Tên chữ Hán: 大越國阮主永鎮之寶
Niên đại: Ngày 6 tháng 12 năm Vĩnh Thịnh thứ 5 (1709)
Giai đoạn: Thời chúa Nguyễn, trong bối cảnh Lê Trung Hưng
Người cho đúc ấn: Chúa Nguyễn Phúc Chu
Chất liệu: Vàng 8 tuổi
Kích thước: Cao 6,3 cm; mặt ấn vuông 10,84 × 10,84 cm; dày 1,1 cm
Trọng lượng: 2.350 g
Loại hình: Kim bảo – ấn truyền quốc
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2496/QĐ-TTg ngày 22/12/2016.
Giới thiệu hiện vật
Ấn vàng “Đại Việt quốc Nguyễn chúa vĩnh trấn chi bảo” là một trong những kim bảo có vị trí đặc biệt trong lịch sử ấn chương Việt Nam. Ấn được đúc năm 1709 dưới thời chúa Nguyễn Phúc Chu, sau đó được các đời chúa Nguyễn và triều Nguyễn gìn giữ như một bảo vật truyền ngôi. Hiện vật hiện thuộc bộ sưu tập của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và được công nhận Bảo vật quốc gia năm 2016.
Ấn có mặt hình vuông, được chế tác bằng vàng 8 tuổi, nặng khoảng 2,35 kg. Phía trên là quai tạo hình kỳ lân vờn ngọc: đầu lân ngẩng cao, một chân trước đặt lên viên ngọc, hai chân sau chùng xuống; dọc sống lưng trang trí những dải mây lửa. Hình tượng linh thú vừa tạo điểm cầm cho bảo ấn vừa làm tăng tính trang trọng của một vật tượng trưng cho quyền lực của người đứng đầu chính quyền Đàng Trong.
Mặt dưới của ấn đúc nổi chín chữ triện:
大越國阮主永鎮之寶
Đại Việt quốc Nguyễn chúa vĩnh trấn chi bảo
có thể hiểu là “Bảo của Chúa Nguyễn nước Đại Việt trấn giữ lâu dài”. Dòng chữ đặc biệt đáng chú ý vì vừa sử dụng quốc hiệu Đại Việt, vừa xác định chủ thể là Nguyễn chúa, phản ánh vị thế chính trị riêng biệt của chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong đầu thế kỷ XVIII.
Trên lưng và cạnh ấn còn có các dòng minh văn cung cấp thông tin cụ thể về vật liệu, trọng lượng, ngày chế tạo và người giám sát. Bên trái ghi:
“Kê bát thập kim, lục hốt tứ lạng tứ tiền tam phân” – tổng cộng vàng 8 tuổi, nặng 6 hốt, 4 lạng, 4 tiền, 3 phân.
Bên phải ghi:
“Vĩnh Thịnh ngũ niên thập nhị nguyệt sơ lục nhật tạo” – chế tạo ngày mùng 6 tháng 12 năm Vĩnh Thịnh thứ 5 (1709).
Trên cạnh ấn còn khắc:
“Lại bộ Đồng Tri Qua Tuệ Thư giám tạo” – Quan Đồng Tri Bộ Lại Qua Tuệ Thư trông nom việc chế tạo.
Nhờ hệ thống minh văn này, bảo vật có niên đại tuyệt đối, đồng thời lưu lại cả thông tin về quy trình quản lý việc chế tác kim bảo dưới thời chúa Nguyễn.
Nghệ thuật kim hoàn và dấu ấn quyền lực
Với khối lượng hơn 2,3 kg vàng, bảo ấn thể hiện trình độ cao của kỹ thuật đúc và chạm kim loại đầu thế kỷ XVIII. Người thợ vừa phải tạo được một khối ấn vuông vức, các chữ triện rõ ràng, vừa xử lý hình tượng kỳ lân ba chiều trên quai với chân, đầu, viên ngọc và hệ thống mây lửa tương đối phức tạp.
Ấn còn đặc biệt ở nghệ thuật chữ triện. Chín chữ được đúc nổi, nét vuông, uốn gấp nhiều góc, tổ chức cân đối trong khuôn ấn. Đây vừa là văn tự vừa là thành phần tạo hình, bởi khi đóng xuống giấy, toàn bộ chín chữ trở thành dấu hiệu nhận biết trực tiếp của quyền lực chúa Nguyễn.
Năm 1945, cùng với nhiều bảo vật hoàng cung khác, kim ấn được triều Nguyễn bàn giao cho Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; sau đó được đưa vào lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Bảo tàng đánh giá đây là hiện vật gốc, độc bản, chưa ghi nhận một kim ấn khác có đồng thời chất liệu, hình thức, kích thước và trọng lượng giống bảo vật này.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Minh văn xác định chính xác bảo ấn được đúc ngày mùng 6 tháng 12 năm Vĩnh Thịnh thứ 5 (1709), dưới thời chúa Nguyễn Phúc Chu, tạo nên một mốc tuyệt đối trong lịch sử ấn chương Việt Nam.
Giá trị chính trị – hành chính: Ấn từng được sử dụng trong chính sự của chính quyền chúa Nguyễn và sau đó trở thành bảo vật truyền ngôi của dòng họ Nguyễn, gắn trực tiếp với quá trình hình thành và tiếp nối quyền lực từ thời chúa đến triều Nguyễn.
Giá trị minh văn: Các dòng chữ trên ấn cung cấp đồng thời thông tin về tên bảo ấn, chất lượng vàng, trọng lượng, ngày đúc và người giám sát chế tạo, là nguồn sử liệu trực tiếp có độ tin cậy cao.
Giá trị nghệ thuật: Quai kỳ lân vờn ngọc, hoa văn mây lửa cùng chữ triện được chế tác công phu, phản ánh trình độ đúc – chạm vàng phát triển của thợ thủ công Đàng Trong đầu thế kỷ XVIII.
Giá trị truyền thừa: Hiện vật trải qua nhiều đời chúa Nguyễn, được Nguyễn Phúc Ánh gìn giữ trong thời kỳ chiến tranh và tiếp tục được các Hoàng đế Nguyễn coi là báu vật truyền ngôi. Đây là một đặc điểm đặc biệt khiến chiếc ấn trở thành cầu nối vật chất giữa thời chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn.
Giá trị quý hiếm: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia xác định đây là hiện vật gốc có giá trị đặc biệt; hiện chưa ghi nhận một bảo ấn khác hoàn toàn tương đồng về chất liệu, hình thức, kích thước và trọng lượng.
Với niên đại xác định năm 1709, khối vàng hơn 2,3 kg, minh văn đầy đủ và hành trình truyền giữ qua nhiều thế hệ chúa – vua Nguyễn, Ấn vàng “Đại Việt quốc Nguyễn chúa vĩnh trấn chi bảo” là một bảo vật đặc biệt của lịch sử Việt Nam. Giá trị của kim ấn không chỉ nằm ở kỹ thuật đúc vàng và nghệ thuật tạo hình mà còn ở vai trò như một biểu tượng của sự kế tục quyền lực dòng họ Nguyễn từ Đàng Trong đến vương triều Nguyễn thế kỷ XIX.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
