Tên gọi
Theo sách Hưng Hóa Phong Thổ Lục triều Lê và Đại Nam Nhất thống chí triều Nguyễn thì Đền Tuần Quán có tên gọi “Đền thần Diệp Phu Nhân Bách Lẫm”. Trong sắc phong được các quan và nho sĩ sử dụng là “Đền Quốc Mẫu Thánh ân Bách Lẫm”. Trước thế kỉ XIX, dân gian thường gọi “Miếu Quán Tuần”. Từ cuối thế kỉ XIX cho đến nay, đền chính thức có tên là “Đền Tuần Quán”.
Lịch sử
Đền có từ đầu thế kỉ XV. Đền thờ mẫu Liễu Hạnh, tương truyền bà chính là Quỳnh Hoa công chúa giáng trần đã có công “Hộ quốc tý dân”. Liễu Hạnh đã lên Yên Bái, hiển ứng ở đền Tuần Quán hóa thành bà già chữa bệnh cho dân, cứu giúp người hoạn nạn, trừ bạo, đem lại sự công bằng cho dân. Vì vậy, vua Lê Hiển Tông năm Cảnh Hưng 44 đã ban cho sắc phong là “Đức chúa Quốc Mẫu Hoàng Ân Phương Dung” và được nhân dân tôn là Thánh Ân thờ tại đền Tuần Quán.
Trải qua các thời kỳ lịch sử, đền không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh của các tín đồ phật tử thập phương mà còn trở thành nơi ghi dấu những sự kiện, những mốc lịch sử quan trọng của đất nước gắn liền với tên tuổi các anh hùng dân tộc. Theo “Hồ sơ Di tích đền Tuần Quán” có ghi thì vào chiều ngày 9/2/1930, các chí sĩ yêu nước của Việt Nam Quốc dân Đảng thuộc Chi bộ Xuân Lũng (Phú Thọ) đã đóng giả làm người hành hương mang theo súng đạn, dao và bom tự tạo hòa vào dòng người trảy hội đền Tuần Quán vào đền bái lễ để bàn kế hoạch khởi nghĩa Yên Bái và đúng 10h đêm ngày hôm sau thì cuộc khởi nghĩa Yên Bái nổ ra.
Năm 1940, đồng chí Hoàng Văn Thụ – Ủy viên Thường trực Trung ương Đảng và đồng chí Bùi Đức Minh đã đi tàu và xuống ở khu vực Tuần Quán vào lưu trú ở đền. Từ đây hai đồng chí đã sang Vân Nam – Trung Quốc gặp Bác Hồ. Đền là nơi thông tin cho nhân dân biết nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa được thành lập vào ngày 2/9/1945 và cũng là nơi được chọn làm chi nhánh quyên góp trong “Tuần lễ vàng” ủng hộ kháng chiến của Chính phủ.
Tháng 7/1946, đền là điểm hội quân của nhiều đơn vị Vệ quốc đoàn Chiến khu I trước khi tấn công bọn phản động Việt Quốc, giải phóng hoàn toàn tỉnh lị. Từ năm 1947 – 1954, đền là khu vực nằm trong tuyến phòng thủ quân sự quan trọng bảo vệ thị xã Yên Bái (nay là thành phố Yên Bái).
Theo thời gian, do chiến tranh và những biến cố thăng trầm của lịch sử đã khiến cho ngôi đền bị tàn phá và hư hại nhiều. Giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc, năm 1998, đền Tuần Quán đã được UBND tỉnh cho phép trùng tu, tôn tạo và xây dựng lại trên nền đất cũ, có tổng diện tích khuôn viên 1.660 m2.
Ngày 4/2/2005, Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái ban hành Quyết định số 41/QĐ-UBND công nhận đền Tuần Quán, phường Yên Ninh, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái là Di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh.
Các nhân vật thờ tự
Đền thờ thánh Mẫu Liễu Hạnh (vị thần cao nhất ở đền Tuần Quán); Lẫm Sơn Công chúa Khâm Sai; Ngũ vị tôn ông; các ông Hoàng; Thánh trần Hưng Đạo Đại Vương người đã có công giúp vua đánh giặc cứu nước.
Hiện vật
Hiện nay, đền Tuần Quán còn lưu giữ 10 đạo sắc phong qua các thời kỳ; 03 bức hoành phi câu đối. Các hiện vật chất liệu đồng: thau đồng, chuông đồng, đài nến, lư hương, bát hương, hạc đồng, bát bửu; Các hiện vật bằng chất liệu gỗ: Hoành phi, câu đối, tượng; Các hiện vật bằng gốm sứ: chum đựng nước thờ, bát hương, lộc bình, lọ hoa. Tổng 31 hiện vật bằng gỗ; 15 hiện vật bằng gốm sứ; 21 hiện vật bằng đồng.
Lễ hội
Từ ngày mồng 1 đến ngày mồng 6 tháng 3 (âm lịch), đền Tuần Quán lại tổ chức lễ hội giỗ Mẫu (Ngày 3 tháng 3 âm lịch Đền tổ chức chính hội).
Thông qua những hình thức sinh hoạt văn hoá mang đậm màu sắc dân gian nói trên đã tạo cho ngày hội thêm sống động và thực sự trở thành nơi giao lưu văn hoá có ý nghĩa.
Tham khảo
- https://www.yenbai.gov.vn/noidung/tintuc/Pages/gioi-thieu-chi-tiet.aspx?ItemID=135&l=Ditichcaptinh&lv=4
- http://lehoi.info/yen-bai/hoi-den-tuan-quan-tai-yen-bai-n1
- https://gody.vn/chau-a/viet-nam/yen-bai/den-tuan-quan
- https://tinnguongthomau.com/yen-bai-den-tuan-quan/
__________________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Tran Quoc Temple, known by various names throughout history, is a temple that deeply influences both the culture and history of Vietnam. The temple was built in the 15th century and worships Mother Lieu Hanh, revered as a saint for her significant contributions to protecting and aiding the people. Throughout various historical periods, the temple has not only been a place of spiritual practice but also a witness to significant events in the nation’s history. From serving as a base for uprisings to playing a role in wars against foreign invaders and later in defending the homeland. Despite enduring historical upheavals and damages, the temple was renovated and restored in 1998. Especially in 2005, Tran Quoc Temple was recognized as a provincial-level historical-cultural relic, acknowledging its important role in Vietnam’s history and culture. To this day, the temple remains a repository of precious artifacts and hosts traditional festivals annually, serving as a meeting point for folk culture and a significant cultural exchange hub.
Tiếng Trung (Chinese)
Tran Quoc Temple（陈国寺）在历史上有多种称呼，是一座深深影响越南文化和历史的寺庙。这座寺庙建于15世纪，供奉着被尊为圣人的柳杏娘娘，她为保护和帮助人民做出了重大贡献。在不同历史时期，这座寺庙不仅是精神实践的场所，也是国家历史上重大事件的见证。从充当起义的基地到在对抗外来侵略者的战争中发挥作用，再到后来保卫祖国。尽管经历了历史上的动荡和破坏，但这座寺庙在1998年进行了翻修和修复。特别是在2005年，Tran Quoc Temple被认定为省级历史文化遗址，承认其在越南历史和文化中的重要作用。直到今天，寺庙仍然是珍贵文物的保存地，并每年举办传统节日，是民间文化的交流点和重要的文化交流中心。
Tiếng Pháp (French)
Le Temple de Tran Quoc, connu sous divers noms à travers l’histoire, est un temple qui influence profondément à la fois la culture et l’histoire du Vietnam. Le temple a été construit au XVe siècle et rend hommage à Mère Lieu Hanh, vénérée comme une sainte pour ses contributions significatives à la protection et à l’aide aux personnes. À travers différentes périodes historiques, le temple n’a pas seulement été un lieu de pratique spirituelle mais aussi un témoin d’événements importants de l’histoire nationale. De servir de base à des soulèvements à jouer un rôle dans les guerres contre les envahisseurs étrangers et plus tard dans la défense de la patrie. Malgré les bouleversements historiques et les dommages endurés, le temple a été rénové et restauré en 1998. Surtout en 2005, le Temple de Tran Quoc a été reconnu comme un site historique et culturel de niveau provincial, reconnaissant son rôle important dans l’histoire et la culture du Vietnam. À ce jour, le temple reste un lieu de conservation d’objets précieux et accueille des festivals traditionnels annuels, servant de point de rencontre pour la culture populaire et un hub d’échange culturel significatif.
