Tên hiện vật: Ấn vàng Hoàng đế chi bảo
Niên đại: Năm Minh Mạng thứ 4 (1823), triều Nguyễn.
Chất liệu: Vàng mười tuổi.
Số lượng: 01 hiện vật.
Loại hình: Kim ấn hoàng đế, bảo vật cung đình triều Nguyễn.
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng, thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia.
Giới thiệu bảo vật
Ấn vàng Hoàng đế chi bảo là một trong những kim ấn quan trọng nhất của triều Nguyễn, được đúc vào mùa xuân năm Minh Mạng thứ 4 (1823), dưới triều vua Minh Mạng. Đây là bảo ấn được sử dụng trong các văn bản quan trọng của triều đình, có chức năng xác nhận tính chính thống và hiệu lực của những chiếu thư, sắc dụ do nhà vua ban hành. Không chỉ là vật dụng phục vụ hoạt động quản lý quốc gia, kim ấn còn là biểu tượng của quyền lực hoàng đế và thể chế quân chủ Việt Nam thời Nguyễn. Theo Đại Nam thực lục, ấn được đúc bằng vàng mười tuổi, có mặt ấn hình vuông, mỗi cạnh 3 tấc 2 phân, dày 5 phân, trọng lượng 180 lạng 9 đồng 2 phân. Phần núm ấn tạo hình rồng cuốn hai tầng. Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ cũng ghi chép về quá trình chế tác, trong đó Bộ Lễ phối hợp với Phủ Nội vụ và Ty Vũ khố lựa chọn ngày lành để kính cẩn đúc ấn. Những ghi chép này là nguồn tư liệu quan trọng giúp xác định niên đại, quy cách và vị trí của kim ấn trong hệ thống bảo vật hoàng gia triều Nguyễn. Sau khi hoàn thành, ấn vàng Hoàng đế chi bảo được sử dụng để đóng trên các văn bản quan trọng như chiếu thư, sắc dụ, văn bản ban thưởng, ân xá và sắc thư gửi các quốc gia bên ngoài. Châu bản triều Nguyễn còn lưu lại nhiều trường hợp sử dụng kim ấn, trong đó có các văn bản liên quan đến việc miễn giảm thuế, ban thưởng và ban dụ cho các địa phương, cũng như sắc thư gửi Quốc vương Cao Miên. Đến năm Minh Mạng thứ 17 (1836), khi triều đình đúc thêm ấn Hoàng đế chi tỉ, quy định sử dụng các loại ấn được điều chỉnh, song Hoàng đế chi bảo vẫn tiếp tục đảm nhiệm những chức năng quan trọng trong hoạt động điều hành và nghi lễ của triều đình. Hành trình lịch sử của kim ấn gắn liền với những biến động lớn của đất nước trong thế kỷ XX. Ngày 30/8/1945, trong lễ thoái vị, vua Bảo Đại trao ấn Hoàng đế chi bảo cùng thanh kiếm tượng trưng cho đế quyền triều Nguyễn cho chính quyền cách mạng. Sau đó, hai bảo vật trải qua nhiều biến cố, rơi vào tay người Pháp năm 1952 rồi được trao lại cho phía hoàng gia cũ. Kim ấn tiếp tục được đưa sang Pháp và được lưu giữ qua các thế hệ trong gia đình vua Bảo Đại. Năm 2022, khi ấn vàng được đưa ra đấu giá tại Pháp, các cơ quan chức năng Việt Nam đã tiến hành đàm phán nhằm đưa bảo vật trở về nước. Sau quá trình thương lượng và hoàn tất các thủ tục pháp lý, lễ chuyển giao ấn vàng Hoàng đế chi bảo diễn ra tại Đại sứ quán Việt Nam ở Pháp ngày 16/11/2023. Ngày hôm sau, bảo vật được đưa về Việt Nam và được lưu giữ tại Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng. Sự kiện này đánh dấu một bước quan trọng trong nỗ lực hồi hương di sản văn hóa có giá trị đặc biệt của Việt Nam.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Ấn vàng Hoàng đế chi bảo là hiện vật gắn liền với lịch sử hình thành, tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước triều Nguyễn từ thời vua Minh Mạng. Việc sử dụng kim ấn trên các chiếu thư, sắc dụ và văn bản quan trọng phản ánh cơ chế thực thi quyền lực của hoàng đế, đồng thời cho thấy vai trò của hệ thống bảo ấn trong hoạt động hành chính và ngoại giao. Đặc biệt, việc kim ấn được lựa chọn trong lễ thoái vị của vua Bảo Đại năm 1945 khiến hiện vật trở thành chứng tích quan trọng gắn với sự kết thúc của chế độ quân chủ Việt Nam.
Giá trị chính trị và pháp lý: Trong cơ chế quản lý của triều Nguyễn, Hoàng đế chi bảo không đơn thuần là một vật phẩm quý bằng vàng mà còn là công cụ xác nhận tính chính thống của các văn bản do nhà vua ban hành. Dấu ấn trên chiếu thư, sắc dụ và văn bản ngoại giao thể hiện thẩm quyền của hoàng đế, bảo đảm sự trang trọng và tính xác thực của mệnh lệnh. Qua đó, hiện vật phản ánh rõ mối quan hệ giữa biểu tượng quyền lực, nghi thức cung đình và hoạt động quản lý quốc gia trong xã hội quân chủ.
Giá trị nghệ thuật: Kim ấn có hình thức tạo tác trang trọng, cân đối, kết hợp mặt ấn vuông với núm rồng cuốn hai tầng. Hình tượng rồng được lựa chọn làm phần núm thể hiện quan niệm biểu tượng về quyền lực tối cao của hoàng đế trong văn hóa cung đình. Chất liệu vàng cùng kỹ thuật chế tác kim loại quý cho thấy trình độ thủ công tinh xảo và yêu cầu nghiêm ngặt đối với những vật phẩm mang tính biểu trưng của vương triều.
