Tên gọi và vị trí địa lý
Thái Bình Lâu là tên rút gọn bắt nguồn từ tên tòa lầu “Thái Bình Ngự Lãm Thư Lâu”1, nằm ở phía góc đông bắc bên trong Tử Cấm thành. Đây là nơi vua dùng để thư giãn, đọc sách và viết văn, làm thơ.
Hiện nay, di tích thuộc địa phận phường Phú Xuân, thành phố Huế, nằm trong quần thể Quần thể di tích Cố đô Huế.
Lịch sử và nhân vật
Thái Bình Lâu là một công trình xuất hiện tương đối muộn trong tổng thể kiến trúc của Tử Cấm thành, được xây dựng dưới triều vua Khải Định vào khoảng những năm 1919 – 1921. Tuy ra đời muộn, nhưng khu vực mà công trình tọa lạc lại mang bề dày lịch sử kiến tạo lâu dài, trải qua nhiều lần biến đổi qua các triều đại trước đó.
Theo nội dung ngự chế của vua Khải Định, được đắp nổi bằng sành sứ trên bức hoành phi ở mặt tiền công trình, lịch sử khu đất này có thể truy nguyên về thời vua Minh Mạng.
Năm 1821, vua Minh Mạng cho cất một ngôi nhà ở phía tây vườn Thiệu Phương mang tên là Trí Nhân Ðường.
Đến năm 1844, dưới triều Thiệu Trị, công trình được sửa chữa và đổi tên thành Thanh Hạ Thư Lâu, trở thành một không gian thư phòng phục vụ nhu cầu đọc sách, ngự lãm và sáng tác của nhà vua. Tuy nhiên, công trình này về sau bị triệt giải dưới triều Thành Thái.
Trên nền tảng lịch sử kiến tạo đó, năm 1919, vua Khải Định hạ lệnh Bộ Công cho xây dựng một tòa lầu đặt tên Thái Bình Lâu; công trình tiến hành từ năm 1919, đến năm 1921 thì hoàn thành.
Thái Bình Lâu được xây dựng với chức năng chủ yếu là không gian nghỉ ngơi, đọc sách và ngự lãm, một dạng “thư lâu” bán sinh hoạt, bán thưởng ngoạn trong nội cung. Theo biến động lịch sử, nhiều công trình trong Tử Cấm thành đã bị phá hủy, Thái Bình Lâu là một trong số rất ít kiến trúc còn tồn tại tương đối nguyên vẹn đến ngày nay, qua đó trở thành một tư liệu sống quan trọng cho việc nghiên cứu lịch sử kiến trúc cung đình Huế thời Nguyễn.
Kiến trúc cảnh quan
Thái Bình Lâu là một kiến trúc lầu các hai tầng bằng gỗ, tọa lạc trong khuôn viên hình chữ nhật kích thước khoảng 32 × 58 m, được tổ chức theo nguyên tắc không gian khép kín, có tường bao bao bọc. Công trình quay mặt về hướng đông, đồng thời tận dụng điều kiện cảnh quan tự nhiên của khu vực hồ Ngọc Dịch và vườn Thiệu Phương lân cận.
Về tổng thể mặt bằng, công trình mang dạng thức “trùng thiềm điệp ốc”, gồm ba khối nhà liên hoàn: tiền sảnh – chính doanh – hậu doanh, liên kết với nhau qua hệ thống hành lang và máng xối, tạo nên một chỉnh thể kiến trúc thống nhất.
Tiền sảnh được nâng cao khoảng 1 m so với mặt sân, kết cấu gồm bốn trụ vuông xây gạch, để trống bốn phía, tạo cảm giác thông thoáng và mở rộng tầm nhìn. Mái lợp ngói liệt, trên đỉnh đắp nổi đồ án “lưỡng long chầu nhật”, biểu trưng cho quyền uy và vương quyền. Ngay dưới là bức hoành phi đề ba chữ “Thái Bình Lâu” cùng bài văn ngự chế của vua Khải Định được đắp nổi bằng sành sứ trên bức hoành phi.
Chính doanh là trung tâm kiến trúc, có quy mô hai tầng cao khoảng 9,55 m. Tầng dưới có bố cục 3 gian 2 chái, tầng trên thu gọn còn 1 gian 2 chái, tạo nên sự phân cấp không gian rõ rệt. Kết cấu Chính doanh nổi bật với hệ bốn cột cái xuyên tầng, trực tiếp nâng đỡ khung mái, đây là một giải pháp kỹ thuật vừa vững chắc vừa mang tính thẩm mỹ cao. Hệ mái lợp ngói âm dương tráng men vàng, các bờ nóc và bờ quyết được trang trí dày đặc bằng kỹ thuật khảm sành sứ, đây là đặc trưng tiêu biểu của nghệ thuật kiến trúc cung đình thời Khải Định. Trung tâm bờ nóc là đại tự “Thọ”, bao quanh bởi đồ án “Ngũ phúc” (năm con dơi), biểu trưng cho phúc thọ, cát tường. Tại bốn góc mái, các đề tài “tứ linh” (long, lân, quy, phượng) được thể hiện sinh động, tạo nên nhịp điệu trang trí phong phú.
Hậu doanh tiếp nối phía sau, cũng có bố cục 3 gian 2 chái nhưng không phát triển tầng lầu, đóng vai trò không gian phụ trợ và nghỉ ngơi. Mái lợp ngói liệt, các đầu hồi được trang trí bằng những đề tài mang ý nghĩa cát tường như “Hải Ốc Thiêm Trù”, thể hiện quan niệm trường thọ và phúc lộc. Từ đây mở ra tầm nhìn về phía bể cạn và hòn non bộ phía sau, tạo nên sự kết nối giữa kiến trúc và cảnh quan.
Không gian ngoại thất được tổ chức chặt chẽ theo trục nghi lễ và nguyên tắc phong thủy, phía trước bố trí bình phong và các cửa phụ liên thông với vườn Thiệu Phương; phía sau là bể cạn kết hợp non bộ, tạo cảnh quan “giả sơn – thủy tụ” đặc trưng. Toàn bộ khu vực được bao bọc bởi tường thành, hình thành một không gian vừa biệt lập, vừa hài hòa với thiên nhiên xung quanh.
Xét trên tổng thể, Thái Bình Lâu là một tổ hợp cảnh quan hoàn chỉnh, nơi kết cấu kỹ thuật, nghệ thuật trang trí và tư duy tổ chức không gian đạt đến độ hài hòa cao. Đây là một điển hình tiêu biểu cho xu hướng phát triển muộn của kiến trúc cung đình Huế.
Xếp hạng
Thái Bình Lâu nằm trong Quần thể di tích Cố đô Huế được công nhận là di sản văn hóa thế giới ngày 11/12/1993.
Chú thích
- Thái Bình Ngự Lãm Thư Lâu là tòa lầu được vua Đồng Khánh cho xây dựng năm 1887, nằm ở phía bên kia hồ Ngọc Dịch. Tuy nhiên, công trình này cũng không còn tồn tại đến thời vua Duy Tân.
Tài liệu tham khảo
- Phan Thuận An (2005), Quần thể di tích Huế, Nxb Trẻ.
- Thái Bình Lâu – Điểm đến – Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Name and Geographic Location
Thai Binh Lau is an abbreviated name derived from the full title “Thai Binh Ngu Lam Thu Lau,” located at the northeastern corner inside the Forbidden Purple City. It served as a place where the emperor relaxed, read books, composed prose, and wrote poetry.
Today, the site is located in Phu Xuan Ward, Hue City, within the Complex of Hue Monuments.
History and Historical Figures
Thai Binh Lau is a relatively late addition to the architectural complex of the Forbidden Purple City, constructed during the reign of Emperor Khai Dinh around 1919–1921. Although built later, the site itself has a long history of development, having undergone multiple transformations under earlier reigns.
According to the imperial inscription by Emperor Khai Dinh—decorated in relief with ceramic fragments on the front panel—the history of this site can be traced back to the reign of Emperor Minh Mang.
In 1821, Emperor Minh Mang ordered the construction of a building west of Thieu Phuong Garden named Tri Nhan Duong.
By 1844, under Emperor Thieu Tri, the structure was renovated and renamed Thanh Ha Thu Lau, functioning as a study space for reading, imperial viewing, and literary composition. However, this structure was later dismantled during the reign of Emperor Thanh Thai.
Building upon this historical foundation, in 1919 Emperor Khai Dinh commissioned the Ministry of Public Works to construct a new pavilion named Thai Binh Lau. Construction began in 1919 and was completed in 1921.
Thai Binh Lau was designed primarily as a space for rest, reading, and contemplation—a hybrid “study pavilion” combining daily living and aesthetic enjoyment within the inner court. Amid historical upheavals that led to the destruction of many structures in the Forbidden Purple City, Thai Binh Lau remains one of the few relatively intact buildings, making it an important living document for studying Nguyen dynasty royal architecture in Hue.
Landscape and Architecture
Thai Binh Lau is a two-story wooden pavilion situated within a rectangular compound measuring approximately 32 × 58 meters, organized as an enclosed space surrounded by walls. The structure faces east and takes advantage of the natural landscape of Ngoc Dich Lake and the adjacent Thieu Phuong Garden.
In terms of layout, the building follows the “trung thiem diep oc” architectural model, consisting of three connected sections: the front hall, the main hall, and the rear hall, linked by corridors and drainage systems to form a unified architectural complex.
The front hall is elevated about 1 meter above the courtyard, supported by four square brick pillars and open on all sides, creating an airy and expansive visual effect. The roof is covered with flat tiles, with the ridge decorated by the motif “two dragons flanking the sun,” symbolizing imperial power. Below is a horizontal plaque inscribed with the three characters “Thai Binh Lau,” along with an imperial poem by Emperor Khai Dinh rendered in ceramic inlay.
The main hall serves as the architectural centerpiece, consisting of two stories with a height of approximately 9.55 meters. The ground floor is arranged in three compartments with two side wings, while the upper floor is reduced to one compartment with two side wings, creating a clear spatial hierarchy. Structurally, the main hall features four principal columns running through both levels, directly supporting the roof frame—a solution that is both structurally sound and aesthetically refined. The roof is covered with yellow-glazed yin-yang tiles, while the ridges are richly decorated with ceramic mosaic techniques, characteristic of Khai Dinh-era royal architecture. At the center of the ridge is the Chinese character “Tho” (Longevity), surrounded by the motif “Ngu Phuc” (five bats), symbolizing blessings and good fortune. At the four corners of the roof, the “Tu Linh” (four sacred animals: dragon, qilin, turtle, phoenix) are vividly depicted, contributing to a dynamic decorative rhythm.
The rear hall continues behind the main structure, also arranged in three compartments with two side wings but without an upper floor, functioning as a supplementary and resting space. Its roof is covered with flat tiles, and the gable ends are decorated with auspicious motifs such as “Hai Oc Thiem Tru,” symbolizing longevity and prosperity. From here, views open toward the dry pond and rock garden behind, creating a connection between architecture and landscape.
The exterior space is carefully organized along ceremonial and feng shui principles. In the front, a screen wall and side gates connect to Thieu Phuong Garden; at the rear lies a dry pond combined with a rock garden, forming a characteristic “artificial mountain and gathered water” landscape. The entire area is enclosed by walls, creating a space that is both secluded and harmoniously integrated with nature.
Overall, Thai Binh Lau represents a complete landscape ensemble where structural techniques, decorative arts, and spatial organization achieve a high level of harmony. It stands as a representative example of the late development phase of Hue royal architecture.
Classification
Thai Binh Lau is part of the Complex of Hue Monuments, recognized as a UNESCO World Cultural Heritage site on December 11, 1993.
Notes
- Thái Bình Ngự Lãm Thư Lâu là tòa lầu được vua Đồng Khánh cho xây dựng năm 1887, nằm ở phía bên kia hồ Ngọc Dịch. Tuy nhiên, công trình này cũng không còn tồn tại đến thời vua Duy Tân.
References
- Phan Thuận An (2005), Quần thể di tích Huế, Nxb Trẻ.
- Thái Bình Lâu – Điểm đến – Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam
Tiếng Pháp (Français)
Nom et situation géographique
Thai Binh Lau est le nom abrégé dérivé de l’appellation complète de la tour « Thai Binh Ngu Lam Thu Lau »^1, située à l’angle nord-est à l’intérieur de la Cité pourpre interdite. C’était un lieu où l’empereur se détendait, lisait, écrivait et composait de la poésie.
Aujourd’hui, le site se trouve dans le quartier Phu Xuan, ville de Hue, au sein de l’Ensemble des monuments de l’ancienne capitale de Hue.
Histoire et personnages
Thai Binh Lau est un édifice relativement tardif dans l’ensemble architectural de la Cité pourpre interdite. Il fut construit sous le règne de l’empereur Khai Dinh, vers les années 1919-1921. Bien que d’apparition tardive, la zone où il se dresse possède une longue histoire d’aménagement, ayant connu plusieurs transformations sous les dynasties précédentes.
Selon le texte impérial de Khai Dinh, incrusté en relief de mosaïque de céramique et de porcelaine sur le panneau horizontal de la façade, l’histoire de ce terrain remonte au règne de Minh Mang.
En 1821, l’empereur Minh Mang fit édifier à l’ouest du jardin Thieu Phuong une maison appelée Tri Nhan Duong.
En 1844, sous le règne de Thieu Tri, l’édifice fut restauré et renommé Thanh Ha Thu Lau, devenant un espace de type cabinet de lecture destiné à la lecture, à la contemplation impériale et à la création littéraire du souverain. Cet édifice fut toutefois démantelé plus tard sous le règne de Thanh Thai.
Sur cette base historique, en 1919, l’empereur Khai Dinh ordonna au ministère des Travaux publics de construire une tour nommée Thai Binh Lau ; les travaux commencèrent en 1919 et s’achevèrent en 1921.
Thai Binh Lau fut conçu principalement comme un espace de repos, de lecture et de contemplation impériale, une sorte de « pavillon-bibliothèque » à la fois destiné à la vie quotidienne et à l’agrément au sein du palais intérieur. Au fil des bouleversements historiques, de nombreux bâtiments de la Cité pourpre interdite furent détruits ; Thai Binh Lau fait partie des très rares édifices encore conservés de manière relativement intacte jusqu’à aujourd’hui, et constitue de ce fait un témoignage vivant essentiel pour l’étude de l’architecture palatiale de Hue à l’époque Nguyen.
Architecture et paysage
Thai Binh Lau est une construction en bois à deux étages, située dans une enceinte rectangulaire d’environ 32 × 58 m, organisée selon un principe d’espace fermé et entourée d’un mur d’enceinte. L’édifice est orienté vers l’est et tire parti du paysage naturel du lac Ngoc Dich et du jardin Thieu Phuong voisin.
Dans son plan général, le bâtiment adopte la forme dite « trung thiem diep oc », composée de trois corps de bâtiment en enfilade : vestibule avant – bâtiment principal – bâtiment arrière, reliés entre eux par un système de galeries et de gouttières, formant un ensemble architectural cohérent.
Le vestibule avant est surélevé d’environ 1 m par rapport à la cour. Sa structure comprend quatre piliers carrés en brique, ouverts sur les quatre côtés, donnant une impression d’aération et élargissant la perspective. Le toit est couvert de tuiles plates, avec à son faîte un motif en relief de « deux dragons entourant le soleil », symbole de puissance et de souveraineté. Juste en dessous se trouve le panneau portant les trois caractères « Thai Binh Lau », ainsi qu’un texte impérial de Khai Dinh incrusté en relief en mosaïque de céramique et de porcelaine.
Le bâtiment principal constitue le centre de l’ensemble architectural ; il s’élève sur deux niveaux et atteint environ 9,55 m de hauteur. Le rez-de-chaussée est organisé en 3 travées et 2 ailes latérales, tandis que l’étage supérieur est réduit à 1 travée et 2 ailes, créant ainsi une hiérarchie spatiale nette. La structure du bâtiment principal se distingue par un système de quatre poteaux maîtres traversant les deux niveaux et soutenant directement la charpente de la toiture, solution à la fois solide et d’une grande qualité esthétique. Le toit est couvert de tuiles yin-yang émaillées jaunes ; les faîtières et arêtiers sont abondamment décorés par la technique de mosaïque de céramique et de porcelaine, caractéristique emblématique de l’architecture palatiale de l’époque Khai Dinh. Au centre du faîte figure le grand caractère « Tho » (Longévité), entouré du motif « Ngu phuc » (cinq chauves-souris), symbole de bonheur, de longévité et d’auspice. Aux quatre angles du toit, les thèmes des « quatre animaux sacrés » (dragon, licorne, tortue, phénix) sont représentés avec vivacité, créant un rythme décoratif particulièrement riche.
Le bâtiment arrière prolonge l’ensemble vers l’arrière ; il présente lui aussi un plan de 3 travées et 2 ailes latérales, mais sans étage. Il remplit une fonction d’espace auxiliaire et de repos. Son toit est couvert de tuiles plates et les pignons sont décorés de motifs de bon augure tels que « Hai Oc Thiem Tru », exprimant l’idée de longévité, de bonheur et de prospérité. De là s’ouvre une vue vers le bassin sec et la rocaille situés à l’arrière, établissant un lien étroit entre l’architecture et le paysage.
L’espace extérieur est organisé rigoureusement selon un axe cérémoniel et les principes du feng shui : à l’avant se trouvent un écran mural et des portes latérales communiquant avec le jardin Thieu Phuong ; à l’arrière, un bassin sec associé à une rocaille compose un paysage caractéristique de « montagne artificielle – eau rassemblée ». L’ensemble est entouré de murs, formant un espace à la fois isolé et harmonieux avec la nature environnante.
Pris dans sa globalité, Thai Binh Lau constitue un ensemble paysager complet, où la technique constructive, l’art décoratif et la conception de l’espace atteignent un haut degré d’harmonie. Il s’agit d’un exemple représentatif de l’évolution tardive de l’architecture palatiale de Hue.
Classement
Thai Binh Lau fait partie de l’Ensemble des monuments de l’ancienne capitale de Hue, inscrit au patrimoine culturel mondial le 11/12/1993.
Note
- Thái Bình Ngự Lãm Thư Lâu là tòa lầu được vua Đồng Khánh cho xây dựng năm 1887, nằm ở phía bên kia hồ Ngọc Dịch. Tuy nhiên, công trình này cũng không còn tồn tại đến thời vua Duy Tân.
Références
- Phan Thuận An (2005), Quần thể di tích Huế, Nxb Trẻ.
- Thái Bình Lâu – Điểm đến – Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam
Tiếng Trung (中文)
名称与地理位置
太平楼是“太平御览书楼”的简称¹，位于紫禁城内东北角。这里是皇帝休憩、读书、写作与赋诗的场所。
如今，该遗址位于顺化市富春坊，属于顺化古都遗迹群的一部分。
历史与人物
太平楼是在紫禁城建筑体系中出现较晚的一座建筑，建于启定帝时期，大约在1919年至1921年之间。虽然建造时间较晚，但其所在区域却具有悠久的营建历史，历经多个朝代的变迁。
根据启定帝御制文字（以瓷片镶嵌浮雕形式呈现在建筑正立面横匾上），该地的历史可追溯至明命帝时期。
1821年，明命帝在绍芳园西侧建造了一座名为“智仁堂”的建筑。
至1844年，在绍治帝统治下，该建筑被修缮并改名为“清夏书楼”，成为一处兼具书房性质的空间，用于皇帝读书、御览与创作。然而，该建筑后来在成泰帝时期被拆除。
在这一历史基础上，1919年启定帝命工部兴建太平楼，工程始于1919年，并于1921年完工。
太平楼的主要功能是供皇帝休息、读书与御览，是一种兼具生活与观赏功能的“书楼”。在历史变迁中，紫禁城内许多建筑已被毁，太平楼是少数保存较为完整的建筑之一，因此成为研究阮朝顺化宫廷建筑的重要实物资料。
建筑与景观
太平楼为一座两层木结构楼阁，坐落于一块约32 × 58米的长方形院落内，整体采用封闭式布局，由围墙环绕。建筑朝东，同时充分利用周边玉液湖与绍芳园的自然景观条件。
从总体平面来看，该建筑采用“重檐叠屋”形式，由三个相互连通的部分组成：前厅—正营—后营，通过廊道与排水系统相连，形成统一的建筑整体。
前厅高出庭院约1米，由四根方形砖柱支撑，四面开敞，空间通透，视野开阔。屋顶覆盖瓦片，脊顶装饰有“二龙朝日”图案，象征皇权与威严。其下为题写“太平楼”三字的横匾，并附有启定帝御制文字，以瓷片镶嵌装饰。
正营为建筑核心，为两层结构，高约9.55米。一层为三间两厢布局，二层缩减为一间两厢，形成明确的空间层级。其结构特色在于四根通高大柱贯穿上下两层，直接承托屋架，兼具结构稳固与美学价值。屋顶覆以黄色釉面阴阳瓦，屋脊与檐部大量采用嵌瓷装饰，这是启定时期宫廷建筑的典型特征。正脊中央为“寿”字大字，周围饰以“五福”（五只蝙蝠）图案，象征福寿吉祥。屋顶四角装饰“龙、麟、龟、凤”四灵形象，造型生动，装饰节奏丰富。
后营位于建筑后部，同为三间两厢布局，但不设楼层，主要作为辅助与休憩空间。屋顶覆盖瓦片，山墙装饰以“海屋添筹”等寓意长寿与福禄的吉祥题材。从此处可远眺后方的旱池与假山，增强建筑与景观的联系。
室外空间严格按照礼制轴线与风水原则组织：前方设有影壁与通往绍芳园的侧门；后方为旱池与假山组合，形成典型的“假山—聚水”景观。整体区域由围墙包围，构成一个既独立又与自然环境协调统一的空间。
从整体来看，太平楼是一个结构技术、装饰艺术与空间组织高度统一的建筑景观综合体，是顺化宫廷建筑晚期发展的典型代表。
遗产地位
太平楼隶属于顺化古都遗迹群，该遗产于1993年12月11日被列入联合国教科文组织世界文化遗产名录。
注释
- Thái Bình Ngự Lãm Thư Lâu là tòa lầu được vua Đồng Khánh cho xây dựng năm 1887, nằm ở phía bên kia hồ Ngọc Dịch. Tuy nhiên, công trình này cũng không còn tồn tại đến thời vua Duy Tân.
参考资料
- Phan Thuận An (2005), Quần thể di tích Huế, Nxb Trẻ.
- Thái Bình Lâu – Điểm đến – Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam
