Tên gọi và vị trí địa lý
Lăng Họ Ngọ (còn gọi là Linh Quang Từ, Ngọ tướng công chi mộ) thuộc làng Thái Thọ, xã Hợp Thịnh, tỉnh Bắc Ninh (xưa thuộc tổng Quế Trạo, huyện Hiệp Hòa, phủ Bắc Hà, xứ Kinh Bắc). Nay là xã Hợp Thịnh tỉnh Bắc Ninh.
Lịch sử và nhân vật
Lăng họ Ngọ được khởi dựng vào năm 1697 dưới triều vua Lê Hy Tông và trùng tu vào năm 1714. Đây là một trong những công trình lăng mộ có niên đại sớm còn tồn tại ở vùng Kinh Bắc, được xây dựng trước cả Lăng Dinh Hương và trước hệ thống lăng tẩm các vua Nguyễn ở Huế. Công trình vừa là nơi an táng di hài Phương quận công Ngọ Công Quế, vừa là không gian thờ tự tổ tiên dòng họ Ngọ – một dòng họ có nhiều người làm quan võ dưới thời Lê Trung hưng.
Theo các tư liệu và văn bia còn lưu giữ, Ngọ Công Quế xuất thân trong một gia đình nhiều đời làm quan. Cha ông là Phúc An hầu Ngọ Công Tuấn, từng giữ chức Tham tán xứ Thái Nguyên, được triều đình ban tặng danh hiệu “Tướng công hiển cung đại phu, tham đốc thái vũ, tử vệ quân sự vụ”. Ông nội là Thái Sơn hầu Ngọ Công Văn, được phong “Vũ liệt tướng quân, tham đốc thần vũ, tử vệ quân sự vụ”. Qua các chức tước và mỹ tự được phong tặng có thể thấy dòng họ Ngọ là một thế gia võ tướng có vị trí đáng kể trong bộ máy quân sự triều Lê.
Năm Chính Hòa thứ 18, tức năm Đinh Sửu (1697), Ngọ Công Quế được triều đình huân phong Đặc tiến kim tử vinh lộc đại phu, giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều như Phó tả thị nội thư, Tả binh phiên, Tư lễ giám và Đô thái giám, đồng thời được phong tước Lộc hầu. Đến năm Quý Tỵ (1713), ông được cử làm Trấn thủ Thái Nguyên xứ – một vùng trọng yếu ở trung du và miền núi phía Bắc thời bấy giờ. Khi này ông đồng thời giữ chức Tư lễ giám, Bắc quân Đô đốc phủ và được thăng huân phong “Đặc tiến phụ quốc Thượng tướng quân, Tả đô đốc”, phong tước Phương quận công. Đây là những chức hàm rất cao, cho thấy ông là người được triều đình đặc biệt tín nhiệm trong cả quân sự lẫn quản lý địa phương.
Tấm bia đá đặt tại lăng hiện nay còn ghi khá đầy đủ chức tước của ông bằng chữ Hán: “Phụng sai Thái Nguyên sứ trấn cai quản đặc tiến phụ quốc Thượng tướng quân, tư lễ giám Tổng thái giám Bắc quân Đô đốc phủ, đô đốc kiêm sự, gia phong tặng Tả đô đốc Phương quận công, Ngọ tướng công húy Quế”. Nội dung văn bia không chỉ xác nhận thân thế và chức vụ của Ngọ Công Quế mà còn phản ánh nghi thức ghi công, phong tặng đối với các đại thần dưới thời Lê Trung hưng.
Theo truyền tụng địa phương và gia phả dòng họ, Ngọ Công Quế là người có tài văn võ, tính cách khoan hòa, cư xử điềm đạm và được nhiều người kính trọng. Trong thời gian làm quan, ông được triều đình và phủ chúa tin dùng, giao nhiều trọng trách liên quan đến việc trấn thủ và ổn định tình hình ở các địa phương. Nhờ có công trong việc dẹp loạn, giữ yên vùng biên và ổn định dân cư, ông được ban thưởng nhiều bổng lộc và đặc ân. Tuy nhiên, thay vì chỉ phục vụ lợi ích cá nhân hay gia tộc, ông đã sử dụng phần lớn nguồn tài lực ấy để hỗ trợ quê hương.
Các nguồn tư liệu địa phương cho biết ông đã đóng góp công sức và tiền của để tu sửa, xây dựng nhiều công trình công cộng như đình, chùa, cầu cống phục vụ đời sống dân sinh, tiêu biểu như Đình Chèo và Chùa Chèo trong vùng Quế Trạo. Những công trình này không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng mà còn là trung tâm sinh hoạt cộng đồng của cư dân địa phương thời bấy giờ. Việc một vị quan lớn dùng bổng lộc triều đình để chăm lo cho quê hương khiến ông được nhân dân kính trọng sâu sắc.
Sau khi qua đời, Ngọ Công Quế được dân tổng Quế Trạo tôn làm thần và được phối thờ cùng Thành hoàng làng tại đình. Điều này cho thấy ảnh hưởng của ông không chỉ giới hạn trong phạm vi quan trường mà còn gắn bó trực tiếp với đời sống cộng đồng địa phương. Chính vì vậy, Lăng họ Ngọ ngày nay không đơn thuần là nơi an táng một vị quận công mà còn là dấu tích lịch sử phản ánh vai trò của tầng lớp võ quan thời Lê, truyền thống khoa bảng của vùng Kinh Bắc và sự gắn kết giữa giới quan lại với cộng đồng làng xã đương thời.
Kiến trúc cảnh quan
Lúc đầu ông định xây dựng bằng đá xanh, nhưng sau sợ đá xanh dễ bị cậy để nung vôi nên ông đã quyết định xây bằng đá muối và đá ong lấy ở núi IA cách đó khoảng 1,5 km. Ông thuê thợ đánh đá và đục chạm ngay tại chỗ theo quy cách rồi mới chuyển về lăng. Một lần, khi xe chở voi đá, ngựa đá qua cửa đền IA thờ Thánh Huùng Linh Công thì không sao nhúc nhích lên được. Ngọ Công Quế làm lễ tạ và cúng vào Đền IA đôi ngựa đá và đôi voi.Từ đó việc đánh đá xây Lăng mới trôi chảy.
Lăng hình chữ nhật theo hướng Nam với diện tích khoảng trên 1 sào (400 m²), trước khu lăng có ao hình chữ nhật. Bốn mặt khu đất trước kia có tường xây bằng đá ong, nay ba mặt tường phía Bắc – Đông – Tây bằng đá ong đã bị phá huỷ gần hết và xây lại bằng gạch, tường phía Nam bằng đá ong còn tương đối nguyên vẹn và cao 2,15 m.
Cổng dẫn vào lăng xây kiểu vòm cuốn, hai bên nền khung cửa có chạm nổi hai võ sĩ, rìa cổng có hai con chó đá.
Trên khu đất trước phần mộ là hai dãy tượng chầu được bố cục đăng đối hai bên đường thần đạo: hai con voi phục, hai cặp người đứng cạnh ngựa, hai con sấu. Trước phần mộ là một hương án để tế lễ, cạnh hương án có hai con nghê ngồi chầu và ngẩng cao đầu. Hai bên hương án còn có hai bàn đá dùng để đặt các đồ tế lễ. Sau hướng án và trước cổng vào phần mộ có một bàn đá to thấp, dùng để trải chiếu và đặt đồ lễ trong những ngày tế lễ.
Đằng sau hương án là cổng vào phần mộ có mặt bằng 15,1 m x 12,5 m có tường đá bao quanh cao 1,9 m. Trên nền cổng phần mộ chạm hai người đứng hầu, trên cổng khắc chữ “Linh Quang Từ”. Trung tâm phần mộ là một tháp đá hình vuông với hai tầng mái, tầng hai có cửa bốn mặt, chóp hình vuông, bốn góc các mái cong như mũi hài .
Ở phía bắc phần mộ là nhà bia, cấu trúc kiểu tháp đá bốn mặt giống tháp mộ nhưng nhỏ hơn, 4 mặt có trổ cửa tò vò, mỗi mặt ở phía dưới có hình hai con lân ngồi chầu. Bia đá cao 1,25m không kể mái, dài 1m, rộng 0,50m, trên khắc “Linh Quang Từ chỉ bi ký”, niên hiệu Chính Hòa thứ 18 (1697) và niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ nhất (1705). Bốn mặt bia khắc chữ Hán nôm, nội dung bia tóm lược công đức của Ngọ tướng công với nước, với quê hương, thời gian xây dựng lăng 1697 và trùng tu lăng vào năm 1714.
Lăng họ Ngọ là một công trình kiến trúc đồ sộ được chạm khắc đá công phu với tài nghệ điêu luyện tinh xảo, là công trình điêu khắc nghệ thuật đá tiêu biểu hạng nhất ở tỉnh Bắc Ninh.
Xếp hạng
Lăng Họ Ngọ được công nhận di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia năm 1964.
Tài liệu tham khảo
- Cổng thông tin điện tử tỉnh Bắc Giang, 2012, Quần thể lăng mộ đá Hiệp Hòa, truy cập tại: https://bacgiang.gov.vn/chi-tiet-tin-tuc/-/asset_publisher/St1DaeZNsp94/content/quan-the-lang-mo-a-hiep-hoa
- Minh Phúc, 2017, Đặc sắc kiến trúc lăng đá họ Ngọ, báo Đại Đoàn Kết, truy cập tại: https://daidoanket.vn/dac-sac-kien-truc-lang-da-ho-ngo-10066865.html
- Ngô Thanh, 2018, Lăng họ Ngọ – Điểm tham quan lý tưởng, Báo Bắc Ninh, https://baobacninhtv.vn/lang-ho-ngo-diem-tham-quan-ly-tuong.bbg
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Ngo Family Mausoleum (Hop Thinh, Bac Ninh)
Name and Geographical Location
The Ngo Family Mausoleum (also known as Linh Quang Tu or the Tomb of Ngo Tuong Cong) is located in Thai Tho Village, Hop Thinh Commune, Bac Ninh Province (formerly belonging to Que Trao Canton, Hiep Hoa District, Bac Ha Prefecture, Kinh Bac region). Today, it belongs to Hop Thinh Commune, Bac Ninh Province.
History and Historical Figure
The Ngo Family Mausoleum was originally constructed in 1697 during the reign of Emperor Le Hy Tong and restored in 1714. It is one of the earliest surviving mausoleum complexes in the Kinh Bac region, predating both Dinh Huong Mausoleum and the royal tomb system of the Nguyen emperors in Hue. The monument served both as the burial site of Phuong Quan Cong Ngo Cong Que and as the ancestral worship space of the Ngo lineage — a family with many military officials serving under the Le Trung Hung dynasty.
According to surviving documents and stone inscriptions, Ngo Cong Que was born into a family with generations of official service. His father, Phuc An Hau Ngo Cong Tuan, held the office of Military Counselor of Thai Nguyen region and was granted the honorary title “Tuong cong hien cung dai phu, tham doc thai vu, tu ve quan su vu.” His grandfather, Thai Son Hau Ngo Cong Van, was bestowed the title “Vu liet tuong quan, tham doc than vu, tu ve quan su vu.” Through these noble titles and honorific designations, it is evident that the Ngo lineage was a distinguished military family with an important position in the military administration of the Le court.
In the 18th year of the Chinh Hoa reign, corresponding to the year Dinh Suu (1697), Ngo Cong Que received the honorary rank “Dac tien kim tu vinh loc dai phu.” He held many important positions at court, including Deputy Left Secretary of the Inner Palace, Left Military Office Official, Director of the Tu Le Giam, and Grand Eunuch, while also being granted the noble title Loc Hau.
In the year Quy Ty (1713), he was appointed Governor of Thai Nguyen region — then a strategically important area in the northern midlands and mountainous frontier. At that time, he concurrently held positions in the Tu Le Giam and the Bac Quan Do Doc Phu, and was promoted to the honorary rank “Dac tien phu quoc Thuong tuong quan, Ta do doc,” while receiving the noble title Phuong Quan Cong. These were among the highest official and military ranks of the period, demonstrating that he enjoyed exceptional trust from the royal court in both military affairs and local administration.
The stone stele preserved at the mausoleum today records his official titles in Chinese characters: “Phung sai Thai Nguyen xu tran cai quan dac tien phu quoc Thuong tuong quan, Tu le giam Tong thai giam Bac quan Do doc phu, do doc kiem su, gia phong tang Ta do doc Phuong Quan cong, Ngo tuong cong huy Que.”
The inscription not only confirms the identity and offices of Ngo Cong Que but also reflects the ceremonial traditions of rewarding and commemorating high-ranking officials during the Le Trung Hung period.
According to local oral traditions and family genealogy, Ngo Cong Que was a talented scholar and military leader with a gentle temperament, calm demeanor, and a reputation widely respected by the people. During his years in office, he was trusted by both the royal court and the Trinh Lords, receiving important responsibilities related to maintaining security and stability in various regions. Owing to his achievements in suppressing rebellions, protecting frontier regions, and stabilizing local populations, he received many rewards and privileges from the court. However, rather than using these resources solely for personal or family benefit, he devoted much of his wealth to supporting his native region.
Local sources indicate that he contributed labor and financial resources to the restoration and construction of many public works such as communal houses, pagodas, and bridges serving community life, notably Cheo Communal House and Cheo Pagoda in the Que Trao region. These structures not only fulfilled religious functions but also served as important communal centers for local residents. The fact that such a high-ranking official used his wealth to support his homeland earned him deep respect among the people.
After his death, Ngo Cong Que was deified by the people of Que Trao Canton and worshipped alongside the village tutelary deity in the communal house. This demonstrates that his influence extended beyond official circles and remained closely connected to local communal life. Consequently, the Ngo Family Mausoleum today is not merely the burial place of a nobleman but also a historical monument reflecting the role of military officials during the Le dynasty, the scholarly traditions of Kinh Bac, and the close relationship between officials and village communities of the period.
Architectural Landscape
Originally, Ngo Cong Que intended to construct the mausoleum entirely from green stone. However, fearing that green stone might later be dismantled and burned for lime production, he decided instead to use salt stone and laterite stone quarried from Ia Mountain approximately 1.5 kilometers away. Skilled craftsmen were hired to quarry and carve the stones directly at the site before transporting them to the mausoleum.
According to local legend, when carts carrying stone elephants and horses passed the gate of Ia Temple dedicated to Saint Hung Linh Cong, the carts suddenly could no longer move forward. Ngo Cong Que then performed offerings and donated a pair of stone horses and a pair of stone elephants to Ia Temple. From that moment onward, the transportation of stone materials for the mausoleum proceeded smoothly.
The mausoleum has a rectangular layout facing south and covers an area of more than one sao (approximately 400 square meters). In front of the complex lies a rectangular pond. Originally, all four sides of the enclosure were surrounded by laterite walls. Today, the northern, eastern, and western walls have mostly disappeared and been rebuilt in brick, while the southern laterite wall remains relatively intact, standing approximately 2.15 meters high.
The entrance gate to the mausoleum is constructed in the form of a vaulted archway. On both sides of the doorway base are relief carvings of martial guards, while two stone dogs stand at the edges of the gate.
In the courtyard before the tomb stands a symmetrical arrangement of ceremonial statues lining both sides of the sacred pathway, including two kneeling elephants, two pairs of attendants standing beside horses, and two crocodile figures. In front of the burial area is a stone incense altar used for rituals. Beside the altar sit two nghe creatures in seated posture with raised heads. Two stone tables nearby were used for placing ritual offerings. Behind the incense altar and before the entrance to the burial chamber stands a large low stone platform used for laying ceremonial mats and offerings during sacrificial rites.
Behind the incense altar stands the gate leading into the burial enclosure, measuring 15.1 by 12.5 meters and surrounded by stone walls approximately 1.9 meters high. Relief carvings of attendants appear on the gate platform, while above the entrance are the engraved characters “Linh Quang Tu.”
At the center of the burial area stands a square stone tower with two roof levels. The upper level has openings on all four sides, topped with a square finial, while the roof corners curve upward in the shape of traditional shoe tips.
To the north of the burial area stands the stele house, designed in the form of a four-sided stone tower resembling the tomb tower but smaller in scale. Each side contains a small arched opening, and beneath each opening are carvings of two seated qilin figures in worship posture. The stone stele itself measures 1.25 meters high excluding the roof, one meter long, and 0.5 meters wide. It bears the title “Linh Quang Tu Chi Bi Ky” and dates from the 18th year of Chinh Hoa (1697) and the first year of Vinh Thinh (1705).
All four sides of the stele are inscribed with Han-Nom characters summarizing the merits of Ngo Tuong Cong toward the country and his homeland, as well as recording the construction of the mausoleum in 1697 and its restoration in 1714.
The Ngo Family Mausoleum is a monumental architectural work distinguished by elaborate stone carvings executed with remarkable technical skill and refinement. It is regarded as one of the finest examples of stone sculptural art in Bac Ninh Province.
Classification
The Ngo Family Mausoleum was recognized as a National Historical and Cultural Relic in 1964.
References
- Cổng thông tin điện tử tỉnh Bắc Giang, 2012, Quần thể lăng mộ đá Hiệp Hòa, truy cập tại: https://bacgiang.gov.vn/chi-tiet-tin-tuc/-/asset_publisher/St1DaeZNsp94/content/quan-the-lang-mo-a-hiep-hoa
- Minh Phúc, 2017, Đặc sắc kiến trúc lăng đá họ Ngọ, báo Đại Đoàn Kết, truy cập tại: https://daidoanket.vn/dac-sac-kien-truc-lang-da-ho-ngo-10066865.html
- Ngô Thanh, 2018, Lăng họ Ngọ – Điểm tham quan lý tưởng, Báo Bắc Ninh, https://baobacninhtv.vn/lang-ho-ngo-diem-tham-quan-ly-tuong.bbg
Tiếng Pháp
Tombeau de la famille Ngo (Hop Thinh, Bac Ninh)
Denomination et situation geographique
Le tombeau de la famille Ngo (egalement appele Linh Quang Tu ou Ngo tuong cong chi mo) est situe dans le village de Thai Tho, commune de Hop Thinh, province de Bac Ninh (anciennement tong Que Trao, huyen Hiep Hoa, phu Bac Ha, region de Kinh Bac). Aujourd’hui, il appartient a la commune de Hop Thinh, province de Bac Ninh.
Histoire et personnage historique
Le tombeau de la famille Ngo fut edifie en 1697 sous le regne du roi Le Hy Tong et restaure en 1714. Il s’agit de l’un des plus anciens complexes funeraires encore conserves dans la region de Kinh Bac, construit avant meme le tombeau de Dinh Huong ainsi qu’avant le systeme des mausolees royaux Nguyen a Hue. Le monument sert a la fois de lieu de sepulture pour Phuong Quan cong Ngo Cong Que et d’espace cultuel destine au culte des ancetres de la famille Ngo, une lignee qui compta de nombreux officiers militaires sous la dynastie des Le restaurés.
Selon les documents et inscriptions lapidaires conserves, Ngo Cong Que etait issu d’une famille de hauts fonctionnaires militaires depuis plusieurs generations. Son pere, Phuc An hau Ngo Cong Tuan, occupait la fonction de conseiller militaire de la region de Thai Nguyen et recut le titre honorifique de « Tuong cong hien cung dai phu, tham doc thai vu, tu ve quan su vu ». Son grand-pere, Thai Son hau Ngo Cong Van, fut honore du titre de « Vu liet tuong quan, tham doc than vu, tu ve quan su vu ». Ces dignites et appellations montrent que la famille Ngo constituait une importante lignee de generaux occupant une place notable dans l’appareil militaire de la dynastie Le.
La 18e annee de l’ere Chinh Hoa, soit en 1697, Ngo Cong Que recut la distinction de « Dac tien kim tu vinh loc dai phu » et occupa plusieurs hautes fonctions a la cour telles que Pho ta thi noi thu, Ta binh phien, Tu le giam et Do thai giam, tout en portant le titre de Loc hau. En 1713, il fut nomme gouverneur militaire de la region de Thai Nguyen, territoire strategique du Moyen et du Haut Nord vietnamien a cette epoque. Il exercait alors simultanement les fonctions de Tu le giam, Bac quan Do doc phu et fut promu « Dac tien phu quoc Thuong tuong quan, Ta do doc », avec le titre de Phuong Quan cong. Ces hautes dignites temoignent de la confiance particuliere que lui accordait la cour, tant dans les affaires militaires que dans l’administration territoriale.
La stele de pierre conservee dans le tombeau mentionne encore aujourd’hui ses titres complets en caracteres chinois : « Phung sai Thai Nguyen su tran cai quan dac tien phu quoc Thuong tuong quan, tu le giam Tong thai giam Bac quan Do doc phu, do doc kiem su, gia phong tang Ta do doc Phuong Quan cong, Ngo tuong cong huy Que ».
Le texte de cette inscription ne se limite pas a confirmer l’identite et les fonctions de Ngo Cong Que ; il reflete egalement les usages protocolaires de glorification et de recompense des hauts dignitaires sous les Le restaurés.
Selon les traditions locales et la genealogie familiale, Ngo Cong Que etait un homme cultive, competent aussi bien dans les lettres que dans les arts militaires, au temperament modere et respecte de tous. Durant sa carriere, il fut charge par la cour et le gouvernement princier de nombreuses missions liees a la defense et a la stabilite des provinces. Grace a ses merites dans la repression des troubles, la securisation des frontieres et le maintien de l’ordre, il recut d’importantes recompenses et privileges. Cependant, au lieu de reserver ces richesses a son interet personnel ou familial, il consacra une grande partie de ses ressources au developpement de sa region natale.
Les sources locales rapportent qu’il participa financierement et materiellement a la construction et a la restauration de nombreux edifices publics tels que maisons communales, pagodes et ponts destines a la vie communautaire, notamment la maison communale Cheo et la pagode Cheo dans la region de Que Trao. Ces constructions repondaient non seulement aux besoins religieux mais constituaient egalement les centres de sociabilite des habitants. Le fait qu’un haut mandarin consacre ses revenus a sa communaute lui valut une profonde estime populaire.
Apres sa mort, Ngo Cong Que fut divinise par les habitants du tong Que Trao et honore conjointement avec le genie tutelaire du village dans la maison communale. Son influence depassait donc largement le cadre administratif pour s’inscrire durablement dans la vie communautaire locale. Ainsi, le tombeau de la famille Ngo ne constitue pas seulement la sepulture d’un Quan cong, mais egalement un temoignage historique du role des officiers militaires sous les Le, de la tradition lettree de Kinh Bac et des liens etroits entre l’elite mandarinale et la societe villageoise de l’epoque.
Architecture et paysage
A l’origine, Ngo Cong Que souhaitait construire le tombeau en pierre bleue. Craignant toutefois que ce materiau ne soit demonte pour produire de la chaux, il decida finalement d’utiliser de la pierre saline et de la laterite provenant du mont IA, situe a environ un kilometre et demi du site. Les blocs etaient tailles et sculptes directement sur place avant d’etre transportes jusqu’au tombeau. Selon la tradition locale, lors du transport des statues de pierre representant des elephants et des chevaux, les chariots s’arreterent mysterieusement devant le temple IA dedie au saint Hung Linh Cong. Ngo Cong Que fit alors une ceremonie d’offrande et donna au temple une paire de chevaux et une paire d’elephants de pierre. A partir de ce moment, les travaux de construction purent reprendre sans difficulte.
Le tombeau adopte un plan rectangulaire oriente vers le sud, couvrant une superficie d’environ un sao (pres de 400 m²). Devant le complexe se trouve un bassin rectangulaire. A l’origine, les quatre cotes de l’enceinte etaient entoures de murs en laterite ; aujourd’hui, les murs nord, est et ouest ont presque entierement disparu et ont ete reconstruits en briques, tandis que le mur sud en laterite demeure relativement intact avec une hauteur d’environ 2,15 metres.
Le portail d’entree est construit sous forme de voute. De part et d’autre de la porte sont sculptes en relief deux guerriers, tandis qu’aux extremites du portail se trouvent deux chiens de pierre.
Dans la cour precedant la sepulture principale, deux rangees de statues disposees symetriquement longent l’allee sacree : deux elephants couches, deux couples de personnages debout pres de chevaux ainsi que deux crocodiles de pierre. Devant la tombe se dresse un autel destine aux ceremonies sacrificielles ; a ses cotes prennent place deux nghe assis, la tete relevee. Deux tables de pierre servaient egalement a deposer les offrandes rituelles. Derriere cet autel et devant l’entree du caveau funeraire se trouve une large dalle de pierre basse utilisee pour etendre des nattes et disposer les objets rituels lors des ceremonies.
A l’arriere de l’autel s’ouvre l’entree de l’espace funeraire, de 15,1 metres sur 12,5 metres, entoure d’un mur de pierre haut de 1,9 metre. Sur le soubassement du portail sont sculptes deux personnages en position de service, tandis que l’inscription « Linh Quang Tu » est gravee au-dessus de la porte.
Au centre du tombeau s’eleve une tour de pierre carree a deux niveaux de toiture ; le second niveau est perce de portes sur ses quatre faces et se termine par un sommet pyramidal carre, les coins des toits etant recourbes comme des pointes de chaussures traditionnelles.
Au nord de la sepulture se trouve la maison de la stele, construite sous forme d’une petite tour de pierre a quatre faces rappelant le mausolee principal. Chaque face est percee d’ouvertures cintrees et decoree, dans sa partie inferieure, de deux licornes assises en adoration. La stele elle-meme mesure 1,25 metre de haut (hors toiture), un metre de long et cinquante centimetres de large. Elle porte le titre « Linh Quang Tu chi bi ky » ainsi que les dates des eres Chinh Hoa 18 (1697) et Vinh Thinh 1 (1705). Les quatre faces de la stele sont gravees en caracteres Han et Nom et resument les merites de Ngo tuong cong envers le royaume et sa region natale, tout en mentionnant la construction du tombeau en 1697 et sa restauration en 1714.
Le tombeau de la famille Ngo constitue un vaste ensemble architectural orne de sculptures sur pierre executees avec une remarquable maitrise technique et artistique. Il est considere comme l’un des plus importants chefs-d’œuvre de sculpture lapidaire de la province de Bac Ninh.
Classement patrimonial
Le tombeau de la famille Ngo a ete reconnu monument historique et culturel national en 1964.
References bibliographiques
- Cổng thông tin điện tử tỉnh Bắc Giang, 2012, Quần thể lăng mộ đá Hiệp Hòa, truy cập tại: https://bacgiang.gov.vn/chi-tiet-tin-tuc/-/asset_publisher/St1DaeZNsp94/content/quan-the-lang-mo-a-hiep-hoa
- Minh Phúc, 2017, Đặc sắc kiến trúc lăng đá họ Ngọ, báo Đại Đoàn Kết, truy cập tại: https://daidoanket.vn/dac-sac-kien-truc-lang-da-ho-ngo-10066865.html
- Ngô Thanh, 2018, Lăng họ Ngọ – Điểm tham quan lý tưởng, Báo Bắc Ninh, https://baobacninhtv.vn/lang-ho-ngo-diem-tham-quan-ly-tuong.bbg
Tiếng Trung
吴氏陵（合盛，北宁）
名称与地理位置
吴氏陵（又称“灵光祠”、“吴相公之墓”）位于北宁省合盛社太寿村（旧属京北处北河府协和县桂棹总），今属北宁省合盛社。
历史与人物
吴氏陵始建于1697年黎熙宗时期，并于1714年重修。此为京北地区现存年代较早的陵墓建筑之一，其建造时间早于定香陵，也早于顺化阮朝皇陵体系。该建筑既是方郡公吴公桂（Ngo Cong Que）之安葬地，同时也是吴氏宗族祭祀祖先的重要空间。吴氏一族在黎中兴时期多有人出任武职官员。
据现存文献与碑刻记载，吴公桂出身于世代为官之家。其父为福安侯吴公俊（Ngo Cong Tuan），曾任太原处参赞，朝廷赐号“相公显恭大夫、参督太武、子卫军事务”。其祖父为太山侯吴公文（Ngo Cong Van），受封“武烈将军、参督神武、子卫军事务”。从这些官爵与封号可见，吴氏乃黎朝军政体系中具有相当地位的武将世家。
正和十八年，即丁丑年（1697），吴公桂受朝廷勋封“特进金紫荣禄大夫”，历任“副左侍内书、左兵番、司礼监、都太监”等重要职务，并受封“禄侯”。至癸巳年（1713），又被任命为“太原处镇守”，负责北部中游及山区重镇事务。当时他兼任司礼监、北军都督府之职，并晋升勋封“特进辅国上将军、左都督”，赐爵“方郡公”。这些皆为极高官阶，显示其深受朝廷信任，不仅在军事方面，也在地方治理方面备受重用。
现存于陵中的石碑，仍完整记载其官衔汉文如下：
“奉差太原使镇该管特进辅国上将军、司礼监总太监北军都督府都督兼事，加封赠左都督方郡公吴相公讳桂。”
碑文内容不仅确认吴公桂之身世与职务，也反映黎中兴时期对重臣之记功与封赠制度。
据地方传说与吴氏家谱所载，吴公桂文武兼备，性情宽厚平和，举止稳重，深受众人敬重。在仕宦期间，他屡受朝廷与王府倚重，承担镇守地方、稳定局势等重要职责。因平乱安边、安定民生有功，获赐大量俸禄与优赏。然而，他并未仅将这些财富用于个人或家族，而是大量投入家乡建设。
地方资料记载，他曾出资并亲自参与修建、修缮多项公共建筑，如桂棹地区之棹亭、棹寺等，服务当地居民生活。这些建筑不仅满足民间信仰需求，也为当时地方社会重要公共活动中心。一位高官将朝廷赏赐用于造福乡里，因此深得民众敬仰。
吴公桂去世后，被桂棹总百姓奉为神祇，并配祀于村亭城隍神位之旁。这说明其影响不仅限于官场，更与地方社会生活紧密相连。因此，今日之吴氏陵不仅是郡公墓葬，更是反映黎朝武官阶层、京北地区科举与武学传统，以及官员与乡村社会关系的重要历史遗迹。
建筑与景观
最初，吴公桂原拟以青石营建陵墓，但因担心青石易被撬取烧制石灰，遂决定改用盐石与蜂窝石。这些石料采自距此约一千五百米之外的IA山。他雇请石匠于山中直接开采并雕琢成形后，再运回陵区。
相传有一次，运送石象与石马经过供奉雄灵公圣神之IA庙时，车辆忽然无法移动。吴公桂遂设祭致谢，并献石马一对、石象一对于IA庙。从此之后，采石建陵工程便进展顺利。
陵区坐北朝南，平面呈长方形，占地约一亩余（约四百平方米）。陵前有一方形水池。原先四周围墙皆以蜂窝石砌筑，现今北、东、西三面石墙大多已毁，并改建为砖墙；南侧石墙则保存较完整，高约二点一五米。
通往陵墓之门采用拱券式结构，门框两侧地基浮雕两位武士，门缘则置有两尊石犬。
墓前空地沿神道左右对称排列石雕仪仗，包括伏卧石象两尊、牵马人物两对及石鳄两尊。墓前设有石香案，用于祭祀；香案旁有两尊石猊蹲坐昂首守护。香案两侧另置石桌，以供摆放祭器。香案之后、墓门之前，还有一张低矮大石案，用于祭祀时铺席与陈设供品。
香案之后即为墓区入口。墓区面积约十五点一米乘十二点五米，外围筑有高一点九米之石墙。墓门基座浮雕两名侍立人物，门额刻“灵光祠”三字。
墓区中央为一座方形石塔，两层屋顶结构。第二层四面开门，顶部呈方形，檐角翘起，形如鞋尖。
墓区北侧建有碑亭，其结构为四面石塔式，与墓塔相似但规模较小。四面开有拱形窗洞，下方各雕有两只蹲坐石麟。石碑高一点二五米（不含碑顶），长一米，宽零点五米，上刻《灵光祠址碑记》，并记“正和十八年（1697）”与“永盛元年（1705）”年号。碑之四面皆刻汉喃文字，内容概述吴相公对国家与乡里的功绩，以及1697年建陵与1714年重修之事。
吴氏陵规模宏伟，石雕工艺极为精湛，体现出高超娴熟之雕刻技艺，被视为北宁省最具代表性之一流石雕艺术建筑。
定级
吴氏陵于1964年被列为国家级历史文化遗迹。
参考资料
- Cổng thông tin điện tử tỉnh Bắc Giang, 2012, Quần thể lăng mộ đá Hiệp Hòa, truy cập tại: https://bacgiang.gov.vn/chi-tiet-tin-tuc/-/asset_publisher/St1DaeZNsp94/content/quan-the-lang-mo-a-hiep-hoa
- Minh Phúc, 2017, Đặc sắc kiến trúc lăng đá họ Ngọ, báo Đại Đoàn Kết, truy cập tại: https://daidoanket.vn/dac-sac-kien-truc-lang-da-ho-ngo-10066865.html
- Ngô Thanh, 2018, Lăng họ Ngọ – Điểm tham quan lý tưởng, Báo Bắc Ninh, https://baobacninhtv.vn/lang-ho-ngo-diem-tham-quan-ly-tuong.bbg
