans une famille thaïlandaise pauvre, qui a mené une rébellion contre les envahisseurs du nord, et après la victoire, est montée au ciel au-dessus du ruisseau Nậm So. En 2007, le temple de Nàng Han a été reconnu comme un site du patrimoine architectural et artistique de niveau provincial. L’architecture du temple est simple, comprenant une petite pièce propre construite sur une superficie d’environ 32m². Chaque année, le 15e jour du 2e mois lunaire, un festival traditionnel est organisé au temple, mettant en vedette des filles thaïlandaises en costumes traditionnels et divers jeux populaires, attirant des milliers de visiteurs.
