Tên gọi
Đình Hà Hương còn có tên gọi khác là đình Giỗ Hương.
Lược sử
Theo thần tích, đình Hà Hương được xây từ lâu đời, bên trong thờ thành hoàng là hai anh em Thiên uy đại vương và Minh uy đại vương, sống dưới thời vua Hùng Vương thứ 6. Các ngài đã chữa khỏi bệnh dịch cứu dân trong trang Hà Hương và các vùng lân cận, lại có tài cầm quân dẹp giặc Xích Tị (mũi đỏ) sau được vua ban chức Khâm thiên đại tướng quân và Tham tán mưu sự đại tướng quân.
Về sau hai ngày tham gia trị nước, đặc biệt còn lập công lớn trong cuộc kháng chiến chống giặc Ân. Thắng trận rồi hai ngài không nhận ân thưởng mà cùng theo Thánh Gióng lên núi Sóc bay về trời, vua Hùng cho dân sửa lại nhà cũ làm nơi thờ phụng như thượng đẳng phúc thần. Vua cấp ruộng hương hỏa, ban quốc tế hàng năm, ghi công ơn mãi mãi, lại truy phong anh làm Thiên uy đại vương và em làm Minh uy đại vương.
Đến thời Lê, vua cho xây thêm cầu giá ngự, ban cờ “Lệ triều quốc tế” và bộ Lễ thay mặt triều đình hành lễ một năm. Cụ thủ từ cho biết: Đình thôn Hà Hương thờ đại vương anh và được giữ các sắc phong, còn đình thôn Hà Lỗ thờ đại vương em. Ngày nay lễ hội đình làng vẫn được tổ chức chung giữa hai thôn, theo lệ cũ cứ hai năm một lần từ ngày 10 đến 20 tháng giêng âm lịch.
Kiến trúc
Đình đã được trùng tu và tôn tạo nhiều lần, dáng dấp ngày nay chủ yếu vẫn mang phong cách nghệ thuật kiến trúc thế kỷ XVIII, cuối thời Hậu Lê. Đến thế kỷ XIX đầu thời Nguyễn, dân làng sửa chữa lại và dựng thêm nhà tiền tế.
Nền tiền tế đã bị phá hủy trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, sau được sửa thành thềm trước, đủ rộng để chơi cờ người. Sân đình thấp hơn, năm 1961 có xây thêm ở đó một bệ gạch làm sân khấu cho nhà Văn hóa thôn; cổng chung kiểu nghi môn với 4 trụ biểu đơn giản nằm ở sát bên hữu hậu cung và mở về hướng bắc. Nay cổng đó lẫn bệ gạch đã bỏ, một nghi môn mới xây đồ sộ nhìn về hướng nam và mở ra con đường ven làng.
Bố cục mặt bằng đình Hà Hương hiện có hình chữ “Công”. Toà đại đình 5 gian 2 dĩ khá đồ sộ dựa trên 48 cột gỗ có thớt đá kê chân, tòa này nối với hậu cung 3 gian bằng nhà cầu. Đình có bộ mái bề thế và uốn cong với những đầu đao cân đối. Phía trước đình là một sân gạch rất rộng với cây đa cổ thụ ở bên tả. Mặt đình quay về hướng nam, đón gió mát từ cánh đồng thổi qua một ao nước.
Hậu cung đình rộng 3 gian, có 4 bộ vì với cấu trúc kiểu “chồng rường”, gian giữa lát ván che 3 mặt thành khám thờ. Trên trần khám thờ có “màn giếng” vẽ các hoa văn trang trí rất đẹp nhưng nay đã phai mờ màu sắc và bị ám khói đèn nhang. Nơi đặt long ngai với bài vị hai thần hoàng ở vị trí khá cao, phải đóng thang gỗ nhỏ để trèo lên xếp lễ trên hương án và thắp hương.
Di sản
Đình hiện còn khá nhiều hiện vật giá trị. Đặc biệt đã lưu giữ được 53 đạo sắc phong do các triều vua từ năm 1629 (niên hiệu Đức Long thứ nhất đời Lê Thần Tông) đến năm 1925 (niên hiệu Khải Định thứ 10) ban cho.
Trong tòa đại bái đình Hà Hương có bộ hương án và các hoành phi, câu đối cổ rất đẹp. Hai bên chính điện còn có tượng đôi ngựa hồng bạch nom sống động, cụ thủ từ cho biết chúng mới hoàn thành vào tháng 6 năm 2001 và nặng hàng tấn vì được đúc bằng bê tông cốt thép, phải đặt trên bánh lăn để di chuyển.
Hoạt động – Sự kiện
Ngày 21-01-1989 đình Hà Hương đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa quốc gia, cùng đợt với các ngôi đình Hà Lỗ, Lỗ Khê và Hà Vỹ cũng đều thuộc xã Liên Hà.
_________________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Ha Huong Temple, also known as Gio Huong Temple, worships the tutelary deities who are two brothers, Thien Uy Dai Vuong and Minh Uy Dai Vuong. They were known for their contributions in curing diseases, defeating invaders, and participating in the resistance during the reign of the 6th Hung King. After their victory over the An invaders, they ascended to heaven with Saint Giong and have been worshipped as supreme blessed deities. The temple, built long ago and renovated multiple times, showcases 18th-century architectural style from the late Lê and early Nguyen dynasties. The current structure is in the shape of the letter “Cong”, featuring a spacious brick courtyard and an ancient banyan tree. The temple preserves 53 royal decrees from 1629 to 1925 and many valuable artifacts. On January 21, 1989, the temple was designated as a National Cultural and Historical Relic.
Tiếng Trung (Chinese)
河香庙，又名祭香庙，供奉守护神是两兄弟，天威大王和明威大王。他们以治病、击退侵略者和在第六代雄王统治期间参与抵抗而闻名。在战胜殷军之后，他们与圣乔勇一起飞天，被奉为上等福神。庙宇建于很久以前，多次翻修，展现了18世纪后黎朝和早期阮朝的建筑风格。现今建筑呈“工”字形，有宽敞的砖砌庭院和古老的榕树。庙内保存了1629年至1925年的53道封诰和许多有价值的文物。1989年1月21日，庙宇被列为国家文化历史遗址。
Tiếng Pháp (French)
Le temple Ha Huong, également connu sous le nom de temple Giỗ Hương, vénère les divinités tutélaires qui sont deux frères, Thien Uy Dại Vuong et Minh Uy Dai Vuong. Ils étaient connus pour leurs contributions à la guérison des maladies, la défaite des envahisseurs et la résistance pendant le règne du sixième roi Hung. Après leur victoire sur les envahisseurs An, ils ont rejoint le ciel avec le Saint Giong et ont été vénérés comme des divinités bénies suprêmes. Le temple, construit il y a longtemps et rénové plusieurs fois, présente un style architectural du XVIIIe siècle de la fin de la dynastie Le et du début de la dynastie Nguyen. La structure actuelle est en forme de la lettre “Cong”, avec une vaste cour en briques et un ancien banian. Le temple conserve 53 décrets royaux de 1629 à 1925 et de nombreux artefacts précieux. Le 21 janvier 1989, le temple a été classé monument national historique et culturel.
