Tên gọi và vị trí địa lý
Đình Tuân Lộ còn gọi là Đình Trung, hiện nằm ở thôn Tuân Lộ, xã Thổ Tang tỉnh Phú Thọ. Ngày xưa, đình này được gọi là Đình Tam Tổng, bởi nó phục vụ đồng thời cho ba xã là Tam Phúc, An Tường và Tuân Chính, thuộc tổng Tuân Lộ, huyện Bạch Hạc, phủ Vĩnh Tường. Ngoài ra, đình còn được dân gian gọi bằng những tên rất gần gũi như Dùa hay Kẻ Dùa (ngày nay quen gọi là Rùa).
Theo sách “Vĩnh Tường phủ Dư địa chí”, soạn vào thời vua Đồng Khánh (1886), vùng Tuân Lộ xưa có chợ Vòng, là chợ lớn thứ hai trong phủ Vĩnh Tường, chỉ sau chợ Thổ Tang. Điều này cho thấy Tuân Lộ từng là một vùng đất trù phú, cư dân tập trung đông đúc, với đời sống sinh hoạt và buôn bán nhộn nhịp, truyền nối qua nhiều thế hệ.
Cũng giống như nhiều làng xã có bề dày lịch sử, Tuân Lộ không thể thiếu các công trình phục vụ sinh hoạt văn hóa và tín ngưỡng của cộng đồng. Do đó, người dân địa phương đã xây dựng những kiến trúc truyền thống quan trọng, nổi bật là: Đình Tuân Lộ, Miếu Tuân Lộ và Chùa Hoa Dương, tạo nên trung tâm sinh hoạt tâm linh, văn hóa, gắn bó mật thiết với đời sống của người dân nơi đây.
Lịch sử và nhân vật
Đình Tuân Lộ thờ Triệu Thị Loan, người được phong là Đệ nhị phu nhân của Cao Biền, quan Tiết độ sứ nhà Đường tại Giao Châu. Bà sinh ra trong gia tộc có gốc gác như sau: cha là Triệu Công Toàn, quê ở đất Chu Diên, thuộc dòng dõi Triệu Việt Vương, mẹ là Dương Thị Nguyệt, người làng Tuân Lộ.
Khi được Cao Biền lập làm đệ nhị phu nhân, Triệu Thị Loan không chỉ giữ vai trò làm vợ quan mà còn tham gia tích cực vào công việc triều chính, luôn quan tâm đến đời sống của nhân dân. Bà khuyên răn Cao Biền ban hành những chính sách công bằng, có lợi cho dân, đồng thời vận động binh sĩ khai khẩn đất hoang, đào sông, thông dòng chảy và mở rộng hệ thống thủy lợi, góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp, cải thiện đời sống nhân dân.
Trong cuộc chiến chống lại quân Nam Chiếu, khi quân giặc tấn công dữ dội, Triệu Thị Loan cùng binh sĩ dũng cảm cố gắng phá vòng vây. Trước sức mạnh áp đảo của kẻ thù, bà đã quyết định gieo mình tuẫn tiết tại cửa sông trên mảnh đất quê hương Tuân Lộ, để giữ trọn lòng trung nghĩa với dân và nước.
Sau khi bà qua đời, nhân dân Tuân Lộ lập đình thờ Triệu Thị Loan, coi bà là thành hoàng làng, hương khói ngàn đời nhằm tưởng nhớ công lao to lớn của bà trong việc giúp dân, giúp nước, khai hoang mở đất và phát triển thủy lợi. Vùng đất Tuân Lộ từ đó trở thành minh chứng sống cho những đóng góp của bà, nơi người dân trân trọng gìn giữ ký ức về một người phụ nữ vừa có tài, vừa có đức, gắn bó mật thiết với sự thịnh vượng của quê hương.
Kiến trúc cảnh quan
Đình Tuân Lộ tọa lạc ở vị trí trung tâm làng, thuận tiện cho sinh hoạt cộng đồng, cách sông Hồng khoảng 2.000m, cách chợ Táo khoảng 500m. Đình quay hướng Tây Nam, phù hợp với nguyên tắc phong thủy truyền thống, nhằm đón gió mát và ánh sáng tự nhiên. Tổng thể mặt bằng của đình bao gồm nhiều công trình gắn kết: cổng đình, Hữu Vu, nhà văn hóa của thôn, và Đại đình – nơi tổ chức các nghi lễ chính và thờ tự.
Đại đình của Đình Tuân Lộ có mặt bằng hình chữ Nhất, với kích thước tổng thể 21,4 x 13,9m, gồm 3 gian và 2 dĩ. Để lên đình, bước qua 5 bậc thềm làm bằng đá xanh, hai bên có đôi rồng cách điệu uốn lượn, tạo điểm nhấn trang trí. Phía trên bậc thềm là xà ngưỡng (còn gọi là xà địa thu) – phần kết cấu gỗ chịu lực và trang trí điêu khắc tinh xảo.
Đình Tuân Lộ có 6 bộ vì nóc theo kiểu “chồng rường – giá chiêng”, được nâng đỡ bởi câu đầu gối lên hai cột cái thông qua đấu vuông. Đây là đặc trưng tiêu biểu của kiến trúc thời Hậu Lê (thế kỷ XVII), khác với các thời kỳ sau khi câu đầu thường ăn mộng trực tiếp vào cột. Hai vì lửng của đình cũng làm theo kiểu chồng rường, còn các bộ vì nách liên kết giữa cột cái và cột quân được chạm khắc hoa văn tinh tế, thể hiện tay nghề của các nghệ nhân. Liên kết hiên đình sử dụng kiểu kẻ suốt, tạo sự vững chắc nhưng vẫn thanh thoát.
Mái đình làm theo kiểu 1 tầng 4 mái, xòe rộng ra bốn phía, tạo vẻ đồ sộ và cân đối; chiều cao mái chiếm khoảng 2/3 tổng chiều cao đình, lợp ngói di truyền thống. Bao quanh đình là tường xây bằng gạch, trát vữa chắc chắn.
Gian giữa của đại đình được bố trí gác lửng, xung quanh bao che bằng vách gỗ, là nơi đặt ngai thờ và bài vị thờ Thành hoàng, đồng thời tạo không gian tôn nghiêm để thực hiện các nghi lễ thờ tự. Thiết kế này không chỉ đảm bảo tính linh thiêng mà còn thích hợp cho các hoạt động cộng đồng, thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc, mỹ thuật và tín ngưỡng dân gian.
Các cấu kiện kiến trúc của Đại đình Đình Tuân Lộ được chạm khắc rất công phu, đặc biệt là các đề tài về rồng – biểu tượng quyền uy và linh thiêng trong văn hóa Việt. Mặt trước của rồng được trạm theo kiểu kênh bong, tạo hình rồng với nét ngây ngô, hiền lành, tai to, mũi lớn, miệng cười rộng và khoe hàm răng đều. Các mặt bên của rồng được chạm nông, trang trí bằng các hoa văn và thân rồng với nhiều sắc thái, hình tượng khác nhau, tạo nên sự sinh động và uyển chuyển.
Phía dưới xà lách, các thân kẻ truyền – bộ phận liên kết cột quân và cột hiên – cũng được trạm khắc tinh xảo với các hoa văn, vân mây cách điệu, mô phỏng thân rồng uốn lượn, vừa mang tính trang trí vừa có vai trò kết cấu. Trên thân cột vẫn còn các lỗ mộng, dấu tích của sàn đình ở các gian bên, trong khi gian giữa không có sàn để bố trí thượng cung dạng gác lửng. Không gian này được bao bọc bằng ván bưng đố lụa, tạo sự tôn nghiêm cho nơi thờ Thành hoàng, dân gian gọi gian này là “gian long thuyền”.
Mặc dù chưa xác định chính xác năm xây dựng ban đầu của Đình Tuân Lộ, nhưng dựa vào phong cách kiến trúc và các mảng chạm khắc, có thể khẳng định ngôi đình mang phong cách Hậu Lê, thế kỷ 17. Theo truyền thuyết, trước đây đình nằm cách vị trí hiện nay khoảng 200m (nay là Trường Trung học cơ sở Tuân Chính). Tuy nhiên, do sạt lở đê hoặc vỡ đê, đình đã được dời về vị trí hiện nay vào thời vua Chính Hòa, nhằm bảo đảm an toàn và tiếp tục phục vụ sinh hoạt cộng đồng.
Trong các thời kỳ kháng chiến của Việt Nam, Đình Tuân Lộ cũng trải qua nhiều biến cố. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, đình bị bắn phá, và năm 1957 sàn đình bị dỡ bỏ để làm nhà kho, phục vụ hợp tác xã và trở thành nơi trú ẩn an toàn trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.
Hiện nay, Đình Tuân Lộ vẫn còn giữ được bộ ngai thờ và bài vị bằng gỗ, mang phong cách nghệ thuật thế kỷ 18, phản ánh giá trị thẩm mỹ và tín ngưỡng truyền thống. Đây là một trong những ngôi đình có niên đại sớm nhất trên đất Vĩnh Phúc còn lưu giữ được kiến trúc và điêu khắc của lần khởi dựng ban đầu, mặc dù một số cấu kiện đã được thay thế trong các lần trùng tu sau này.
Toàn bộ kiến trúc, chạm khắc và lịch sử của Đình Tuân Lộ không chỉ thể hiện kỹ thuật xây dựng, mỹ thuật và tín ngưỡng dân gian, mà còn là chứng tích lịch sử sống động, ghi dấu những biến động của vùng đất Tuân Lộ qua nhiều thế kỷ.
Xếp hạng
Với những giá trị về kiến trúc nghệ thuật, lịch sử- văn hóa, đình Tuân Lộ đã được Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng theo Quyết định số 15/2003/BVHTT ngày 14/4/2003.
Tài liệu tham khảo
- Bảo tang Vĩnh Phúc, 2022, đình Tuân Lộ (xã Tuân Chính, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc), truy cập tại: https://baotangvinhphuc.vn/dinh-tuan-lo-xa-tuan-chinh-huyen-vinh-tuong-tinh-vinh-phuc.html
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Tuan Lo Temple (Tho Tang commune, Phu Tho province)
Geographical location
Tuan Lo Temple, also called Trung Temple, is currently located in Tuan Lo hamlet, Tuan Chinh commune, Vinh Tuong district, Vinh Phuc province. In the past, it was called Tam Tong Temple, as it served three communes simultaneously: Tam Phuc, An Tuong, and Tuan Chinh, belonging to Tuan Lo Tong, Bach Hac district, Vinh Tuong prefecture. Locals also fondly referred to it as Dua or Ke Dua (now commonly called Rua – “turtle”).
According to the book Vinh Tuong Phu Du Dia Chi, compiled during the reign of Emperor Dong Khanh (1886), the Tuan Lo area used to have Vong Market, the second largest market in Vinh Tuong prefecture, after Tho Tang Market. This shows that Tuan Lo was once a prosperous area with a densely concentrated population and a lively commercial and social life, passed down through generations.
Like many historically rich villages, Tuan Lo could not lack structures serving cultural and religious activities. Therefore, local people built important traditional constructions, notably: Tuan Lo Temple, Tuan Lo Communal Shrine, and Hoa Duong Pagoda, forming a spiritual and cultural center closely linked to community life.
History and deity
Tuan Lo Temple venerates Trieu Thi Loan, who was honored as the second consort of Cao Bien, the Tang dynasty military governor of Giao Chau. She was born into a prestigious family: her father was Trieu Cong Toan from Chu Dien, a descendant of Trieu Viet Vuong, and her mother was Duong Thi Nguyet from Tuan Lo village.
When appointed Cao Bien’s second consort, Trieu Thi Loan not only fulfilled her role as a wife but also actively participated in state affairs, paying attention to the people’s welfare. She advised Cao Bien to implement fair policies benefiting the populace, encouraged soldiers to reclaim wasteland, dig rivers, improve water flow, and expand irrigation systems, contributing to agricultural development and better living conditions for the people.
During the war against Nam Chieu forces, when the enemy attacked fiercely, Trieu Thi Loan courageously attempted to break the siege with her troops. Facing overwhelming enemy forces, she chose to commit suicide at the river mouth in her native land of Tuan Lo, preserving her loyalty to the people and the country.
After her death, the people of Tuan Lo built a temple to venerate Trieu Thi Loan, recognizing her as the village tutelary deity, maintaining worship for generations to honor her contributions in helping the people, aiding the state, reclaiming land, and developing irrigation. Tuan Lo land thus became a living testament to her legacy, where villagers cherish the memory of a virtuous and talented woman closely connected to their homeland’s prosperity.
Architecture and landscape
Tuan Lo Temple is centrally located in the village, convenient for community activities, about 2,000m from the Red River and 500m from Tao Market. The temple faces southwest, in line with traditional feng shui principles, to welcome cool winds and natural light. The overall layout includes interconnected structures: temple gate, Huu Vu (side hall), the village cultural house, and the main hall (Dai Dinh) – the main site for rituals and worship.
The main hall has a rectangular “Nhat” shaped layout, overall dimensions 21.4 x 13.9m, consisting of 3 compartments and 2 extensions (di). To access the hall, visitors step over five green stone steps flanked by a pair of stylized dragons for decorative emphasis. Above the steps is the threshold beam (also called xa dia thu) – a wooden load-bearing structure with intricate carvings.
Tuan Lo Temple has six roof trusses in the “chong ruong – gia chieng” style, supported by cross beams resting on two main columns via square joints. This is a typical feature of Later Le period architecture (17th century), differing from later periods when the beams were directly mortised into columns. Two intermediate trusses also follow the chong ruong style, while the side trusses connecting main and secondary columns are finely carved, reflecting artisans’ craftsmanship. The veranda connections use continuous rafters (ke suot), providing strength while maintaining elegance.
The roof is a single-tier, four-sided design, extending in all directions, giving a grand and balanced appearance; roof tiles are traditional Vietnamese tiles. The temple is enclosed by sturdy brick walls with plaster finish.
The central compartment of the main hall has a mezzanine, enclosed with wooden panels, housing the altar and deity tablets of the village tutelary god, creating a solemn space for rituals. This design ensures sacredness while accommodating community activities, harmoniously combining architecture, aesthetics, and folk beliefs.
Architectural elements of the main hall are intricately carved, especially dragon motifs – symbols of authority and sacredness in Vietnamese culture. The front of the dragons is carved in the “kenh bong” style, giving the dragon a naïve, gentle expression with large ears, broad nose, wide smiling mouth, and visible teeth. The sides of the dragons are shallowly carved, decorated with patterns and varying body forms, creating lively and graceful figures.
Below the rafters, the wooden tie beams connecting secondary and veranda columns are also finely carved with stylized clouds and winding dragon bodies, serving both decorative and structural functions. Column bodies still have mortise holes, remnants of side compartment floors, while the central compartment lacks a floor to accommodate the mezzanine altar. This space is enclosed by wooden panels and silk lattices, forming a sacred area known locally as the “gian long thuyen” (dragon boat compartment).
Although the exact construction date of Tuan Lo Temple is unknown, based on architectural style and carvings, it is confirmed to follow the Later Le style, 17th century. According to legend, the temple was originally about 200m from its current location (now Tuan Chinh Secondary School). Due to dike erosion or collapse, it was moved to the current location during the reign of Emperor Chinh Hoa for safety and continued community use.
During Vietnam’s resistance wars, Tuan Lo Temple experienced multiple incidents. During the anti-French resistance, the temple was shelled, and in 1957 the floor was removed for use as a warehouse for the cooperative and as a safe shelter during the anti-American resistance.
Currently, Tuan Lo Temple still preserves the wooden altar and deity tablets in 18th-century style, reflecting traditional aesthetic and religious values. It is one of the oldest temples in Vinh Phuc preserving original architecture and carvings, although some elements were replaced during later restorations.
The entire architecture, carvings, and history of Tuan Lo Temple not only reflect construction techniques, aesthetics, and folk beliefs but also serve as a living historical record, marking the changes of Tuan Lo land over centuries.
Ranking
With its architectural, artistic, and historical-cultural values, Tuan Lo Temple was recognized by the Ministry of Culture and Information under Decision No. 15/2003/BVHTT dated April 14, 2003.
References
- Bảo tang Vĩnh Phúc, 2022, đình Tuân Lộ (xã Tuân Chính, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc), truy cập tại: https://baotangvinhphuc.vn/dinh-tuan-lo-xa-tuan-chinh-huyen-vinh-tuong-tinh-vinh-phuc.html
Tiếng Pháp
Dinh Tuan Lo (xa Tho Tang, tinh Phu Tho)
Position géographique
Le Dinh Tuan Lo, également appelé Dinh Trung, se situe actuellement dans le hameau Tuan Lo, commune Tuan Chinh, district de Vinh Tuong, province de Vinh Phuc. Autrefois, ce dinh était nommé Dinh Tam Tong, car il servait simultanément trois communes : Tam Phuc, An Tuong et Tuan Chinh, appartenant au tong Tuan Lo, district de Bach Hac, préfecture de Vinh Tuong. De plus, les habitants l’appelaient familièrement Dùa ou Ke Dùa (aujourd’hui couramment appelé Rua).
Selon le livre “Vinh Tuong phu Du dia chi”, rédigé sous le règne de l’empereur Dong Khanh (1886), la région de Tuan Lo possédait autrefois le marché Vong, le deuxième plus grand marché de la préfecture de Vinh Tuong, après le marché Tho Tang. Cela montre que Tuan Lo était une zone fertile, densément peuplée, avec une vie commerciale et sociale active, transmise de génération en génération.
Comme beaucoup de villages historiques, Tuan Lo ne pouvait se passer de structures servant à la vie culturelle et religieuse de la communauté. Ainsi, les habitants ont construit plusieurs édifices traditionnels importants, notamment : le Dinh Tuan Lo, le Mieu Tuan Lo et le Chua Hoa Duong, formant un centre spirituel et culturel intimement lié à la vie des habitants.
Histoire de la fondation et personnage vénéré
Le Dinh Tuan Lo est dédié à Trieu Thi Loan, reconnue comme la deuxième épouse de Cao Bien, gouverneur militaire de l’époque Tang à Giao Chau. Elle est née dans une famille de renom : son père, Trieu Cong Toan, venait de Chu Dien, descendant de Trieu Viet Vuong, et sa mère, Duong Thi Nguyet, était originaire du village Tuan Lo.
Lorsque Cao Bien la prit comme deuxième épouse, Trieu Thi Loan ne se limita pas à un rôle conjugal, mais participa activement aux affaires du gouvernement, s’intéressant toujours au bien-être du peuple. Elle conseillait Cao Bien sur des politiques justes et favorables à la population, encourageait les soldats à défricher les terres, creuser les rivières, améliorer le système hydraulique et développer l’agriculture, contribuant ainsi à la prospérité locale.
Lors de la guerre contre les troupes de Nam Chieu, quand l’ennemi attaqua violemment, Trieu Thi Loan et les soldats tentèrent courageusement de briser l’encerclement. Face à la puissance écrasante de l’ennemi, elle choisit de se sacrifier au bord du fleuve sur sa terre natale de Tuan Lo, pour préserver sa loyauté envers le peuple et la nation.
Après sa mort, les habitants de Tuan Lo édifièrent le Dinh pour vénérer Trieu Thi Loan, la considérant comme la déesse protectrice du village, avec des offrandes perpétuelles, en hommage à son rôle crucial dans l’aide au peuple, le développement des terres et l’amélioration du système hydraulique. Depuis lors, la région de Tuan Lo est devenue un témoignage vivant de ses contributions, où la population préserve la mémoire d’une femme à la fois talentueuse et vertueuse, intimement liée à la prospérité de sa patrie.
Architecture et paysage
Le Dinh Tuan Lo se situe au centre du village, pratique pour la vie communautaire, à environ 2 000 m de la rivière Hong et à 500 m du marché Tao. Le dinh est orienté sud-ouest, conforme aux principes traditionnels du feng shui, pour bénéficier de la brise et de la lumière naturelle. L’ensemble comprend plusieurs constructions reliées : la porte du dinh, le Huu Vu, la maison culturelle du hameau et le grand dinh – lieu des cérémonies principales et du culte.
Le grand dinh de Tuan Lo a un plan en forme de chữ Nhat (un rectangle allongé), dimensions totales 21,4 x 13,9 m, avec 3 travées et 2 ailes latérales. Pour y accéder, on monte 5 marches en pierre verte, flanquées de dragons stylisés, soulignant la décoration. Au-dessus des marches se trouve la poutre de seuil (xà ngưỡng ou xà dia thu), structure en bois portant le poids et ornée de sculptures délicates.
Le Dinh Tuan Lo possède 6 fermes de toit de type “chong ruong – gia chieng”, soutenues par la poutre de faîtage reposant sur deux colonnes principales via des assemblages en tenon et mortaise. C’est une caractéristique typique de l’architecture de l’époque Hau Le (XVIIe siècle), différente des périodes suivantes où la poutre de faîtage était directement encastrée dans la colonne. Deux fermes intermédiaires suivent également le style chong ruong, et les fermes latérales entre colonnes principales et secondaires sont finement sculptées, témoignant du savoir-faire des artisans. La liaison du auvent est réalisée selon le style ke suot, offrant stabilité et élégance.
Le toit du dinh est à un niveau avec quatre pans s’élargissant vers les quatre côtés, donnant une impression majestueuse et équilibrée ; sa hauteur représente environ 2/3 de la hauteur totale du bâtiment, recouvert de tuiles traditionnelles. Le dinh est entouré de murs en briques et enduit de mortier solide.
La travée centrale du grand dinh comporte un étage intermédiaire, entouré de panneaux de bois, où sont placés le trône et la stèle de la divinité protectrice. Cela crée un espace sacré pour les cérémonies, combinant fonction religieuse et activités communautaires, illustrant l’harmonie entre architecture, esthétique et croyances populaires.
Les éléments architecturaux du grand dinh sont richement sculptés, en particulier les motifs de dragons – symboles de pouvoir et de sacralité dans la culture vietnamienne. La face avant du dragon est sculptée en relief prononcé, avec traits naïfs et bienveillants : grandes oreilles, nez large, bouche souriante et dents visibles. Les côtés sont sculptés plus superficiellement, décorés de motifs variés et de corps de dragon en mouvement, donnant un rendu vivant et élégant.
Sous la poutre de liaison, les colonnes intermédiaires et les poteaux de l’auvent sont également finement sculptés avec des motifs de nuages stylisés et de corps de dragons sinueux, à la fois décoratifs et structurels. Les colonnes conservent des trous d’assemblage, vestiges des planchers latéraux, tandis que la travée centrale ne possède pas de plancher afin d’accueillir la structure de l’étage intermédiaire. Cet espace est entouré de panneaux et appelé par les villageois “gian long thuyen”, créant un lieu sacré pour la divinité protectrice.
Bien que l’année exacte de construction initiale du Dinh Tuan Lo ne soit pas connue, le style architectural et les sculptures confirment une origine Hau Le, XVIIe siècle. Selon la légende, le dinh était initialement situé à environ 200 m de l’emplacement actuel (aujourd’hui l’école secondaire Tuan Chinh). Cependant, en raison d’éboulements ou de ruptures de digue, il a été déplacé sous le règne de l’empereur Chinh Hoa pour des raisons de sécurité et pour continuer à servir la communauté.
Pendant les périodes de résistance du Vietnam, le Dinh Tuan Lo a également subi des dommages. Durant la lutte contre les Français, il a été bombardé ; en 1957, le plancher fut démonté pour servir d’entrepôt au sein de la coopérative et comme abri sûr durant la guerre contre les Américains.
Aujourd’hui, le Dinh Tuan Lo conserve le trône et les stèles en bois, reflétant le style artistique du XVIIIe siècle, témoignant de la valeur esthétique et spirituelle traditionnelle. C’est l’un des dinh les plus anciens de Vinh Phuc ayant conservé son architecture et ses sculptures d’origine, même si certains éléments ont été remplacés lors de restaurations ultérieures.
L’ensemble de l’architecture, des sculptures et de l’histoire du Dinh Tuan Lo illustre non seulement la technique de construction, l’art et les croyances populaires, mais constitue également un témoignage historique vivant des évolutions de la région de Tuan Lo à travers les siècles.
Classement
En raison de ses valeurs artistiques, historiques et culturelles, le Dinh Tuan Lo a été classé par le Ministère de la Culture et de l’Information selon la décision n°15/2003/BVHTT du 14 avril 2003.
Références
- Bảo tang Vĩnh Phúc, 2022, đình Tuân Lộ (xã Tuân Chính, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc), truy cập tại: https://baotangvinhphuc.vn/dinh-tuan-lo-xa-tuan-chinh-huyen-vinh-tuong-tinh-vinh-phuc.html
Tiếng Trung
屯路祠（富寿省土唐社）
地理位置
屯路祠，又称中祠，现位于永福省永水县屯正社屯路村。古时称为三总祠，因为其服务范围涵盖三个社：三福、安祥与屯正，隶属屯路总，白鹤县，永水县府。此外，当地民间还称其为“Dùa”或“Kẻ Dùa”（今习称“龟”）。
据《永水县府舆地志》（同庆皇帝光绪十二年，1886年）记载，屯路旧时有大市——Vòng市，是永水县府仅次于土唐市的第二大集市。这显示屯路曾是繁荣之地，居民集中，生活与商业活动繁盛，代代相传。
如同许多历史悠久的村社，屯路不可缺少服务社区文化与信仰的建筑。因此，当地建有若干重要传统建筑，尤以屯路祠、屯路庙与华阳寺为突出，形成了社区精神与文化活动中心，与民众生活紧密关联。
历史沿革与祭祀人物
屯路祠供奉赵氏娟（Triệu Thị Loan），她被封为唐朝交州节度使高骞之二夫人。赵氏娟出身显赫：父为赵公全（Triệu Công Toàn），籍贯朱延，系赵越王后裔；母为杨氏月（Dương Thị Nguyệt），为屯路村人。
成为二夫人后，赵氏娟不仅履行夫人职责，还积极参与朝政，关心民生。她劝高骞施行公正有利于民的政策，同时动员士兵开垦荒地、疏浚河道、拓展水利系统，促进农业发展与民生改善。
在抗击南诏军之战中，当敌军猛烈进攻时，赵氏娟与士兵奋勇突围。面对敌强，我军不敌，她毅然在家乡屯路河口殉节，以尽忠于民与国。
她去世后，屯路民众建祠祭祀赵氏娟，将其奉为城隍，千秋香火，以纪念她在助民、助国、开垦水利方面的卓越贡献。屯路自此成为她功绩的生动见证，当地百姓珍视她与家乡繁荣的紧密联系。
建筑与景观
屯路祠位于村中心，便于社区活动，距红河约2,000米，距Táo市约500米。祠堂坐西南向，符合传统风水原则，以迎接清风与自然光。整体平面包括祠门、右庑、村文化屋及大殿——举行主要仪式与祭祀活动之处。
大殿平面呈“壹”字型，总尺寸21.4 × 13.9米，三间两廊。上殿需跨五级青石台阶，两侧为盘旋龙形装饰，增添美观。台阶上为横梁——承重与精美雕刻结构。
祠堂屋顶有六组椽架，采用“重檐–架钟”式，由枋支撑主柱，体现后黎时期（17世纪）特色，区别于后世枋直接嵌柱的做法。二层椽架亦为重檐式，连接主柱与副柱之椽架雕刻精美，显示工匠技艺。廊架采用连梁式，坚固且流畅。
屋顶为一层四坡式，四向延展，宏伟均衡，高度约占祠堂总高的2/3，覆盖传统瓦片。祠堂周围为砖墙并涂抹灰泥。
大殿中央设夹层，四周为木围墙，放置城隍神位，同时提供庄严空间进行祭祀。此设计兼顾神圣性与社区活动，体现建筑、美术与民间信仰的和谐结合。
大殿构件雕刻精细，尤其是龙纹——象征权威与神圣。龙首采用浮雕，形象憨厚善良，耳大鼻宽，笑口露齿；龙身侧面浅雕，配以多样花纹与姿态，生动灵活。
横梁下的连梁（连接副柱与廊柱）雕刻祥云纹、盘龙纹，兼具美观与结构功能。主柱仍留有榫眼，为旁间木地板遗迹，中间间无地板以安置上层夹层，周围以木板围护，称“龙船间”，供奉城隍，庄严肃穆。
虽未明确初建年份，但从建筑风格与雕刻判断，为后黎时期17世纪风格。传说祠堂原位于现址约200米外（今屯正中学），因堤岸塌方或溃堤，于正和年间迁至现址，确保安全与社区使用。
在越南抗战时期，屯路祠历经多次变故。抗法时期遭炮击，1957年大殿地板拆除建仓库，为合作社及抗美时期避难所使用。
现今，屯路祠仍保存木制神位与牌位，18世纪艺术风格，反映传统美学与信仰价值。为永福省最早保留原始建筑与雕刻的祠堂之一，虽部分构件在后期修缮中更换。
整体建筑、雕刻与历史不仅体现建筑技艺、民间美术与信仰，也为屯路地区多世纪历史变迁留下生动记录。
等级评定
凭借建筑艺术及历史文化价值，屯路祠于2003年4月14日由文化信息部依15/2003/BVHTT号决定列为保护级文物。
参考资料
- Bảo tang Vĩnh Phúc, 2022, đình Tuân Lộ (xã Tuân Chính, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc), truy cập tại: https://baotangvinhphuc.vn/dinh-tuan-lo-xa-tuan-chinh-huyen-vinh-tuong-tinh-vinh-phuc.html
